సముత్సార్య తతః పశ్చాద్ధృష్టద్యుమ్నో మహారథః । భ్రాతృభిః సహపుత్రైశ్చ సోఽభ్యరక్షద్యుధిష్ఠిరమ్
ఆ తరువాత ధృష్టద్యూమ్నుడు, మహా రథస్వారుడు, దారిని సాఫీ చేసి, తన సోదరులు, కుమారులతో కలిసి యుధిష్ఠిరుని యుద్ధంలో రక్షించాడు.
త్వదీయానాం పరేషాం చ రథేషు విపులాన్ధ్వజాన్। అభిభూయార్జునస్యైకో రథే తస్థౌ మహాకపిః
నీ వైపు, శత్రువుల వైపు రథాల్లో పెద్ద పెద్ద జెండాలు ఉన్నా, అర్జునుని రథంపై ఉన్న మహాకపి చిహ్నం మాత్రమే ప్రత్యేకంగా నిలిచింది.
పదాతాస్త్వగ్రతోఽగచ్ఛన్నసిశక్త్యృష్టిపాణయః। అనేకశతసాహస్రా భీమసేనస్య రక్షిణః
భీమసేనుని రక్షణ కోసం, వందల వేల మంది కాలువలు, కత్తులు, కటారులు, భుజబలంతో ముందుగా నడుచుకుంటూ వచ్చారు.
వారణా దశసాహస్రాః ప్రభిన్నకరటాముఖాః । శూరా హేమమయైర్జాలైర్దీప్యమానా ఇవాచలాః
పది వేల ఏనుగులు, విరిగిన దంతాలతో, ధైర్యవంతులై, బంగారు వలలతో మెరిసిపోతూ, అగ్ని పర్వతాల్లా నిలిచాయి.
క్షరన్త ఇవ జీమూతా మహార్హాః పద్మగన్ధినః। రాజానమన్వయుః యశ్చాజ్జీమూతా ఇవ వార్షికాః
పద్మగంధంతో పరిమళించే, విలాసవంతమైన ఏనుగులు, వర్షకాలంలో మేఘాల్లా రాజును అనుసరిస్తూ, జలధారల్లా కదిలాయి.
భీమసేనో గదాం భీమాం ప్రకర్షన్పరిఘోపమామ్। ప్రచకర్ష మహాసైన్యం దురాధర్షో మహామనాః
భీమసేనుడు, దుర్భేద్యుడు, మహోన్నత మనస్సు కలవాడు, పరఘం లాంటి భయంకరమైన గదను చేతబట్టి, మహాసైన్యాన్ని ముందుకు నడిపించాడు.
తమర్కమివ దుష్ప్రేక్ష్యం తపన్తమివ వాహినీమ్ । న శేకుః సర్వయోధాస్తే ప్రతివీక్షితుమన్తికే
అతడు సైన్యాన్ని కాల్చే సూర్యుడిలా చూడలేనివాడై ఉండగా, యుద్ధంలో ఎవరూ అతడిని దగ్గరగా చూసే ధైర్యం చేయలేదు.
వజ్రో నామైష స వ్యూహో నిర్భయః సర్వతోముఖః। చాపవిద్యుద్ధ్వజో ఘోరో గుప్తో గాణ్డీవధన్వనా
ఈ వ్యూహాన్ని వజ్రం అంటారు. ఇది అన్ని వైపులా ఎదుర్కొనే, భయంకరమైనది, మెరుపు వంటి జెండా కలది, గాండీవం ధరించినవాడు కాపాడుతున్నాడు.
యం ప్రతివ్యూహయ్ తిష్ఠన్తి పాణ్డవాస్తవ వాహినీమ్ । అజేయో మానుషే లోకే పాణ్డవైరభిరక్షితః
ఈ వ్యూహాన్ని నీ సేన అయినా, పాండవులు అయినా ఎదుర్కొన్నా, మానవ లోకంలో దుర్జేయం, ఎందుకంటే పాండవులు దీన్ని కాపాడుతున్నారు.
సంధ్యాం తిష్ఠత్సు సైన్యేషు సూర్యస్యోదయనం ప్రతి। ప్రవవౌ పృష్ఠతో వాయుర్నిరభ్రే స్తనయిత్నుమాన్
సైన్యాలు సంధ్యాసమయంలో, సూర్యోదయాన్ని ఎదుర్కొంటూ నిలిచినప్పుడు, ఆకాశం మేఘాలు లేనప్పటికీ, వెనుక నుంచి గర్జించే గాలి వీచింది.
విష్వగ్వాతాశ్చ వివవుర్నీచైః శర్కరకర్షిణః । రజశ్చోద్ధూయత మహత్తమ ఆచ్ఛాదయఞ్జగత్
ప్రతి వైపు తక్కువగా, రాళ్లు మోసుకొచ్చే గాలులు వీచాయి. పెద్దదైన ధూళి లేచి, లోకాన్ని చీకటిలో ముంచింది.
పపాత మహతీ చోల్కా ప్రాఙ్భుఖీ భరతర్షభ । ఉద్యన్తం సూర్యమాహత్య వ్యశీర్యత మహాస్వనా
ఓ భరతవంశశ్రేష్ఠ, పెద్ద అగ్నిగోళం తూర్పు వైపు పడి, ఉదయించే సూర్యుడిని తాకి, గొప్ప శబ్దంతో విరిగిపోయింది.
అథ సంనహ్యమానేషు సైన్యేషు భరతర్షభ । నిష్ప్రభోఽభ్యుద్యయౌ సూర్యః సఘోషం భూశ్చచాల చ
అప్పటికి, ఓ భారతవంశశ్రేష్ఠా, రెండు సైన్యాలు యుద్ధానికి సిద్ధమవుతుండగా, సూర్యుడు వెలుగు లేకుండా ఉదయించెను, భూమి గొప్ప శబ్దంతో కంపించెను.
వ్యశీర్యత సనాదా చ భూస్తదా భరతర్షభ । నిర్ఘాతా బహవో రాజన్దిక్షు సర్వాసు చాభవన్ । ప్రాదురాసీద్రజస్తీవ్రం న ప్రాజ్ఞాయత కించన
ఆ సమయంలో, ఓ భారతవంశశ్రేష్ఠా, భూమి చీలిపోయి, శబ్దంతో మారుమోగింది; అన్ని దిశల్లో మేఘగర్జనలు వినిపించాయి, దుమ్ము దట్టంగా ఎగసి, ఏదీ స్పష్టంగా కనిపించలేదు.
ధ్వజానాం ధూయమానానాం సహసా మాతరిశ్వనా । కిఙ్కిణీజాలబద్ధానాం కాఞ్చనస్రగ్వరామ్బరైః
బంగారు హారాలు, మెరిసే వస్త్రాలతో అలంకరించబడిన జెండాలు, ఆకస్మికంగా గాలి వీస్తుండగా, వాటి గంటలు మోగుతూ ఊగిపడ్డాయి.
మహతాం సపతాకానామాదిత్యసమతేజసామ్ । సర్వం ఝణఝణీభూతమాసీత్తాలవనేష్వివ
సూర్యుని తేజస్సుతో మెరిసే ఆ గొప్ప జెండాలన్నీ, తాళ వనంలో మాదిరిగా, ఘనమైన శబ్దంతో మోగిపోతున్నాయి.
ఏవం తే పురుషవ్యాఘ్రాః పాణ్డవా యుద్ధనన్దినః । వ్యవస్థితాః ప్రతివ్యూహ్య తవ పుత్రస్య వాహినీమ్
అలా, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్న ఆ పాండవులు, పులిలాంటి వీరులు, నీ కుమారుని సైన్యానికి ఎదురుగా వరుసగా నిలబడ్డారు.
గ్రసన్త ఇవ మఞ్జానో యోధానాం భరతర్షభ । దృష్ట్వాగ్రతో భీమసేనం గదాపాణిమవస్థితమ్
భీమసేనుడు ముందువైపు గదా చేతపట్టి నిలబడిన దృశ్యం చూసి, పాండవులు యోధులను మింగివేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నట్టు అనిపించింది, ఓ భారతవంశశ్రేష్ఠా.
సూర్యోదయే సఞ్జయ కే ను పూర్వం యుయుత్సవో హృష్యమాణా ఇవాసన్। మామకా వా భీష్మనేత్రాః సమీపే పాణ్డవా వా భీమనేత్రాస్తదానీమ్
సంజయా, సూర్యోదయానికి, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్న యోధులలో ముందుగా ఆనందించినవారు ఎవరు? నీవారి భీష్ముడు నాయకత్వం వహించినవారా, లేక భీముడు ముందుండిన పాండవులా?
కేషాం జఘన్యౌ సమసూర్యౌ సవాయూ కేషాం సేనాం శ్వాపదాశ్చాభషన్త । కేషాం యూనాం ముఖవర్ణాః ప్రసన్నాః సర్వం హ్యేతద్బ్రూహి తత్త్వం యథావత్
ఎవరి సైన్యంలో వెనుకవైపు సూర్యుడు, గాలి ఉన్నాయో? ఎవరి సైన్యాన్ని అడవి జంతువులు అరుస్తున్నాయో? ఎవరి యువ యోధుల ముఖాలు ప్రకాశిస్తున్నాయో? ఇవన్నీ నిజంగా, వివరంగా చెప్పు.
ఉభే సేనే తుల్యమివోపయాతే ఉభే వ్యూహే హృష్టరూపే నరేన్ద్ర। ఉభే చిత్రే వనరాజిప్రకాశే తథైవోభే నాగరథాశ్వపూర్ణే
రెండు సైన్యాలు సమానంగా ముందుకు వచ్చాయి; రెండింటి ఏర్పాటూ అద్భుతంగా కనిపించింది, ఓ రాజా. రెండూ వనరాజుల్లా అలంకరించబడి, ఏనుగులు, రథాలు, కుదిరాలు నిండినవే.
ఉభే సేనే బృహత్యౌ భీమరూపే తథైవోభే భారత దుర్విషహ్యే । తథైవోభే స్వర్గజయాయ సృష్టే తథైవోభే సత్పురుషోపజుష్టే
రెండు సైన్యాలు విస్తారంగా, భయంకరంగా ఉండి, ఎదుర్కోవడం కష్టమైనవే, ఓ భారతా. రెండూ స్వర్గాన్ని గెలుచుకోవడానికి ఏర్పాటయ్యాయి, మంచి మనుషుల సహాయంతో నడిచాయి.
పశ్చాన్ముఖాః కురవో ధార్తరాష్ట్రాః స్థితాః పార్థాః ప్రాఙ్ముఖా యోత్స్యమానాః । దైత్యేన్ద్రసేనేవ చ కౌరవాణాం దేవేన్ద్రసేనేవ చ పాణ్డవానామ్
కౌరవులు, ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు వెనుకవైపు (పడమర)కి ఎదురుగా నిలబడ్డారు; పాండవులు తూర్పునకు ముఖం చేసి యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యారు. కౌరవుల సైన్యం దానవాధిపతికి సమానంగా, పాండవుల సైన్యం దేవేంద్రుని సైన్యంలా కనిపించింది.
శీతో వాయుః పృష్ఠతః పాణ్డవానాం ధార్తరాష్ట్రాఞ్శ్వాపదా వ్యాహరన్త । గజేన్ద్రాణాం మదగన్ధాంశ్చ తీవ్రా- న్న సేహిరే తవ పుత్రస్య నాగాః
పాండవుల వెనుక చల్లని గాలి వీస్తోంది; ధృతరాష్ట్రుని కుమారుల వైపు అడవి జంతువులు అరుస్తున్నాయి. నీ కుమారుని ఏనుగులు, ప్రత్యర్థి ఏనుగుల గంధాన్ని భరించలేకపోయాయి.
దుర్యోధనో హస్తినం పద్మవర్ణం సువర్ణకక్షం జాలవన్తం ప్రభిన్నమ్ । సమాస్థితో మధ్యగతః కురూణాం సంస్తూయమానో బన్దిభిర్మాగధైశ్చ
దుర్యోధనుడు కమలవర్ణమైన, బంగారు కవచంతో, జాలితో అలంకరించబడిన ఏనుగుపై ఎక్కి, కౌరవుల మధ్యలో నిలబడి, బందులు, మాగధులు అతన్ని పొగిడారు.
చన్ద్రప్రభం శ్వేతమథాతపత్రం సౌవర్ణస్రగ్భ్రాజతి చోత్తమాఙ్గే । తం సర్వతః శకునిః పార్వతీయైః సార్ధం గాన్ధారైర్యాతి గాన్ధారరాజః
చంద్రప్రభతో మెరిసే తెల్లఛత్రం, బంగారు హారంతో అతని తలపై మెరిసింది. చుట్టూ గంధారరాజు శకుని, పర్వత ప్రాంతాల గంధార యోధులతో ముందుకు వచ్చాడు.
భీష్మోఽగ్రతః సర్వసైన్యస్య వృద్ధః శ్వేతచ్ఛత్రః శ్వేతధనుః సఖఙ్గః । శ్వేతోష్ణీషః పాణ్డురేణ ధ్వజేన శ్వేతైరశ్వైః శ్వేతశైలప్రకాశైః
మహాపురుషుడు భీష్ముడు, మొత్తం సైన్యానికి ముందుగా, తెల్లఛత్రంతో, తెల్లబాణంతో, ఖడ్గంతో, తెల్ల తలపాగా ధరించి, తెల్ల జెండాతో, మంచు పర్వతాల్లా మెరిసే తెల్ల కుదిరాలతో నిలిచాడు.
తస్య సైన్యే ధార్తరాష్ట్రాశ్చ సర్వే బాహ్లీకానామేకదేశః శలశ్చ। యే చామ్బష్ఠాః క్షత్రియా యే చ సిన్ధో- స్తథా సౌవీరాః పఞ్చనదాశ్చ శూరాః
ఆయన సైన్యంలో ధృతరాష్ట్రుని కుమారులందరూ, బాహ్లీకుల విభాగం, శలుడు, అంబష్ట యోధులు, సింధువులు, సౌవీరులు, పంచనదుల వీరులు ఉన్నారు.
శోణైర్హయై రుక్మరథో మహాత్మా ద్రోణో ధనుష్పాణిరదీనసత్వః । ఆప్తో గురుః ప్రథితః సర్వరాజ్ఞాం పశ్చాచ్చమూమిన్ద్ర ఇవాభియాతి
పెద్ద మనసున్న ద్రోణుడు, ఎర్ర కుదిరాలు, బంగారు రథం మీద, ధనుస్సు చేతబట్టి, ధైర్యంగా, రాజులందరిలో గురువుగా ప్రసిద్ధి పొందినవాడు, సైన్యానికి వెనుకవైపు ఇంద్రుడిలా ముందుకు వచ్చాడు.
వార్ధక్షత్రిః సర్వసైన్యస్య మధ్యే భూరిశ్రవాః పురుమిత్రో జయశ్చ। సాల్వా మత్స్యాః కేకయాశ్చేతి సర్వే గజానీకైర్భ్రాతరో యోత్స్యమానాః
మధ్యలో వర్ధక్షత్రి, భూరిశ్రవ, పురుమిత్రుడు, జయుడు ఉన్నారు. సాల్వులు, మత్స్యులు, కేకయులు, అన్నదమ్ములు, ఏనుగుల దళాలతో యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు.