సంప్రయాతాన్కురూన్దృష్ట్వా పాణ్డంవానాం మహాచమూః। గఙ్గేవ పూర్ణా స్తిమితా స్పన్దమానా వ్యదృశ్యత
కౌరవ సైన్యం ముందుకు వస్తున్నదాన్ని చూసి, పాండవుల గొప్ప సైన్యం, నిండుగా, నిశ్శబ్దంగా, అలలతో ఉప్పొంగుతున్న గంగా నదిలా కనిపించింది.
భీమసేనోఽగ్రణీస్తేషాం ధృష్టద్యుమ్నశ్చ వీర్యవాన్ । నకులః సహదేవశ్చ ధృష్టకేతుశ్చ పార్థివః
ఆ సైన్యానికి భీమసేనుడు ముందుండి నడిపించాడు. అతనితో పాటు ధృష్టద్యుమ్నుడు, నకులుడు, సహదేవుడు, రాజు ధృష్టకేతు కూడా ఉన్నారు.
విరాటశ్చ తతః పశ్చాద్రాజాథాక్షౌహిణీవృతః । భ్రాతృభిః సహ పుత్రైశ్చ సోఽభ్యరక్షత పృష్ఠతః
ఆ తరువాత రాజు విరాటుడు తన అక్షౌహిణి సైన్యంతో, తన అన్నదమ్ములు, కుమారులతో కలిసి, వెనుక భాగాన్ని కాపాడాడు.
చక్రరక్షౌ తు భీమస్య మాద్రీపుత్రౌ మహాద్యుతీ। ద్రౌపదేయాః ససౌభద్రాః పృష్ఠగోపాస్తరస్వినః
మాద్రీ కుమారులు, మహాతేజస్సుతో, భీముడి రెండు వైపులా రక్షణగా నిలిచారు. ద్రౌపదీ కుమారులు, సౌభద్రుడితో కలిసి, వెనుక భాగాన్ని వేగంగా కాపాడారు.
ధృష్టద్యుమ్నశ్చ పాఞ్చాల్యస్తేషాం గోప్తా మహారథః । సహితః పృతనాశూరైః రథముఖ్యైః ప్రభద్రకైః
దృపదుని కుమారుడు ధృష్టద్యూమ్నుడు, మహా రథస్వారుడు, ఆ సేనను రక్షిస్తూ, పరాక్రమశాలులైన యోధులతో, రథాలలో ముందుండే ప్రభద్రకులతో కలిసి ఉన్నాడు.
శిఖణ్డీ తు తతః పశ్చాదర్జునేనాభిరక్షితః। యత్తో భీష్మవినాశాయ ప్రయయౌ భరతర్షభ
ఆ తరువాత శిఖండీ, అర్జునుడు రక్షణగా ఉండగా, భీష్ముని సంహారం కోసం దృఢ సంకల్పంతో ముందుకు సాగాడు, ఓ భరతవంశశ్రేష్ఠ.
పృష్ఠతోఽప్యర్జునస్యాసీద్యుయుధానో మహాబలః । చక్రరక్షౌ తు పాఞ్చాల్యౌ యుధామన్యూత్తమోజసౌ
అర్జునుని వెనుకభాగంలో మహాబలుడు యుయుధానుడు నిలిచాడు. రథ చక్రాలను పాంచాళ్యులు యుధామన్యుడు, ఉత్తమౌజులు కాపాడుతున్నారు.
రాజా తు మధ్యమానీకే కున్తీపుత్రో యుధిష్ఠిరః । బృహద్భీః కుఞ్జరైర్మత్తైశ్చలద్భిరచలైరివ
సైన్యంలో మధ్యభాగంలో కుంటీ కుమారుడు యుధిష్ఠిరుడు రాజు, గొప్ప శక్తివంతమైన, గర్జించే, కదిలే కొండల్లాంటి ఏనుగులతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నాడు.
అక్షౌహిణ్యాథ పాఞ్చాల్యో యజ్ఞసేనో మహామనాః । విరాటమన్వయాత్పశ్చాత్పాణ్డవార్థం పరాక్రమీ
ఆ తరువాత పాంచాళ్యుడు, యజ్ఞసేనుడు, తన సేనతో కలిసి, పరాక్రమశాలి విరాటుడిని వెనక నుంచి అనుసరించి, పాండవుల కోసం ప్రయత్నించాడు.
తేషామాదిత్యచన్ద్రాభాః కనకోత్తమభూషణాః । నానాచిహ్నధరా రాజన్రథేష్వాసన్మహాధ్వజాః
వారందరిలో, ఓ రాజా, రథాలపై ఉన్న గొప్ప జెండాలు సూర్య చంద్రుల్లా ప్రకాశిస్తూ, ఉత్తమమైన బంగారు అలంకారాలతో,色色 గుర్తులతో అలంకరించబడి ఉన్నాయి.
సముత్సార్య తతః పశ్చాద్ధృష్టద్యుమ్నో మహారథః । భ్రాతృభిః సహపుత్రైశ్చ సోఽభ్యరక్షద్యుధిష్ఠిరమ్
ఆ తరువాత ధృష్టద్యూమ్నుడు, మహా రథస్వారుడు, దారిని సాఫీ చేసి, తన సోదరులు, కుమారులతో కలిసి యుధిష్ఠిరుని యుద్ధంలో రక్షించాడు.
త్వదీయానాం పరేషాం చ రథేషు విపులాన్ధ్వజాన్। అభిభూయార్జునస్యైకో రథే తస్థౌ మహాకపిః
నీ వైపు, శత్రువుల వైపు రథాల్లో పెద్ద పెద్ద జెండాలు ఉన్నా, అర్జునుని రథంపై ఉన్న మహాకపి చిహ్నం మాత్రమే ప్రత్యేకంగా నిలిచింది.
పదాతాస్త్వగ్రతోఽగచ్ఛన్నసిశక్త్యృష్టిపాణయః। అనేకశతసాహస్రా భీమసేనస్య రక్షిణః
భీమసేనుని రక్షణ కోసం, వందల వేల మంది కాలువలు, కత్తులు, కటారులు, భుజబలంతో ముందుగా నడుచుకుంటూ వచ్చారు.
వారణా దశసాహస్రాః ప్రభిన్నకరటాముఖాః । శూరా హేమమయైర్జాలైర్దీప్యమానా ఇవాచలాః
పది వేల ఏనుగులు, విరిగిన దంతాలతో, ధైర్యవంతులై, బంగారు వలలతో మెరిసిపోతూ, అగ్ని పర్వతాల్లా నిలిచాయి.
క్షరన్త ఇవ జీమూతా మహార్హాః పద్మగన్ధినః। రాజానమన్వయుః యశ్చాజ్జీమూతా ఇవ వార్షికాః
పద్మగంధంతో పరిమళించే, విలాసవంతమైన ఏనుగులు, వర్షకాలంలో మేఘాల్లా రాజును అనుసరిస్తూ, జలధారల్లా కదిలాయి.
భీమసేనో గదాం భీమాం ప్రకర్షన్పరిఘోపమామ్। ప్రచకర్ష మహాసైన్యం దురాధర్షో మహామనాః
భీమసేనుడు, దుర్భేద్యుడు, మహోన్నత మనస్సు కలవాడు, పరఘం లాంటి భయంకరమైన గదను చేతబట్టి, మహాసైన్యాన్ని ముందుకు నడిపించాడు.
తమర్కమివ దుష్ప్రేక్ష్యం తపన్తమివ వాహినీమ్ । న శేకుః సర్వయోధాస్తే ప్రతివీక్షితుమన్తికే
అతడు సైన్యాన్ని కాల్చే సూర్యుడిలా చూడలేనివాడై ఉండగా, యుద్ధంలో ఎవరూ అతడిని దగ్గరగా చూసే ధైర్యం చేయలేదు.
వజ్రో నామైష స వ్యూహో నిర్భయః సర్వతోముఖః। చాపవిద్యుద్ధ్వజో ఘోరో గుప్తో గాణ్డీవధన్వనా
ఈ వ్యూహాన్ని వజ్రం అంటారు. ఇది అన్ని వైపులా ఎదుర్కొనే, భయంకరమైనది, మెరుపు వంటి జెండా కలది, గాండీవం ధరించినవాడు కాపాడుతున్నాడు.
యం ప్రతివ్యూహయ్ తిష్ఠన్తి పాణ్డవాస్తవ వాహినీమ్ । అజేయో మానుషే లోకే పాణ్డవైరభిరక్షితః
ఈ వ్యూహాన్ని నీ సేన అయినా, పాండవులు అయినా ఎదుర్కొన్నా, మానవ లోకంలో దుర్జేయం, ఎందుకంటే పాండవులు దీన్ని కాపాడుతున్నారు.
సంధ్యాం తిష్ఠత్సు సైన్యేషు సూర్యస్యోదయనం ప్రతి। ప్రవవౌ పృష్ఠతో వాయుర్నిరభ్రే స్తనయిత్నుమాన్
సైన్యాలు సంధ్యాసమయంలో, సూర్యోదయాన్ని ఎదుర్కొంటూ నిలిచినప్పుడు, ఆకాశం మేఘాలు లేనప్పటికీ, వెనుక నుంచి గర్జించే గాలి వీచింది.
విష్వగ్వాతాశ్చ వివవుర్నీచైః శర్కరకర్షిణః । రజశ్చోద్ధూయత మహత్తమ ఆచ్ఛాదయఞ్జగత్
ప్రతి వైపు తక్కువగా, రాళ్లు మోసుకొచ్చే గాలులు వీచాయి. పెద్దదైన ధూళి లేచి, లోకాన్ని చీకటిలో ముంచింది.
పపాత మహతీ చోల్కా ప్రాఙ్భుఖీ భరతర్షభ । ఉద్యన్తం సూర్యమాహత్య వ్యశీర్యత మహాస్వనా
ఓ భరతవంశశ్రేష్ఠ, పెద్ద అగ్నిగోళం తూర్పు వైపు పడి, ఉదయించే సూర్యుడిని తాకి, గొప్ప శబ్దంతో విరిగిపోయింది.
అథ సంనహ్యమానేషు సైన్యేషు భరతర్షభ । నిష్ప్రభోఽభ్యుద్యయౌ సూర్యః సఘోషం భూశ్చచాల చ
అప్పటికి, ఓ భారతవంశశ్రేష్ఠా, రెండు సైన్యాలు యుద్ధానికి సిద్ధమవుతుండగా, సూర్యుడు వెలుగు లేకుండా ఉదయించెను, భూమి గొప్ప శబ్దంతో కంపించెను.
వ్యశీర్యత సనాదా చ భూస్తదా భరతర్షభ । నిర్ఘాతా బహవో రాజన్దిక్షు సర్వాసు చాభవన్ । ప్రాదురాసీద్రజస్తీవ్రం న ప్రాజ్ఞాయత కించన
ఆ సమయంలో, ఓ భారతవంశశ్రేష్ఠా, భూమి చీలిపోయి, శబ్దంతో మారుమోగింది; అన్ని దిశల్లో మేఘగర్జనలు వినిపించాయి, దుమ్ము దట్టంగా ఎగసి, ఏదీ స్పష్టంగా కనిపించలేదు.
ధ్వజానాం ధూయమానానాం సహసా మాతరిశ్వనా । కిఙ్కిణీజాలబద్ధానాం కాఞ్చనస్రగ్వరామ్బరైః
బంగారు హారాలు, మెరిసే వస్త్రాలతో అలంకరించబడిన జెండాలు, ఆకస్మికంగా గాలి వీస్తుండగా, వాటి గంటలు మోగుతూ ఊగిపడ్డాయి.
మహతాం సపతాకానామాదిత్యసమతేజసామ్ । సర్వం ఝణఝణీభూతమాసీత్తాలవనేష్వివ
సూర్యుని తేజస్సుతో మెరిసే ఆ గొప్ప జెండాలన్నీ, తాళ వనంలో మాదిరిగా, ఘనమైన శబ్దంతో మోగిపోతున్నాయి.
ఏవం తే పురుషవ్యాఘ్రాః పాణ్డవా యుద్ధనన్దినః । వ్యవస్థితాః ప్రతివ్యూహ్య తవ పుత్రస్య వాహినీమ్
అలా, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్న ఆ పాండవులు, పులిలాంటి వీరులు, నీ కుమారుని సైన్యానికి ఎదురుగా వరుసగా నిలబడ్డారు.
గ్రసన్త ఇవ మఞ్జానో యోధానాం భరతర్షభ । దృష్ట్వాగ్రతో భీమసేనం గదాపాణిమవస్థితమ్
భీమసేనుడు ముందువైపు గదా చేతపట్టి నిలబడిన దృశ్యం చూసి, పాండవులు యోధులను మింగివేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నట్టు అనిపించింది, ఓ భారతవంశశ్రేష్ఠా.
సూర్యోదయే సఞ్జయ కే ను పూర్వం యుయుత్సవో హృష్యమాణా ఇవాసన్। మామకా వా భీష్మనేత్రాః సమీపే పాణ్డవా వా భీమనేత్రాస్తదానీమ్
సంజయా, సూర్యోదయానికి, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్న యోధులలో ముందుగా ఆనందించినవారు ఎవరు? నీవారి భీష్ముడు నాయకత్వం వహించినవారా, లేక భీముడు ముందుండిన పాండవులా?
కేషాం జఘన్యౌ సమసూర్యౌ సవాయూ కేషాం సేనాం శ్వాపదాశ్చాభషన్త । కేషాం యూనాం ముఖవర్ణాః ప్రసన్నాః సర్వం హ్యేతద్బ్రూహి తత్త్వం యథావత్
ఎవరి సైన్యంలో వెనుకవైపు సూర్యుడు, గాలి ఉన్నాయో? ఎవరి సైన్యాన్ని అడవి జంతువులు అరుస్తున్నాయో? ఎవరి యువ యోధుల ముఖాలు ప్రకాశిస్తున్నాయో? ఇవన్నీ నిజంగా, వివరంగా చెప్పు.