కాఞ్చనా మణిచిత్రాఙ్గా జ్వలన్త ఇవ పావకాః। అర్చిష్మన్తో వ్యరోచన్త గజారోహాః సహస్రశః
బంగారు, రత్నాలతో అలంకరించిన, అగ్నిలా దహించే, అర్చులు మెరిపించే ఏనుగుపైకారులు వేల సంఖ్యలో ప్రకాశించారు.
మహేన్ద్రకేతవః శుభ్రా మహేన్ద్రసదనేష్వివ। సన్నద్ధాస్తే ప్రవీరాశ్చ దదృశుర్యుద్ధకాఙ్క్షిణః
ఇంద్రుని తెల్ల జెండాలు, ఇంద్రుని మందిరాల్లో ఉన్నట్లుగా, పూర్తిగా కవచాలు ధరించిన వీరులు యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా కనిపించారు.
ఉద్యతైరాయుధైశ్చిత్రాస్తలబద్ధాః కలాపినః । ఋషభాక్షా మనుష్యేన్ద్రాశ్చమూముఖగతా బభుః
ఎత్తిన ఆయుధాలతో, రంగురంగుల తాడులతో అలంకరించిన బాణపు సంచులతో, ఎద్దుల్లాంటి కన్నులతో ఉన్న మానవులలో శ్రేష్ఠులు సేనల ముందుభాగంలో నిలబడ్డారు.
శకునిః సౌబలః శల్య ఆవన్త్యోఽథ జయద్రథః । విన్దానువిన్దౌ కైకేయాః కామ్భోజశ్చ సుదక్షిణః
శకుని (సుబలుని కుమారుడు), శల్యుడు, అవంతి రాజు, జయద్రథుడు, కైకేయ దేశపు విందుడు, అనువిందుడు, కాంభోజ దేశపు సుదక్షిణుడు —
శ్రుతాయుధశ్చ కాలిఙ్గో జయత్సేనశ్చ పార్థివః । బృహద్బలశ్చ కౌశల్యః కృతవర్మా చ సాత్వతః
శ్రుతాయుధుడు, కాలింగుడు, జయత్సేనుడు అనే రాజు, కోశల దేశానికి చెందిన బృహద్బలుడు, సాత్వత వంశానికి చెందిన కృతవర్మ — వీరంతా అక్కడ ఉన్నారు.
దశైతే పురుషవ్యాఘ్రాః శూరాః పరిఘబాహవః । అక్షౌహిణీనాం పతయో యజ్వానో భూరిదక్షిణాః
ఈ పది మంది మహావీరులు, బలమైన భుజాలతో, యుద్ధంలో సింహాల్లా ధైర్యంగా ఉండేవారు. వీరంతా సేనలకు నాయకులు, యజ్ఞాలు చేసినవారు, విరాళాలు ఇచ్చే వారు.
ఏతే చాన్యే చ బహవో దుర్యోధనవశానుగాః । రాజానో రాజపుత్రాశ్చ నీతిమన్తో మహారథాః
ఇవాళ చెప్పిన వీరులతో పాటు, మరెన్నో రాజులు, రాజకుమారులు, తెలివైనవారు, మహారథులు, దుర్యోధనుని ఆజ్ఞకు లోబడి ఉన్నారు.
సన్నద్ధాః సమదృశ్యన స్వేష్వనీకేష్వవస్థితాః । బద్ధకృష్ణాజినాః సర్వే బలినో యుద్ధశాలినః
వీరందరూ కవచాలు ధరించి, సమానంగా కనిపిస్తూ, తమ తమ సేనల్లో నిలబడి, నల్ల కృష్ణాజినాలు ధరించి, బలవంతులు, యుద్ధంలో నిపుణులు.
హృష్టా దుర్యోధనస్యార్థే బ్రహ్మలోకాయ దీక్షితాః। సమర్థా దశ వాహిన్యః పరిగృహ్య వ్యవస్థితాః
దుర్యోధనుని కోసం ఆనందంగా, బ్రహ్మలోకానికి దీక్ష తీసుకున్నట్టు, పది శక్తివంతమైన సేనలు కూడి, సిద్ధంగా నిలబడ్డాయి.
ఏకాదశీ ధార్తరాష్ట్రీ కౌరవాణాం మహాచమూః । అగ్రతః సర్వసైన్యానాం యత్ర శాన్తనవోఽగ్రణీః
ధృతరాష్ట్రుని కుమారులైన కౌరవుల పదకొండవ పెద్ద సేన, అన్ని సేనలకు ముందుగా, శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు నాయకత్వంలో నిలిచింది.
శ్వేతోష్ణీషం శ్వేతహయం శ్వేతవర్మాణమచ్యుతమ్ । అపశ్యామ మహారాజ భీష్మం చన్ద్రమివోదితమ్
ఓ రాజా! మేము భీష్ముణ్ని తెల్ల తలపాగా, తెల్ల గుర్రాలు, తెల్ల కవచంతో, ఉదయించిన చంద్రుడిలా ప్రకాశిస్తూ చూశాము.
హేమతాలధ్వజం భీష్మం రాజతే స్యన్దతే స్థితమ్ । శ్వేతాభ్ర ఇవ తీక్ష్ణాంశుం దదృశుః కురుపాణ్డవాః
బంగారు తాళపత్ర ధ్వజంతో, రథంపై మెరిసిపోతున్న భీష్ముణ్ని, కురు పాండవులు, కాంతివంతమైన మేఘంలా చూశారు.
దృష్ట్వా చమూముఖే భీష్మం సమకమ్పన్త పాణ్డవాః । సృఞ్జయాశ్చ మహేష్వాసా ధృష్టద్యుమ్నపురోగమాః । జృమ్భమాణం మహాసింహం దృష్ట్వా క్షుద్రమృగా యథా
సైన్యానికి ముందుగా ఉన్న భీష్ముణ్ని చూసి, పాండవులు, ధృష్టద్యుమ్నుడు ముందుండే శృంజయుల మహావీరులు, గర్జించే సింహాన్ని చూసిన చిన్న జంతువుల్లా భయపడ్డారు.
ధృష్టద్యుమ్నముఖాః సర్వే సముద్వివిజిరే ముహుః । ఏకాదశైతాః శ్రీజుష్టా వాహిన్యస్తవ పార్థివ
ధృష్టద్యుమ్నుడు ముందుండే వారందరూ మళ్లీ మళ్లీ ఉలిక్కిపడ్డారు. ఈ పదకొండు గొప్ప సేనలు నీవే, ఓ రాజా!
పాణ్డవానాం తథా సప్త మహాపురుషపాలితాః । ఉన్మత్తమకరావర్తౌ మహాగ్రాహసమాకులౌ
అలాగే, పాండవులకు కూడా ఏడుసేనలు ఉన్నాయి. అవి మహాపురుషులు రక్షిస్తూ, పిచ్చి మకరాలు తిప్పే సముద్రంలా, పెద్ద పెద్ద రాక్షసులతో నిండివున్నాయి.
యుగాన్తే సమవేతౌ ద్వౌ దృశ్యేతే సాగరావివ । నైవ నస్తాదృశో రాజన్దృష్టపూర్వో న చ శ్రుతః । అనీకానాం సమేతానాం కౌరవాణాం తథావిధః
యుగాంతంలో రెండు సముద్రాలు కలిసినట్టు ఈ రెండు సేనలు కనిపిస్తున్నాయి. ఇంతటి పెద్ద సేనలను, ఓ రాజా! మేము ఎప్పుడూ చూడలేదు, వినలేదు కూడా.
యథా స భగవాన్వ్యాసః కృష్ణద్వైపాయనోఽబ్రవీత్। తథైవ సహితాః సర్వే సమాజగ్ముర్మహీక్షితః
భగవంతుడు వ్యాసుడు, కృష్ణ ద్వైపాయనుడు చెప్పినట్లుగానే, అందరు రాజులు ఒకచోట చేరారు.
మఘావిషయగః సోమస్తద్దినం ప్రత్యపద్యత। దీప్యమానాశ్చ సంపేతుర్దివి సప్త మహగ్రహాః
ఆ రోజు చంద్రుడు మఘా నక్షత్రంలోకి ప్రవేశించాడు. ఆకాశంలో ఏడు గొప్ప గ్రహాలు ప్రకాశించాయి.
ద్విధాభూత ఇవాదిత్య ఉదయే ప్రత్యదృశ్యత। జ్వలన్త్యా శిఖయా భూయో భానుమానుదితో రవిః
ఆదిత్యుడు ఉదయించేప్పుడు, రెండు భాగాలుగా కనిపించాడు. అగ్ని జ్వాలలతో మెరిసిపోతూ, భానుడు మళ్లీ ఉదయించాడు.
వవాశిరే చ దీప్తాయాం దిశి గోమాయువాయసాః । లిప్సమానాః శరీరాణి మాంసశోణితభోజనాః
ప్రకాశించే దిక్కులో, నక్కలు, కాకులు గట్టిగా అరుస్తూ, మాంసం, రక్తం తినేందుకు దాహంగా ఉన్నట్టు కనిపించాయి.
అహన్యహని పార్థానాం వృద్ధః కురుపితామహః । భరద్వాజాత్మజశ్చైవ ప్రాతరుత్థాయ సంయతౌ
ప్రతి రోజూ, పాండవులపై యుద్ధానికి, వృద్ధుడు అయిన కురుపితామహుడు, భరద్వాజుని కుమారుడు కూడా, ఉదయాన్నే లేచి బయలుదేరేవారు.
జయోఽస్తు పాణ్డుపుత్రాణామిత్యూచతురిన్దమౌ । యుయుధాతే తవార్థాయ యథా స సమయః కృతః
ఆ ఇద్దరు వీరులు, 'పాండవులకు విజయమవ్వాలి' అని చెప్పేవారు. కానీ, నీ కోసమే యుద్ధం చేసేవారు. ఎందుకంటే, అలా ఒప్పందం జరిగింది.
సర్వధర్మవిశేషజ్ఞః పితా దేవవ్రతస్తవ । సమానీయ మహీపాలానిదం వచనమబ్రవీత్
నీ తండ్రి దేవవ్రతుడు, అన్ని ధర్మాల తేడాలు బాగా తెలిసినవాడు, రాజులతో కూడి వారిని పిలిపించి ఇలా అన్నాడు.
ఇదం వః క్షత్రియా ద్వారం స్వర్గాయాపావృతం మహత్। గచ్ఛధ్వం తేన శక్రస్య బ్రహ్మణః సహలోకతామ్
ఓ క్షత్రియులారా! మీకోసం స్వర్గానికి గొప్ప ద్వారం తెరచి ఉంది. ఆ మార్గంలో వెళ్లి ఇంద్రుడు, బ్రహ్మతో కూడిన లోకాన్ని పొందండి.
ఏష వః శాశ్వతః పన్థాః పూర్వైః పూర్వతరైః కృతః । సంభావయధ్వమాత్మానమవ్యగ్రమనసో యుధి
ఇది మీకు శాశ్వతమైన మార్గం, పూర్వీకులు నడిచిన దారి. యుద్ధంలో మనస్సు స్థిరంగా ఉంచుకుని, మీను మీరు గౌరవించుకోండి.
నాభాగోఽథ యయాతిశ్చ మాన్ధాతా నహుషో నృగః । సంసిద్ధాః పరమం స్థానం గతాః కర్మభిరీదృశైః
నాభాగుడు, యయాతి, మంధాత, నహుషుడు, నృగుడు — వీరంతా ఇలాంటి కార్యాల ద్వారానే పరమ స్థితిని పొందారు.
అధర్మః క్షత్రియస్యైష యద్వ్యాధిమరణం గృహే । యదయోనిధనం యాతి సోఽస్య ధర్మః సనాతనః
క్షత్రియుడికి ఇంట్లో వ్యాధితో మరణించడం అధర్మం. యుద్ధంలో మరణించడం అతని శాశ్వత ధర్మం.
ఏవముక్తా మహీపాలా భీష్మేణ భరతర్షభ। నిర్యయుః స్వాన్యనీకాని శోభయన్తో రథోత్తమైః
భీష్ముడు ఇలా చెప్పగానే, ఓ భరతవంశశ్రేష్ఠా! రాజులు తమ సైన్యాలతో, అద్భుతమైన రథాలతో అలంకరించబడి బయలుదేరారు.
స తు వైకర్తనః కర్ణః సామాత్యః సహ బన్ధుభిః । న్యాసితః సమరే శస్త్రం భీష్మేణ భరతర్షభ
వైకర్తనుడు కర్ణుడు, తన మంత్రులతో, బంధువులతో కలిసి, భీష్మునిచేత యుద్ధానికి అడ్డుకోబడ్డాడు, ఓ భరతవంశశ్రేష్ఠా!
అపేతకర్ణాః పుత్రాస్తే రాజనశ్చైవ తావకాః । నిర్యయుః సింహనాదేన నాదయన్తో దిశో దశ
రాజా! కర్ణుడు లేకుండా నీ కుమారులు సింహాల్లా గర్జిస్తూ, పది దిశలకూ ధ్వని చేస్తూ యుద్ధానికి బయలుదేరారు.