య ఆత్మనో దుశ్చరితాదశుభం ప్రాప్నుయాన్నరః। ఏనసా తేన నాన్యం స ఉపాశఙ్కితుమర్హతి
తన దుష్టచర్య వల్ల ఎవరికైనా అపశకునం కలిగితే, ఆ మనిషి తన తప్పును మరొకరిపై అనుమానించకూడదు.
మహారాజ మనుష్యేషు నిన్ద్యం యః సర్వమాచరేత్। స వధ్యః సర్వలోకస్య నిన్దితాని సమాచరన్
మహారాజా! మానవుల్లో ఎవరు అన్ని విషయాల్లోనూ నిందకు గురయ్యే పనులు చేస్తారో, వారు అందరి చేత శిక్షించబడతారు.
నికారో నికృతిప్రజ్ఞైః పాణ్డవైస్త్వత్ప్రతీక్షయా । అనుభూతః సహామాత్యైః క్షాన్తశ్చ సుచిరం వనే
పాండవులు మాయతో చేసిన అవమానాన్ని మీరు, మీ మంత్రులతో కలిసి, చాలా కాలం అరణ్యంలో ఓర్పుతో భరించారు.
హయానాం చ గజానాం చ రాజ్ఞాం చామితతేజసామ్। ప్రత్యక్షం యన్మయా దృష్టం దృష్టం యోగబలేన చ
అశ్వాలు, ఏనుగులు, అపారవీర్యమున్న రాజులు — వీరిని నేను ప్రత్యక్షంగా చూసినదీ, యోగబలంతో గ్రహించినదీ మీకు చెప్పబోతున్నాను.
శృణు తత్పృథివీపాల మా చ శోకే మనః కృథాః । దిష్టమేతత్పురా నూనమిదమేవ నరాధిప
భూమిని పాలించే రాజా! నేను చెప్పేది వినండి. మనసులో దుఃఖాన్ని పెట్టుకోకండి. ఇది చాలా కాలం క్రితమే విధిగా నిర్ణయించబడింది.
నమస్కృత్వా ప్రవక్ష్యామి పారాశర్యాయ ధీమతే। యస్య ప్రసాదాద్దివ్యం తత్ప్రాప్తం జ్ఞానమనుత్తమమ్
పరాశరుని కుమారుడైన మహాత్ముడికి నమస్కరించి, ఆయన దయవల్ల నాకు లభించిన పరమమైన దివ్యజ్ఞానాన్ని ఇప్పుడు వివరంగా చెప్పబోతున్నాను.
దృష్టిశ్చాతీన్ద్రియా రాజన్దూరాచ్ఛ్రవణమేవ చ । పరచిత్తస్య విజ్ఞానమతీతానాగతస్య చ
రాజా! ఇంద్రియాలకు అందని దృష్టి, దూరంలో ఉన్నదాన్ని వినగల శక్తి, ఇతరుల మనసు తెలుసుకునే శక్తి, గతం-భవిష్యత్తు విషయాల జ్ఞానం నాకు ఉంది.
వ్యుత్థితోత్పత్తివిజ్ఞానమాకాశే చ గతిః శుభా । అస్త్రైరసఙ్గో యుద్ధేషు వరదానాన్మహాత్మనః
ఏది ఎలా ప్రారంభమై, ఎలా ముగుస్తుందో తెలుసుకునే శక్తి, ఆకాశంలో స్వేచ్ఛగా సంచరించగలగడం, యుద్ధంలో ఆయుధాలకు అతీతంగా ఉండటం — ఇవన్నీ ఆ మహాత్ముని వరప్రభావమే.
శ్రృణు మే విస్తరేణేదం విచిత్రం పరమాద్భుతమ్ । భరతానామభూద్యుద్ధం యథా తద్రోమహర్షణమ్
భరతవంశీయుల యుద్ధం ఎంత అద్భుతంగా, ఆశ్చర్యంగా జరిగిందో, ఒళ్ళు గగుర్పొడిచేలా ఉన్న ఆ కథను నేను పూర్తిగా వివరంగా చెబుతాను — వినండి.
తేష్వనీకేషు యత్తేషు వ్యూఢేషు చ విధానతః । దుర్యోధనో మహారాజ దుఃశాసనమథాబ్రవీత్
అన్ని సైన్యాలు క్రమంగా ఏర్పాటయ్యాక, మహారాజా! దుర్యోధనుడు దుఃశాసనునితో ఇలా అన్నాడు.
దుఃశాసన రథాస్తూర్ణం యుజ్యన్తాం భీష్మరక్షిణః। అనీకాని చ సర్వాణి శీఘ్రం త్వమనుచోదయ
దుఃశాసనా! భీష్ముడిని రక్షించే రథాలను వెంటనే సిద్ధం చేయించు. అన్ని సైన్యాలను త్వరగా ముందుకు నడిపించు.
అయం స మామభిప్రాప్తో వర్షపూగాభిచిన్తితః । పాణ్డవానాం ససైన్యానాం కురూణాం చ సమాగమః
ఇది పాండవులు తమ సైన్యంతో, కురువంశీయులతో కలిసే ఆ ఎన్నో సంవత్సరాలుగా నేను ఎదురుచూస్తున్న సమాగమమే.
నాతః కార్యతమం మన్యే రణే భీష్మస్య రక్షణాత్। హన్యుద్గుప్తో హ్యసౌ పార్థాన్సోమకాంశ్చ ససృఞ్జయాన్
ఈ సమయంలో భీష్ముడి రక్షణకంటే ముఖ్యమైన పని నాకు లేదు. ఆయనను బాగా కాపాడితే, ఆయన పాండవులను, సోమకులను, శృంజయులను ఖచ్చితంగా సంహరిస్తాడు.
అబ్రవీచ్చ విశుద్ధాత్మా నాహం హన్యాం శిఖణ్డినామ్ । శ్రూయతే స్త్రీ హ్యసౌ పూర్వం తస్మాదూర్త్యో రణే మమ
భీష్ముడు పవిత్రమనస్సుతో ఇలా అన్నాడు — 'నేను శిఖండిని హతముచేయను. అతడు ముందు స్త్రీగా ఉన్నాడని విన్నాను. అందుకే యుద్ధంలో అతడిని చంపను.'
తస్మాద్భీష్మో రక్షితవ్యో విశేషేణేతి మే మతిః। శిఖణ్డినో వధే యత్తాః సర్వే తిష్ఠన్తు మామకాః
అందువల్ల భీష్ముడిని ప్రత్యేకంగా రక్షించాలి అని నా నిశ్చయం. శిఖండిని హతమయ్యకుండా ఉండేందుకు నా సైనికులందరూ సిద్ధంగా ఉండాలి.
తథా ప్రాచ్యాః ప్రతీచ్యాశ్చ దాక్షిణాత్యోత్తరాపథాః । సర్వథాఽస్త్రేషు కుశలాస్తే రక్షన్తు పితామహమ్
అలాగే, తూర్పు, పడమర, దక్షిణ, ఉత్తర ప్రాంతాలవారు, ఆయుధాల్లో నిపుణులైన వారు, ప్రతివిధంగా పితామహుడిని రక్షించాలి.
అరక్ష్యమాణం హి వృకో హన్యాత్సింహం మహాబలమ్ । మా సింహం జమ్బుకేనేవ ఘాతయామః శిఖణ్డినా
బలమైన సింహాన్ని ఎవ్వరూ కాపాడకపోతే, చిన్న నక్క కూడా దాన్ని చంపగలదు. మనం శిఖండిని ద్వారా సింహాన్ని నక్క చేతిలో పడేలా చేయకూడదు.
వామం చక్రం యుధామన్యురుత్తమౌజాశ్చ దక్షిణమ్। గోప్తారౌ ఫాల్గునం ప్రాప్తౌ ఫాల్గునోపి శిఖణ్డినః
యుధామన్యుడు ఎడమ చక్రాన్ని, ఉత్తమౌజాస్ కుడి చక్రాన్ని పట్టుకున్నారు. ఇద్దరూ ఫాల్గుణుడిని కాపాడటానికి వచ్చారు. ఫాల్గుణుడు కూడా శిఖండిని కాపాడాడు.
సంరక్ష్యమాణః పార్థేన భీష్మేణ చ వివర్జితః । యథా న హన్యాద్గాఙ్గేయం దుఃశాసన తథా కురు
అర్జునుడు శిఖండిని కాపాడాలి. భీష్ముడు యుద్ధం నుంచి తప్పుకున్న తర్వాత, గంగా కుమారుడు చనిపోకుండా చూసుకో, దుఃశాసన.
తతో రజన్యాం వ్యుష్టాయాం శబ్దః సమభవన్మహాన్। క్రోశతాం భూమిపలానాం యుజ్యతాం యుజ్యతామితి
రాత్రి ముగిసిన తర్వాత, రాజులు 'రథాలు జోడించండి! జోడించండి!' అని పెద్దగా అరుస్తూ గొప్ప శబ్దం వినిపించింది.
శఙ్ఖదున్దుభిఘోషైశ్చ సింహనాదైశ్చ భారత। హయహేషితనాదైశ్చ రథనేమిస్వనైస్తథా
శంఖాలు, డుండుభులు మోగాయి, సింహపు గర్జనలు, గుర్రాల హీనాలు, రథాల చక్రాల గర్జనలు అన్నీ కలసి భయంకరమైన శబ్దం చేసాయి.
గాజానాం బృహతాం చైవ యోధానాం చాపి గర్జతామ్। క్ష్వేలితాస్ఫోటితోత్క్రుష్టైస్తుములం సర్వతోఽభవత్
పెద్ద ఏనుగుల అరుపులు, యోధుల గర్జనలు, అరుపులు, చేతుల మోగింపులు, యుద్ధ నినాదాలతో చుట్టూ అంతా గొడవగా మారింది.
ఉదతిష్ఠన్మహారాజ సర్వం యుక్తమశేషతః । సూర్యోదయే మహత్సైన్యం కురుపాణ్డవసేనయోః
ఓ మహారాజా! సూర్యోదయానికి, కౌరవ పాండవ సేనలు మొత్తం సిద్ధంగా నిలబడ్డాయి.
రాజేన్ద్ర తవ పుత్రాణాం పాణ్డవానాం తథైవ చ। దుష్ప్రధృష్యాణి చాస్త్రాణి సశస్రకవచాని చ
రాజేంద్రా! నీ కుమారులు, పాండవులు కూడా, బలమైన ఆయుధాలు, కవచాలతో ఎవ్వరూ ఎదుర్కోలేని విధంగా కనిపించారు.
తతః ప్రకాశే సైన్యాని సమదృశ్యన్త భారత। త్వదీయానాం పరేషాం చ శస్త్రవన్తి మహాన్తి చ
తర్వాత, వెలుగులో నీ సైన్యం, శత్రు సైన్యం రెండూ, పెద్ద పెద్ద ఆయుధాలతో మెరిసిపోతూ కనిపించాయి.
తత్ర నాగా రథాశ్చైవ జామ్బూనదపరిష్కృతాః। విభ్రాజమానా దృశ్యన్తే మేఘా ఇవ సవిద్యుతః
అక్కడ బంగారంతో అలంకరించిన ఏనుగులు, రథాలు మెరుపులతో కూడిన మేఘాల్లా ప్రకాశించాయి.
రథానీకాన్యదృశ్యన్త నగరాణీవ భూరిశః । అతీవ శుశుభే తత్ర పితా తే పూర్ణచన్ద్రవత్
అనేక రథాల విభాగాలు నగరాల్లా కనిపించాయి. అక్కడ నీ తండ్రి పూర్ణచంద్రుడిలా ప్రకాశించాడు.
ధనుర్భిర్ఋష్టిభిః ఖఙ్గైర్గదాభిః శక్తితోమరైః । యోధాః ప్రహరణైః శుభ్రైస్తేష్వనీకేష్వవస్థితాః
విల్లు, గేదెలు, ఖడ్గాలు, గదలు, శక్తులు, తోమరాలు వంటి మెరిసే ఆయుధాలతో యోధులు విభాగాల్లో సిద్ధంగా నిలబడ్డారు.
గజాః పదాతా రథినస్తురగాశ్చ విశాంపతే । వ్యతిష్ఠన్వాగురాకారాః శతశోఽథ సహస్రశః
ఏనుగులు, కాలాళ్లు, రథసారథులు, గుర్రస్వారులు వందల సంఖ్యలో, వేల సంఖ్యలో వలయాల్లా ఏర్పడి నిలబడ్డారు.
ధ్వజా బహువిధాకారా వ్యదృశ్యన్త సముచ్ఛ్రితాః। స్వేషాం చైవ పరేషాం చ ద్యుతిమన్తః సహస్రశః
వివిధ ఆకారాల జెండాలు నీ సైన్యంలో, శత్రు సైన్యంలో వేల సంఖ్యలో ఎగురుతూ మెరిసిపోతున్నాయి.