నికృన్తన్తమనీకాని శరదంష్ట్రం మనస్వినమ్ । చాపవ్యాత్తాననం ఘోరమసిజిహ్వం దురాసదమ్
బాణాలు పళ్లుగా, ధనుస్సు నోటిలా, భయంకరంగా, శత్రు వ్యూహాలను నరికి వేస్తున్న ఆ ఉగ్రవీరుడిని వారు ఎలా ఎదుర్కొన్నారు?
అనర్హం పురుషవ్యాఘ్రం హ్రీమన్తమపరాజితమ్ । పాతయామాస కౌన్తేయః కథం తమజితం యుధి
పురుషులలో సింహుడైన, లజ్జాశీలుడైన, ఓడించలేని వాడిని, యుద్ధంలో కౌంతేయుడు ఎలా పడగొట్టాడు?
ఉగ్రధన్వానముగ్రేషుం వర్తమానం రథోత్తమే । పరేషాముత్తమాఙ్గాని ప్రచిన్వన్తమథేషుభిః
బలమైన ధనుస్సు, ఉగ్రమైన బాణాలు చేతబట్టి, ఉత్తమ రథంపై నిలబడి, శత్రువులలో అగ్రగణ్యుల తలలను బాణాలతో ఛేదిస్తున్న వాడిని వారు ఎలా ఎదుర్కొన్నారు?
పాణ్డవానాం మహత్సైన్యం యం దృష్ట్వోద్యతమాహవే । కాలాగ్నిమివ దుర్ధర్షం సమచేష్టత నిత్యశః
పాండవుల గొప్ప సైన్యం యుద్ధానికి సిద్ధమై ఉన్నదని చూసి, ఆ దుర్జయుడు కాలాగ్నిలా వారిలో నిరంతరం సంచరించాడు.
పరికృష్య స సేనాం తు దశరాత్రమనీకహా । దగామాస్తమివాదిత్యః కృత్వా కర్మ సుదుష్కరమ్
పది రాత్రులు సైన్యాన్ని చుట్టుముట్టి, విభాగాలను నాశనం చేస్తూ, సూర్యుడు సాయంత్రం మండిపోవడంలా, అత్యంత కఠినమైన కార్యాన్ని చేశాడు.
యః స శక్ర ఇవాక్షయ్యం వర్షం శరమయం క్షిపన్ । జఘాన యుధి యోధానామర్బుదం దశభిర్దినైః
ఇంద్రుడిలా, ఎప్పటికీ తగ్గని బాణవర్షాన్ని కురిపిస్తూ, పది రోజుల్లో యుద్ధంలో కోటి మంది యోధులను సంహరించిన వాడు ఎవరు?
స శేతే నిహతో భూమౌ వాతభుగ్న ఇవ ద్రుమః । మమ దుర్మన్త్రితేనాజౌ యథా నార్హతి భారతః
అతడు ఇప్పుడు నేలపై పడివున్నాడు, గాలిలో విరిగిపోయిన చెట్టు లాగా, నా తప్పు సలహాల వల్ల, భరత వంశీయుడా, అతడు అలా పడిపోవాల్సిన అవసరం లేదు.
కథం శాన్తనవం దృష్ట్వా పాణ్డవానామనీకినీ । ప్రహర్తుమశకత్తత్ర భీష్మం భీమపరాక్రమమ్
శాంతనువు కుమారుడిని చూసి, భీముడి పరాక్రమం ఉన్న భీష్ముడిని అక్కడ పాండవ సైన్యం ఎందుకు దాడి చేయలేకపోయింది?
కథం భీష్మేణ సంగ్రామం ప్రాకుర్వన్పాణ్డునన్దనాః। కథం చ నాజయద్భీష్మో ద్రోణే జీవతి సఞ్జయ
పాండవ కుమారులు భీష్ముడితో యుద్ధాన్ని ఎలా సాగించారు? ద్రోణుడు బ్రతికుండగానే భీష్ముడు ఎందుకు విజయం సాధించలేకపోయాడు, సంజయా?
కృపే సన్నిహితే తత్ర భరద్వాజాత్మజే తథా। భీష్మః ప్రహరతాం శ్రేష్ఠః కథం స నిధనం గతః
కృపాచార్యుడు అక్కడ ఉండగా, భరద్వాజుని కుమారుడు కూడా ఉండగా, యోధులలో అగ్రగణ్యుడైన భీష్ముడు ఎలా మరణించాడు?
కథం చాతిరథస్తేన పాఞ్చాల్యేన శిఖణ్డినా। భీష్మో వినిహతో యుద్ధే దేవైరపి దురాసదః
దేవతలకైనా దుర్జయుడైన భీష్ముడిని, ఆ పాంచాలుడైన శిఖండిని అనే మహారథుడు యుద్ధంలో ఎలా సంహరించాడు?
యః స్పర్ధతే రణే నిత్యం జామదగ్న్యం మహాబలమ్ । అజితం జామదగ్న్యేన శక్రతుల్యపరాక్రమమ్
జామదగ్న్యుడైన పరశురామునితో యుద్ధంలో ఎప్పుడూ పోటీ పడే వాడు, పరశురామునికైనా ఓడని వాడు, ఇంద్రుని సమాన పరాక్రమం కలవాడు—
తం హతం సమరే భీష్మం మహారథకులోదితమ్ । సఞ్జయాచక్ష్వ మే వీరం యేన శర్మ న విద్మహే
సంజయా, ఆ మహారథులలో అగ్రగణ్యుడైన వీరుడైన భీష్ముడు యుద్ధంలో ఎలా హతమయ్యాడో నాకు చెప్పు; ఎందుకంటే మేము మనశ్శాంతిని పొందలేకపోతున్నాం.
మామకాః కే మహేష్వాసా నాజహుః సఞ్జయాచ్యుతమ్ । దుర్యోధనసమాదిష్టాః కే వీరాః పర్యవారయన్
సంజయా, నా మహాబలశాలులు ఎవరు అచ్యుతుడిని వదలకుండా ఉన్నారు? దుర్యోధనుడు ఆజ్ఞ ఇచ్చిన వీరులు ఎవరు అతన్ని చుట్టుముట్టారు?
యచ్ఛిఖణ్డిముఖాః సర్వే పాణ్డవా భీష్మమభ్యయుః । కచ్చిత్తే కురవః సర్వే నాజహుః సఞ్జయాచ్యుతమ్
సంజయా, పాండవులు అందరూ తుటిపడిన కవచాలతో భీష్ముని దగ్గరకు వచ్చారు. ఆ సమయంలో కౌరవులు అందరూ శ్రీకృష్ణుని వదిలిపెట్టలేదా?
అశ్మసారమయం నూనం హృదయం ముదృఢం మమ। యచ్ఛ్రుత్వా పురుషవ్యాఘ్రం హతం భీష్మం న దీర్యతే
భీష్ముడు, మానవులలో సింహుడు, పడిపోయాడని విన్నా నా హృదయం పగలకపోవడం చూస్తే, అది ఖచ్చితంగా రాళ్లతో తయారై ఉండాలి.
యస్మిన్సత్యం చ మేధా చ నీతిశ్చ భరతర్షభే । అప్రమేయాణి దుర్ధర్షే కథం స నిహతో యుధి
సత్యం, జ్ఞానం, ధర్మం అన్నీ ఉన్న ఆ బరతవంశములో శ్రేష్ఠుడు, ఎవరికీ అందని, ఎవ్వరూ ఎదుర్కోలేని భీష్ముడు యుద్ధంలో ఎలా పడిపోయాడు?
మౌర్వీఘోషస్తనయుత్నుః పృషత్కపృషతో మహాన్ । ధనుర్హ్రాదమహాశబ్దో మహామేఘ ఇవోన్నతః
విపరీతంగా మ్రోగిన విల్లుల తంతులు, బాణాల గర్జనలు, విల్లు మ్రోగిన శబ్దం—all ఇవి గొప్ప మేఘం మాదిరిగా వినిపించేవి.
యోఽభ్యవర్షత కౌన్తేయాన్సపాఞ్చాలాన్ససృఞ్జయాన్। నిఘ్నన్పరథాన్వీరో దానవానివ వజ్రభృత్
కౌంతేయులు, పాంచాళులు, శృంజయుల మీద బాణాల వర్షం కురిపిస్తూ, శత్రు రథాలను వజ్రాయుధంతో దానవులను సంహరించేవాడిలా నాశనం చేసిన వాడు ఎవరు?
ఇష్వస్త్రసాగరం ఘోరం బాణగ్రహం దురాసదమ్ । కార్ముకోర్మిణమక్షయ్యమద్వీపం చలమప్లవమ్
బాణాలు అలలుగా ఉప్పొంగే, ఆయుధాల సముద్రంలా భయంకరమైన, ఎదుర్కోవడం అసాధ్యమైన, ఎటూ దారి లేని, ఎప్పుడూ కదిలే, ఆశ్రయం లేని ఆ యుద్ధరంగం ఎవరిదీ?
గదాసిమకరావాసం హయావర్త్తం గజాకులమ్ । పదాతిమత్స్యకలిలం శఙ్ఖదున్దుభినిఃస్వనమ్
ఆ లోతుల్లో గదలు, ఖడ్గాలు చేపలవంటి జంతువులుగా, గుర్రాలు ప్రవాహాలుగా, ఏనుగులు గుంపులుగా, కాలాళ్లు కలవరపడే చేపలుగా, శంఖాలు, డుండుభుల శబ్దాలతో నిండిన యుద్ధరంగం ఎవరిదీ?
హయాన్గజపదాతీంశ్చ రథాంశ్చ తరసా బహూన్ । నిమఞ్జయన్తం సమరే పరవీరాపహారిణమ్
యుద్ధంలో వేగంగా గుర్రాలు, ఏనుగులు, కాలాళ్లు, రథాలను ముంచివేసి, శత్రువుల వీరత్వాన్ని హరించిన వాడు ఎవరు?
విదహ్యమానం కోపేన తేజసా చ పరంతపమ్ । వేలేవ మకరావాసం కే వీరాః పర్యవారయన్
కోపంతో, తేజస్సుతో శత్రువులను కాల్చిన వాడు, సముద్రంలో జీవులు ఉన్నట్టు, చుట్టూ ఉన్న వీరులు ఎవరు?
భీష్మో యదకరోత్కర్మ సమరే సఞ్జయారిహా । దుర్యోధనహితార్థాయ కే తస్యాస్య పురోఽభవన్
సంజయా, శత్రువులను సంహరించేవాడా, యుద్ధంలో భీష్ముడు చేసిన కార్యాలు ఏమిటి? దుర్యోధనుని మేలు కోసం ఎవరు అతని ముందు నిలిచారు?
కే రక్షన్దక్షిణం చక్రం భీష్మస్యామితతేజసః । పృష్ఠతః కే పరాన్వీరానపాసేధన్యతవ్రతాః
అపారమైన తేజస్సు గల భీష్ముని కుడి చక్రాన్ని ఎవరు కాపాడారు? ధైర్యంగా ఉన్న వీరులు వెనుక నుండి శత్రువులను ఎవరు అడ్డుకున్నారు?
కే పురస్తాదవర్తన్త రక్షన్తో భీష్మమన్తికే। కే రక్షన్నుత్తరం చక్రం వీరా వీరకస్య యుధ్యతః
భీష్ముని దగ్గరగా ముందు నిలబడి అతన్ని ఎవరు కాపాడారు? యుద్ధంలో ఉత్తర చక్రాన్ని ఎవరు కాపాడారు?
వామే చక్రే వర్తమానాః కేఽఘ్నన్సఞ్జయ సృఞ్జయాన్। అగ్నతోఽగ్న్యమనీకేషు కేఽభ్యరక్షన్దురాసదమ్
వామచక్రంలో ఉన్నవారు శృంజయులను ఎవరు చితిమ్మారు, సంజయా? ముందు, వెనుక దళాల్లో ఆ దుర్జయుడిని ఎవరు కాపాడారు?
పార్శ్వతః కేఽభ్యరక్షన్త గచ్ఛన్తో దుర్గమాం గతిమ్। సమూహే కే పరాన్వీరాన్ప్రత్యయుధ్యన్త సఞ్జయ
కష్టమైన మార్గంలో ముందుకు సాగుతున్నప్పుడు అతని పక్కలను ఎవరు కాపాడారు? దళమధ్యంలో శత్రు వీరులను ఎవరు ఎదుర్కొన్నారు, సంజయా?
రక్ష్యమాణః కథం వీరైర్గోప్యమానాశ్చ తేన తే। దుర్జయానామనీకాని నాజయంస్తరసా యుధి
వీరులు కాపాడుతూ, అతను దాచిపెట్టినా, మీ దుర్జయ దళాలు యుద్ధంలో త్వరగా గెలవలేకపోయినదానికి కారణం ఏమిటి?
సర్వలోకేశ్వరస్యేవ పరమస్య ప్రజాపతేః। కథం ప్రహర్తుమపి తే శేకుః సఞ్జయ పాణ్డవాః
ప్రపంచాలన్నిటికీ అధిపతి, పరమపిత అయినవాడిలా ఉన్న భీష్మునిపై పాండవులు ఎలా దాడి చేయగలిగారు, సంజయా?