సఞ్జయోఽహం మహారాజ నమస్తే భరతర్షభ। హతో భీష్మః శాన్తనవో భరతానాం పితామహః
మహారాజా, నేను సంజయుడిని. నీకు నమస్కారం, భారతులలో శ్రేష్ఠుడవు. శాంతనువు కుమారుడు, భారతుల పితామహుడు భీష్ముడు హతుడయ్యాడు.
కకుదం సర్వయోధానాం ధామ సర్వధనుష్మతామ్। శరతల్పగతః సోఽద్య శేతే కురుపితామహః
అన్ని యోధులలో అగ్రగణ్యుడు, ధనుర్దారుల ఆశ్రయం అయిన కురు పితామహుడు ఈ రోజు బాణాల మంచంపై పడుకుని ఉన్నాడు.
యస్య వీర్యం సమాశ్రిత్య ద్యూతం పుత్రస్తవాకరోత్। స శేతే నిహతో రాజన్సంఖ్యే భీష్మః శిఖణ్డినా
నీ కుమారుడు తన ధైర్యాన్ని ఆధారంగా పెట్టుకుని జూదం ఆడిన భీష్ముడు, రాజా, యుద్ధంలో శిఖండినిచేత హతుడయ్యాడు.
యః సర్వాన్పృథివీపాలాన్సమవేతాన్మహామృధే । జిగాయైకరథేనైవ కాశిపుర్యాం మహారథః
ఒక్క రథంపై నుంచే, కాశీపట్నంలో జరిగిన గొప్ప యుద్ధంలో భూమిపై ఉన్న రాజులను ఓడించిన మహారథి ఆయనే.
జామదగ్న్యం రణే రామం యోఽయుధ్యదపసంభ్రమః । న హతో జామదగ్న్యేన స హతోఽద్య శిఖణ్డినా
జమదగ్ని కుమారుడు రాముడితో యుద్ధంలో భయపడకుండా పోరాడి, ఆయన చేతిలో హతుడవని భీష్ముడు, ఈ రోజు శిఖండినిచేత హతుడయ్యాడు.
మహేన్ద్రసదృశః శౌర్యే స్థైర్యే చ హిమవానివ । సముద్ర ఇవ గామ్భీర్యో సహిష్ణుత్వే ధరాసమః
ధైర్యంలో ఇంద్రునివంటి వాడు, స్థిరతలో హిమవంతునిలా, లోతులో సముద్రంలా, సహనంలో భూమిలా ఉండేవాడు.
శరదంష్ట్రో ధనుర్వక్రః ఖఙ్గిజిహ్వో దురాసదః। నరసింహః పితా తేఽద్య పాఞ్చాల్యేన నిపాతితః
పలుకుబడి పదునైన ఖడ్గంలా, విల్లు వంపుతో, autumn పళ్లులాంటి పళ్లుతో, ఎవ్వరూ ఎదుర్కోలేని నీ తండ్రి, మానవసింహుడు, ఈ రోజు పాంచాలి కుమారుడిచేత పడిపోయాడు.
పాణ్డవానాం మహాసైన్యం యం దృష్ట్వోద్యతమాహవే। ప్రావేపత భయోద్విగ్నం సింహ దృష్ట్వేవ గోగణః
యుద్ధంలో ఆయన లేచినప్పుడు, పాండవుల గొప్ప సైన్యం, సింహాన్ని చూసిన ఆవుల మందలాగా, భయంతో వణికిపోయింది.
పరిరక్ష్య స సేనాం తే దశరాత్రమనీకహా । జగామాస్తమివాదిత్యః కృత్వా కర్మ సుదుష్కరమ్
పది రాత్రులు నీ సైన్యాన్ని కాపాడుతూ, అనేక శత్రు దళాలను నాశనం చేసి, కష్టమైన కార్యాన్ని చేసి, సూర్యుడు అస్తమించేలా ఆయన కూడా అస్తమించాడు.
యః స శక్ర ఇవాక్షోభ్యో వర్షన్బాణాన్సహస్రశః। జఘాన యుధి యోధానామర్బుదం దశభిర్దినైః
ఇంద్రునిలా ఎవ్వరూ కదిలించలేని వాడు, వేలాది బాణాలను వర్షంలా వర్షించి, పది రోజుల్లో కోటి మంది యోధులను యుద్ధంలో చంపాడు.
స శేతే నిహతో భూమౌ వాతభగ్న ఇవ ద్రుమః। తవ దుర్మన్త్రితే రాజన్యథా నార్హః స భారత
అతడు ఇప్పుడు నేలపై, గాలికి విరిగిన చెట్టు లా పడివున్నాడు, రాజా, నీ తప్పు ఆలోచన వల్లే ఇలా అయింది, కాని అతడు ఇలాంటి మరణానికి అర్హుడు కాదు.
కథం కురూణామృషభో హతో భీష్మః శిఖణ్డినా। కథం రథార్త్స న్యపతిత్పితా మే వాసవోపమః
కురువంశంలో శ్రేష్ఠుడు అయిన భీష్ముడు శిఖండినిచేత ఎలా హతుడయ్యాడు? నా తండ్రి, ఇంద్రునితో సమానమైన వాడు, తన రథం నుండి ఎలా పడిపోయాడు?
కథమాచక్ష్వ మే యోధా హీనా భీష్మేణ సంజయ । బలినా దేవకల్పేన గుర్వర్థే బ్రహ్మచారిణా
సంజయా, దేవతలతో సమానమైన, బలవంతుడు, పెద్దవారి కోసం బ్రహ్మచర్యంలో ఉన్న భీష్ముడు లేకుండా యోధులు ఎలా ఉన్నారు? నాకు వివరంగా చెప్పు.
తస్మిన్హతే మహాప్రాజ్ఞే మహేష్వాసే మహాబలే । మహాసత్వే నరవ్యాఘ్రే కిము ఆసీన్మనస్తవ
ఆ గొప్ప జ్ఞాని, మహా విలువాడు, మహాబలుడు, ధైర్యవంతుడు, మానవసింహుడు హతుడైనప్పుడు నీ మనసు ఎలా ఉంది?
ఆర్తిం పరామావిశతి మనః శంససి మే హతమ్ । కురూణామృషభం వీరమకమ్పం పురుషర్షభమ్
కురువంశంలో శ్రేష్ఠుడు, ధైర్యవంతుడు, అచంచలుడు, మానవలోకంలో ఉత్తముడు హతుడయ్యాడని నువ్వు చెప్పినప్పుడు నా మనసు తీవ్రమైన బాధతో నిండిపోయింది.
కే తం యాన్తమనుప్రాప్తాః కే వాస్యసన్పురోగమాః। కేఽతిష్ఠన్కే న్యవర్తన్త కేఽన్వవర్తన్త సఞ్జయ
అతడు వెళ్ళేటప్పుడు ఎవరు అతని దగ్గరకు వచ్చారు? ఎవరు ముందుగా నడిచారు? ఎవరు అక్కడే నిలబడ్డారు, ఎవరు వెనక్కి తిరిగారు, ఎవరు అనుసరించారు, సంజయా?
కే శూరా రథశార్దూలమద్భుతం క్షత్రియర్షభమ్ । తథాఽనీకం గాహమానం సహసా పృష్ఠతోఽన్వయుః
ఓ రథసారధులలో సింహమయినవాడా, ఆ అద్భుతమైన క్షత్రియులలో పుంగవుడు యుద్ధవ్యూహాన్ని వేగంగా చీల్చుకుంటూ పోతున్నప్పుడు, అతని వెనుక ఎవరు ధైర్యవంతులు అనుసరించారు?
యస్తమోర్క ఇవాపోహన్పరసైన్యమమిత్రహా । సహస్రరశ్మిప్రతిమః పరేషాం భయమాదధత్
శత్రువులను సంహరించే వాడు, అంధకారాన్ని తొలగించే సూర్యునిలా, వెయ్యిరశ్ముల్లా ప్రకాశిస్తూ, ప్రత్యర్థులకు భయాన్ని కలిగించిన ఆ యోధుడు ఎవరు?
అకరోద్దుష్కరం కర్మ రణే పాణ్డుసుతేషు యః । గ్రసమానమనీకాని య ఏనం పర్యవారయన్
పాండవ కుమారులతో యుద్ధంలో సాధ్యం కాని కార్యాన్ని చేసిన వాడు ఎవరు? యుద్ధవ్యూహాలను మింగేస్తూ పోయిన అతడిని ఆపేందుకు ఎవరు చుట్టుముట్టారు?
కృతినం తం దురాధర్షం సఞ్జయాస్య త్వమన్తికే । కథం శాన్తనవం యుద్ధే పాణ్డవాః ప్రత్యవారయన్
సంజయా, నీ సమీపంలో ఉన్నప్పుడు, పాండవులు ఆ శాంతనువు కుమారుడైన అపరాజితుడిని యుద్ధంలో ఎలా అడ్డుకున్నారు?
నికృన్తన్తమనీకాని శరదంష్ట్రం మనస్వినమ్ । చాపవ్యాత్తాననం ఘోరమసిజిహ్వం దురాసదమ్
బాణాలు పళ్లుగా, ధనుస్సు నోటిలా, భయంకరంగా, శత్రు వ్యూహాలను నరికి వేస్తున్న ఆ ఉగ్రవీరుడిని వారు ఎలా ఎదుర్కొన్నారు?
అనర్హం పురుషవ్యాఘ్రం హ్రీమన్తమపరాజితమ్ । పాతయామాస కౌన్తేయః కథం తమజితం యుధి
పురుషులలో సింహుడైన, లజ్జాశీలుడైన, ఓడించలేని వాడిని, యుద్ధంలో కౌంతేయుడు ఎలా పడగొట్టాడు?
ఉగ్రధన్వానముగ్రేషుం వర్తమానం రథోత్తమే । పరేషాముత్తమాఙ్గాని ప్రచిన్వన్తమథేషుభిః
బలమైన ధనుస్సు, ఉగ్రమైన బాణాలు చేతబట్టి, ఉత్తమ రథంపై నిలబడి, శత్రువులలో అగ్రగణ్యుల తలలను బాణాలతో ఛేదిస్తున్న వాడిని వారు ఎలా ఎదుర్కొన్నారు?
పాణ్డవానాం మహత్సైన్యం యం దృష్ట్వోద్యతమాహవే । కాలాగ్నిమివ దుర్ధర్షం సమచేష్టత నిత్యశః
పాండవుల గొప్ప సైన్యం యుద్ధానికి సిద్ధమై ఉన్నదని చూసి, ఆ దుర్జయుడు కాలాగ్నిలా వారిలో నిరంతరం సంచరించాడు.
పరికృష్య స సేనాం తు దశరాత్రమనీకహా । దగామాస్తమివాదిత్యః కృత్వా కర్మ సుదుష్కరమ్
పది రాత్రులు సైన్యాన్ని చుట్టుముట్టి, విభాగాలను నాశనం చేస్తూ, సూర్యుడు సాయంత్రం మండిపోవడంలా, అత్యంత కఠినమైన కార్యాన్ని చేశాడు.
యః స శక్ర ఇవాక్షయ్యం వర్షం శరమయం క్షిపన్ । జఘాన యుధి యోధానామర్బుదం దశభిర్దినైః
ఇంద్రుడిలా, ఎప్పటికీ తగ్గని బాణవర్షాన్ని కురిపిస్తూ, పది రోజుల్లో యుద్ధంలో కోటి మంది యోధులను సంహరించిన వాడు ఎవరు?
స శేతే నిహతో భూమౌ వాతభుగ్న ఇవ ద్రుమః । మమ దుర్మన్త్రితేనాజౌ యథా నార్హతి భారతః
అతడు ఇప్పుడు నేలపై పడివున్నాడు, గాలిలో విరిగిపోయిన చెట్టు లాగా, నా తప్పు సలహాల వల్ల, భరత వంశీయుడా, అతడు అలా పడిపోవాల్సిన అవసరం లేదు.
కథం శాన్తనవం దృష్ట్వా పాణ్డవానామనీకినీ । ప్రహర్తుమశకత్తత్ర భీష్మం భీమపరాక్రమమ్
శాంతనువు కుమారుడిని చూసి, భీముడి పరాక్రమం ఉన్న భీష్ముడిని అక్కడ పాండవ సైన్యం ఎందుకు దాడి చేయలేకపోయింది?
కథం భీష్మేణ సంగ్రామం ప్రాకుర్వన్పాణ్డునన్దనాః। కథం చ నాజయద్భీష్మో ద్రోణే జీవతి సఞ్జయ
పాండవ కుమారులు భీష్ముడితో యుద్ధాన్ని ఎలా సాగించారు? ద్రోణుడు బ్రతికుండగానే భీష్ముడు ఎందుకు విజయం సాధించలేకపోయాడు, సంజయా?
కృపే సన్నిహితే తత్ర భరద్వాజాత్మజే తథా। భీష్మః ప్రహరతాం శ్రేష్ఠః కథం స నిధనం గతః
కృపాచార్యుడు అక్కడ ఉండగా, భరద్వాజుని కుమారుడు కూడా ఉండగా, యోధులలో అగ్రగణ్యుడైన భీష్ముడు ఎలా మరణించాడు?