అష్టపఞ్చాశతం రాజన్విపులత్వేన చానఘ। శ్రూయతే పరమోదారః పతగోఽసౌ విభావసుః
రాజా, విభావసు అనే మహోన్నతమైన పక్షికి వెడల్పు యాభై ఎనిమిది వేల యోజనాలు అని చెబుతారు. అతడు అత్యంత కీర్తిశాలి.
ఏతత్ప్రమాణమర్కస్య నిర్దిష్టమిహ భారత । స రాహుశ్ఛాదయత్యేతౌ యథాకాలం మహాత్తయా
భారతా, సూర్యుని పరిమాణం ఇక్కడ ఇలా వివరించబడింది. రాహువు తన గొప్ప రూపంతో ఈ రెండింటినీ సమయానికి కప్పేస్తాడు.
చన్ద్రాదిత్యౌ మహారాజ సంక్షేపోఽయముదాహృతః । ఇత్యేతత్తే మహారాజ పృచ్ఛతః శాస్త్రచక్షుషా
మహారాజా, చంద్రుడు, సూర్యుడు గురించి సంక్షిప్తంగా చెప్పాను. నీవు అడిగిన ప్రకారం, శాస్త్రజ్ఞానంతో ఇవన్నీ వివరించబడ్డాయి, మహారాజా.
సర్వముక్తం యథాతత్త్వం తస్మాచ్ఛమమవాప్నుహి । యథోద్దిష్టం మయా ప్రోక్తం సనిర్మాణమిదం జగత్
అన్నీ నిజంగా చెప్పబడ్డాయి. అందువల్ల నీవు మనసుకు శాంతిని పొందు. నేను వివరించిన విధంగా ఈ జగత్తు అన్ని రూపాలతో ఉంది.
తస్మాదాశ్వస కౌరవ్య పుత్రం దుర్యోధనం ప్రతి। శ్రుత్వేదం భరతశ్రేష్ఠ భూమిపర్వ మనోనుగమ్
కౌరవుడా, నీ కుమారుడు దుర్యోధనుని గురించి ధైర్యంగా ఉండు. ఇది వినిన తరువాత, భరత వంశ శ్రేష్ఠుడా, భూమి భాగాన్ని గురించి నీ మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉంటుంది.
శ్రీమాన్భవతి రాజన్యః సిద్ధార్థః సాధుసంమతః । ఆయుర్బలం చ కీర్తిశ్చ తస్య తేజశ్చ వర్ధతే
ఒక రాజవంశీయుడు శ్రీమంతుడవుతాడు, సఫలుడవుతాడు, సద్గుణులచే గౌరవించబడతాడు. అతని ఆయుర్దాయం, బలము, కీర్తి, తేజస్సు అన్నీ పెరుగుతాయి.
యః శృణోతి మహీపాల పర్వణీదం యతవ్రతః । ప్రీయన్తే పితరస్తస్య తథైవ చ పితామహాః
భూమిని పాలించే రాజా, ఎవరైనా నియమంగా ఈ భాగాన్ని వినితే, అతనికి పితృదేవతలు, అలాగే తాతలు సంతోషిస్తారు.
ఇదం తు భారతం వర్షం యత్ర వర్తామహే వయమ్। పూర్వైః ప్రవర్తితం పుణ్యం తత్సర్వం శ్రుతవానసి
ఇప్పుడు మనం నివసిస్తున్న ఈ భారత దేశాన్ని, పుర్వీకులు పవిత్రంగా స్థాపించారు. ఆ సంగతులన్నీ నీవు ఇప్పుడు విన్నావు.
అథ గావల్గణిర్విద్వాన్సంయుగాదేత్య భారత। ప్రత్యక్షదర్శీ సర్వస్య భూతభవ్యభవిష్యవిత్
ఓ భారతా, అన్నీ కాలాలను ప్రత్యక్షంగా తెలిసిన, గత, వర్తమాన, భవిష్యత్తు విషయాలను తెలుసు గావల్గణుడు యుద్ధ భూమిలోనుంచి వచ్చాడు.
ధ్యాయతే ధృతరాష్ట్రాయ సహసోత్పత్య దుఃఖితః । ఆచష్ట నిహతం భీష్మం భరతానాం పితామహమ్
ఆయన మనసులో ధ్యానం చేస్తున్న ధృతరాష్ట్రుని దగ్గరకు త్వరగా, విచారంతో వచ్చి, భారతుల పితామహుడు భీష్ముడు హతుడయ్యాడని తెలిపాడు.
సఞ్జయోఽహం మహారాజ నమస్తే భరతర్షభ। హతో భీష్మః శాన్తనవో భరతానాం పితామహః
మహారాజా, నేను సంజయుడిని. నీకు నమస్కారం, భారతులలో శ్రేష్ఠుడవు. శాంతనువు కుమారుడు, భారతుల పితామహుడు భీష్ముడు హతుడయ్యాడు.
కకుదం సర్వయోధానాం ధామ సర్వధనుష్మతామ్। శరతల్పగతః సోఽద్య శేతే కురుపితామహః
అన్ని యోధులలో అగ్రగణ్యుడు, ధనుర్దారుల ఆశ్రయం అయిన కురు పితామహుడు ఈ రోజు బాణాల మంచంపై పడుకుని ఉన్నాడు.
యస్య వీర్యం సమాశ్రిత్య ద్యూతం పుత్రస్తవాకరోత్। స శేతే నిహతో రాజన్సంఖ్యే భీష్మః శిఖణ్డినా
నీ కుమారుడు తన ధైర్యాన్ని ఆధారంగా పెట్టుకుని జూదం ఆడిన భీష్ముడు, రాజా, యుద్ధంలో శిఖండినిచేత హతుడయ్యాడు.
యః సర్వాన్పృథివీపాలాన్సమవేతాన్మహామృధే । జిగాయైకరథేనైవ కాశిపుర్యాం మహారథః
ఒక్క రథంపై నుంచే, కాశీపట్నంలో జరిగిన గొప్ప యుద్ధంలో భూమిపై ఉన్న రాజులను ఓడించిన మహారథి ఆయనే.
జామదగ్న్యం రణే రామం యోఽయుధ్యదపసంభ్రమః । న హతో జామదగ్న్యేన స హతోఽద్య శిఖణ్డినా
జమదగ్ని కుమారుడు రాముడితో యుద్ధంలో భయపడకుండా పోరాడి, ఆయన చేతిలో హతుడవని భీష్ముడు, ఈ రోజు శిఖండినిచేత హతుడయ్యాడు.
మహేన్ద్రసదృశః శౌర్యే స్థైర్యే చ హిమవానివ । సముద్ర ఇవ గామ్భీర్యో సహిష్ణుత్వే ధరాసమః
ధైర్యంలో ఇంద్రునివంటి వాడు, స్థిరతలో హిమవంతునిలా, లోతులో సముద్రంలా, సహనంలో భూమిలా ఉండేవాడు.
శరదంష్ట్రో ధనుర్వక్రః ఖఙ్గిజిహ్వో దురాసదః। నరసింహః పితా తేఽద్య పాఞ్చాల్యేన నిపాతితః
పలుకుబడి పదునైన ఖడ్గంలా, విల్లు వంపుతో, autumn పళ్లులాంటి పళ్లుతో, ఎవ్వరూ ఎదుర్కోలేని నీ తండ్రి, మానవసింహుడు, ఈ రోజు పాంచాలి కుమారుడిచేత పడిపోయాడు.
పాణ్డవానాం మహాసైన్యం యం దృష్ట్వోద్యతమాహవే। ప్రావేపత భయోద్విగ్నం సింహ దృష్ట్వేవ గోగణః
యుద్ధంలో ఆయన లేచినప్పుడు, పాండవుల గొప్ప సైన్యం, సింహాన్ని చూసిన ఆవుల మందలాగా, భయంతో వణికిపోయింది.
పరిరక్ష్య స సేనాం తే దశరాత్రమనీకహా । జగామాస్తమివాదిత్యః కృత్వా కర్మ సుదుష్కరమ్
పది రాత్రులు నీ సైన్యాన్ని కాపాడుతూ, అనేక శత్రు దళాలను నాశనం చేసి, కష్టమైన కార్యాన్ని చేసి, సూర్యుడు అస్తమించేలా ఆయన కూడా అస్తమించాడు.
యః స శక్ర ఇవాక్షోభ్యో వర్షన్బాణాన్సహస్రశః। జఘాన యుధి యోధానామర్బుదం దశభిర్దినైః
ఇంద్రునిలా ఎవ్వరూ కదిలించలేని వాడు, వేలాది బాణాలను వర్షంలా వర్షించి, పది రోజుల్లో కోటి మంది యోధులను యుద్ధంలో చంపాడు.
స శేతే నిహతో భూమౌ వాతభగ్న ఇవ ద్రుమః। తవ దుర్మన్త్రితే రాజన్యథా నార్హః స భారత
అతడు ఇప్పుడు నేలపై, గాలికి విరిగిన చెట్టు లా పడివున్నాడు, రాజా, నీ తప్పు ఆలోచన వల్లే ఇలా అయింది, కాని అతడు ఇలాంటి మరణానికి అర్హుడు కాదు.
కథం కురూణామృషభో హతో భీష్మః శిఖణ్డినా। కథం రథార్త్స న్యపతిత్పితా మే వాసవోపమః
కురువంశంలో శ్రేష్ఠుడు అయిన భీష్ముడు శిఖండినిచేత ఎలా హతుడయ్యాడు? నా తండ్రి, ఇంద్రునితో సమానమైన వాడు, తన రథం నుండి ఎలా పడిపోయాడు?
కథమాచక్ష్వ మే యోధా హీనా భీష్మేణ సంజయ । బలినా దేవకల్పేన గుర్వర్థే బ్రహ్మచారిణా
సంజయా, దేవతలతో సమానమైన, బలవంతుడు, పెద్దవారి కోసం బ్రహ్మచర్యంలో ఉన్న భీష్ముడు లేకుండా యోధులు ఎలా ఉన్నారు? నాకు వివరంగా చెప్పు.
తస్మిన్హతే మహాప్రాజ్ఞే మహేష్వాసే మహాబలే । మహాసత్వే నరవ్యాఘ్రే కిము ఆసీన్మనస్తవ
ఆ గొప్ప జ్ఞాని, మహా విలువాడు, మహాబలుడు, ధైర్యవంతుడు, మానవసింహుడు హతుడైనప్పుడు నీ మనసు ఎలా ఉంది?
ఆర్తిం పరామావిశతి మనః శంససి మే హతమ్ । కురూణామృషభం వీరమకమ్పం పురుషర్షభమ్
కురువంశంలో శ్రేష్ఠుడు, ధైర్యవంతుడు, అచంచలుడు, మానవలోకంలో ఉత్తముడు హతుడయ్యాడని నువ్వు చెప్పినప్పుడు నా మనసు తీవ్రమైన బాధతో నిండిపోయింది.
కే తం యాన్తమనుప్రాప్తాః కే వాస్యసన్పురోగమాః। కేఽతిష్ఠన్కే న్యవర్తన్త కేఽన్వవర్తన్త సఞ్జయ
అతడు వెళ్ళేటప్పుడు ఎవరు అతని దగ్గరకు వచ్చారు? ఎవరు ముందుగా నడిచారు? ఎవరు అక్కడే నిలబడ్డారు, ఎవరు వెనక్కి తిరిగారు, ఎవరు అనుసరించారు, సంజయా?
కే శూరా రథశార్దూలమద్భుతం క్షత్రియర్షభమ్ । తథాఽనీకం గాహమానం సహసా పృష్ఠతోఽన్వయుః
ఓ రథసారధులలో సింహమయినవాడా, ఆ అద్భుతమైన క్షత్రియులలో పుంగవుడు యుద్ధవ్యూహాన్ని వేగంగా చీల్చుకుంటూ పోతున్నప్పుడు, అతని వెనుక ఎవరు ధైర్యవంతులు అనుసరించారు?
యస్తమోర్క ఇవాపోహన్పరసైన్యమమిత్రహా । సహస్రరశ్మిప్రతిమః పరేషాం భయమాదధత్
శత్రువులను సంహరించే వాడు, అంధకారాన్ని తొలగించే సూర్యునిలా, వెయ్యిరశ్ముల్లా ప్రకాశిస్తూ, ప్రత్యర్థులకు భయాన్ని కలిగించిన ఆ యోధుడు ఎవరు?
అకరోద్దుష్కరం కర్మ రణే పాణ్డుసుతేషు యః । గ్రసమానమనీకాని య ఏనం పర్యవారయన్
పాండవ కుమారులతో యుద్ధంలో సాధ్యం కాని కార్యాన్ని చేసిన వాడు ఎవరు? యుద్ధవ్యూహాలను మింగేస్తూ పోయిన అతడిని ఆపేందుకు ఎవరు చుట్టుముట్టారు?
కృతినం తం దురాధర్షం సఞ్జయాస్య త్వమన్తికే । కథం శాన్తనవం యుద్ధే పాణ్డవాః ప్రత్యవారయన్
సంజయా, నీ సమీపంలో ఉన్నప్పుడు, పాండవులు ఆ శాంతనువు కుమారుడైన అపరాజితుడిని యుద్ధంలో ఎలా అడ్డుకున్నారు?