అసంఖ్యాతః స నిత్యం హి తిర్యగూర్ధ్వమధస్తథా । తత్ర వై వాయవో వాన్తి దిగ్భ్యః సర్వాభ్య ఏవ హి
అవి లెక్కలేనివిగా, ఎల్లప్పుడూ పైకి, క్రిందకి, అడ్డదారులుగా సంచరిస్తూ ఉంటాయి. అన్ని దిక్కుల నుంచీ ఆ గాలులు ఊదుతూ ఉంటాయి.
అసంబద్ధా మహారాజ తాన్నిగృహ్ణన్తి తే గజాః । పుష్కరైః పద్మసంకాశైర్వికసద్భిర్మహాప్రభైః
అవి ఎలాంటి ఆపుకోలు లేకుండా తిరుగుతున్నప్పుడు, మహారాజా, ఆ గాలులను, వికసించిన పద్మాలతో పోల్చదగిన తమ తుంతులతో, ఆ దిక్కుల ఏనుగులు అడ్డుకుంటాయి.
శతధా పునరేవాశు తే తాన్ముఞ్చన్తి నిత్యశః । శ్వసద్భిర్ముచ్యమానాస్తు దిగ్గజైరిహ మారుతాః । ఆగచ్ఛన్తి మహారాజ తతస్తిష్ఠన్తి వై ప్రజాః
అయితే, ఆ దిక్కుల ఏనుగులు మళ్లీ మళ్లీ వంద విధాలుగా ఆ గాలులను విడిచిపెడతాయి. అవి ఊపిరి తీసేటప్పుడు, ఆ గాలులు బయటకు వస్తాయి. అలా ప్రాణులు ఈ లోకంలో ఉండగలుగుతారు, మహారాజా.
పరో వై విస్తరోఽత్యర్థం త్వయా సఞ్జయ కీర్తితః। దర్శితం ద్వీపసంస్థానముత్తరం బ్రూహి సఞ్జయ
సంజయా, నువ్వు ఈ విశాల ప్రపంచాన్ని ఎంతో వివరంగా వివరించావు. ద్వీపాల ఏర్పాటును చూపించావు. ఇప్పుడు ఉత్తర భాగాన్ని చెప్పు, సంజయా.
ఉక్తా ద్వీపా మహారాజ గ్రహం వై శృణు తత్త్వతః । స్వర్భానోః కౌరవశ్రేష్ఠ యావదేవ ప్రమాణతః
మహారాజా, ద్వీపాల గురించి చెప్పాను. ఇప్పుడు స్వర్భాను అనే గ్రహం గురించి, దాని పరిమాణాన్ని నిజంగా విను, కౌరవులలో శ్రేష్ఠుడా.
పరిమణ్డలో మహారాజ స్వర్భానుః శ్రూయతే గ్రహః । యోజనానాం సహస్రాణి విష్కమ్భో ద్వాదశాస్య వై
మహారాజా, స్వర్భాను అనే గ్రహం వృత్తాకారంగా ఉంటుందని చెబుతారు. దాని వ్యాసం పన్నెండు వేల యోజనాలు.
పరిణాహేన షట్త్రింశద్విపులత్వేన చానఘ । షష్టిమాహుః శతాన్యస్య బుధాః పౌరాణికాస్తథా
దాని పరిధి ముప్పై ఆరు వేల యోజనాలు, దాని వెడల్పు అరవై వేల యోజనాలు అని పండితులు, పురాణవేత్తలు చెబుతారు, పాపరహితుడా.
చన్ద్రమాస్తు సహస్రాణి రాజన్నేకాదశ స్మృతః । విష్కమ్భేణ కురుశ్రేష్ఠ త్రయస్త్రింశత్తు మణ్డలమ్
మహారాజా, చంద్రునికి పదకొండు వేల యోజనాల వ్యాసం ఉందని, దాని వలయం ముప్పై మూడు వేల యోజనాలు అని, కురు వంశ శ్రేష్ఠుడా, చెబుతారు.
ఏకోనషష్టివిష్కమ్భం శీతరశ్మేర్మహాత్మనః
చల్లని కాంతిని ప్రసరించే ఆ మహాత్ముడైన చంద్రుని వ్యాసం యాభై తొమ్మిది వేల యోజనాలు.
సూర్యస్త్వష్టౌ సహస్రాణి ద్వే చాన్యే కురునన్దన। విష్కమ్భేణ తతో రాజన్మణ్డలం త్రింశతా సమమ్
కురునందనా, సూర్యుని వ్యాసం ఎనిమిది వేల యోజనాలు, మరో రెండు వేల యోజనాలు కలిపి, మొత్తం పదివేల యోజనాలు. దాని వలయం ముప్పై వేల యోజనాలు, రాజా.
అష్టపఞ్చాశతం రాజన్విపులత్వేన చానఘ। శ్రూయతే పరమోదారః పతగోఽసౌ విభావసుః
రాజా, విభావసు అనే మహోన్నతమైన పక్షికి వెడల్పు యాభై ఎనిమిది వేల యోజనాలు అని చెబుతారు. అతడు అత్యంత కీర్తిశాలి.
ఏతత్ప్రమాణమర్కస్య నిర్దిష్టమిహ భారత । స రాహుశ్ఛాదయత్యేతౌ యథాకాలం మహాత్తయా
భారతా, సూర్యుని పరిమాణం ఇక్కడ ఇలా వివరించబడింది. రాహువు తన గొప్ప రూపంతో ఈ రెండింటినీ సమయానికి కప్పేస్తాడు.
చన్ద్రాదిత్యౌ మహారాజ సంక్షేపోఽయముదాహృతః । ఇత్యేతత్తే మహారాజ పృచ్ఛతః శాస్త్రచక్షుషా
మహారాజా, చంద్రుడు, సూర్యుడు గురించి సంక్షిప్తంగా చెప్పాను. నీవు అడిగిన ప్రకారం, శాస్త్రజ్ఞానంతో ఇవన్నీ వివరించబడ్డాయి, మహారాజా.
సర్వముక్తం యథాతత్త్వం తస్మాచ్ఛమమవాప్నుహి । యథోద్దిష్టం మయా ప్రోక్తం సనిర్మాణమిదం జగత్
అన్నీ నిజంగా చెప్పబడ్డాయి. అందువల్ల నీవు మనసుకు శాంతిని పొందు. నేను వివరించిన విధంగా ఈ జగత్తు అన్ని రూపాలతో ఉంది.
తస్మాదాశ్వస కౌరవ్య పుత్రం దుర్యోధనం ప్రతి। శ్రుత్వేదం భరతశ్రేష్ఠ భూమిపర్వ మనోనుగమ్
కౌరవుడా, నీ కుమారుడు దుర్యోధనుని గురించి ధైర్యంగా ఉండు. ఇది వినిన తరువాత, భరత వంశ శ్రేష్ఠుడా, భూమి భాగాన్ని గురించి నీ మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉంటుంది.
శ్రీమాన్భవతి రాజన్యః సిద్ధార్థః సాధుసంమతః । ఆయుర్బలం చ కీర్తిశ్చ తస్య తేజశ్చ వర్ధతే
ఒక రాజవంశీయుడు శ్రీమంతుడవుతాడు, సఫలుడవుతాడు, సద్గుణులచే గౌరవించబడతాడు. అతని ఆయుర్దాయం, బలము, కీర్తి, తేజస్సు అన్నీ పెరుగుతాయి.
యః శృణోతి మహీపాల పర్వణీదం యతవ్రతః । ప్రీయన్తే పితరస్తస్య తథైవ చ పితామహాః
భూమిని పాలించే రాజా, ఎవరైనా నియమంగా ఈ భాగాన్ని వినితే, అతనికి పితృదేవతలు, అలాగే తాతలు సంతోషిస్తారు.
ఇదం తు భారతం వర్షం యత్ర వర్తామహే వయమ్। పూర్వైః ప్రవర్తితం పుణ్యం తత్సర్వం శ్రుతవానసి
ఇప్పుడు మనం నివసిస్తున్న ఈ భారత దేశాన్ని, పుర్వీకులు పవిత్రంగా స్థాపించారు. ఆ సంగతులన్నీ నీవు ఇప్పుడు విన్నావు.
అథ గావల్గణిర్విద్వాన్సంయుగాదేత్య భారత। ప్రత్యక్షదర్శీ సర్వస్య భూతభవ్యభవిష్యవిత్
ఓ భారతా, అన్నీ కాలాలను ప్రత్యక్షంగా తెలిసిన, గత, వర్తమాన, భవిష్యత్తు విషయాలను తెలుసు గావల్గణుడు యుద్ధ భూమిలోనుంచి వచ్చాడు.
ధ్యాయతే ధృతరాష్ట్రాయ సహసోత్పత్య దుఃఖితః । ఆచష్ట నిహతం భీష్మం భరతానాం పితామహమ్
ఆయన మనసులో ధ్యానం చేస్తున్న ధృతరాష్ట్రుని దగ్గరకు త్వరగా, విచారంతో వచ్చి, భారతుల పితామహుడు భీష్ముడు హతుడయ్యాడని తెలిపాడు.
సఞ్జయోఽహం మహారాజ నమస్తే భరతర్షభ। హతో భీష్మః శాన్తనవో భరతానాం పితామహః
మహారాజా, నేను సంజయుడిని. నీకు నమస్కారం, భారతులలో శ్రేష్ఠుడవు. శాంతనువు కుమారుడు, భారతుల పితామహుడు భీష్ముడు హతుడయ్యాడు.
కకుదం సర్వయోధానాం ధామ సర్వధనుష్మతామ్। శరతల్పగతః సోఽద్య శేతే కురుపితామహః
అన్ని యోధులలో అగ్రగణ్యుడు, ధనుర్దారుల ఆశ్రయం అయిన కురు పితామహుడు ఈ రోజు బాణాల మంచంపై పడుకుని ఉన్నాడు.
యస్య వీర్యం సమాశ్రిత్య ద్యూతం పుత్రస్తవాకరోత్। స శేతే నిహతో రాజన్సంఖ్యే భీష్మః శిఖణ్డినా
నీ కుమారుడు తన ధైర్యాన్ని ఆధారంగా పెట్టుకుని జూదం ఆడిన భీష్ముడు, రాజా, యుద్ధంలో శిఖండినిచేత హతుడయ్యాడు.
యః సర్వాన్పృథివీపాలాన్సమవేతాన్మహామృధే । జిగాయైకరథేనైవ కాశిపుర్యాం మహారథః
ఒక్క రథంపై నుంచే, కాశీపట్నంలో జరిగిన గొప్ప యుద్ధంలో భూమిపై ఉన్న రాజులను ఓడించిన మహారథి ఆయనే.
జామదగ్న్యం రణే రామం యోఽయుధ్యదపసంభ్రమః । న హతో జామదగ్న్యేన స హతోఽద్య శిఖణ్డినా
జమదగ్ని కుమారుడు రాముడితో యుద్ధంలో భయపడకుండా పోరాడి, ఆయన చేతిలో హతుడవని భీష్ముడు, ఈ రోజు శిఖండినిచేత హతుడయ్యాడు.
మహేన్ద్రసదృశః శౌర్యే స్థైర్యే చ హిమవానివ । సముద్ర ఇవ గామ్భీర్యో సహిష్ణుత్వే ధరాసమః
ధైర్యంలో ఇంద్రునివంటి వాడు, స్థిరతలో హిమవంతునిలా, లోతులో సముద్రంలా, సహనంలో భూమిలా ఉండేవాడు.
శరదంష్ట్రో ధనుర్వక్రః ఖఙ్గిజిహ్వో దురాసదః। నరసింహః పితా తేఽద్య పాఞ్చాల్యేన నిపాతితః
పలుకుబడి పదునైన ఖడ్గంలా, విల్లు వంపుతో, autumn పళ్లులాంటి పళ్లుతో, ఎవ్వరూ ఎదుర్కోలేని నీ తండ్రి, మానవసింహుడు, ఈ రోజు పాంచాలి కుమారుడిచేత పడిపోయాడు.
పాణ్డవానాం మహాసైన్యం యం దృష్ట్వోద్యతమాహవే। ప్రావేపత భయోద్విగ్నం సింహ దృష్ట్వేవ గోగణః
యుద్ధంలో ఆయన లేచినప్పుడు, పాండవుల గొప్ప సైన్యం, సింహాన్ని చూసిన ఆవుల మందలాగా, భయంతో వణికిపోయింది.
పరిరక్ష్య స సేనాం తే దశరాత్రమనీకహా । జగామాస్తమివాదిత్యః కృత్వా కర్మ సుదుష్కరమ్
పది రాత్రులు నీ సైన్యాన్ని కాపాడుతూ, అనేక శత్రు దళాలను నాశనం చేసి, కష్టమైన కార్యాన్ని చేసి, సూర్యుడు అస్తమించేలా ఆయన కూడా అస్తమించాడు.
యః స శక్ర ఇవాక్షోభ్యో వర్షన్బాణాన్సహస్రశః। జఘాన యుధి యోధానామర్బుదం దశభిర్దినైః
ఇంద్రునిలా ఎవ్వరూ కదిలించలేని వాడు, వేలాది బాణాలను వర్షంలా వర్షించి, పది రోజుల్లో కోటి మంది యోధులను యుద్ధంలో చంపాడు.