ఆర్జవేనాగతం దృష్ట్వా రాజపుత్రం శిఖణ్డినమ్ । సర్వమేవ యథావృత్తమాచచక్షే శిఖణ్డినే
నిజాయితీతో వచ్చిన రాజపుత్రుడు శిఖండిని చూసి, స్థూణుడు జరిగిన సంగతులన్నీ యథావిధిగా శిఖండికి వివరించాడు.
శప్తో వైశ్రవణేనాహం త్వత్కృతే పార్థివాత్మజ । గచ్ఛేదానీం యథాకామం చర లోకాన్యథాసుఖమ్
'పార్థివాత్మజా, నీకోసం వైశ్రవణుడు నన్ను శపించాడు. ఇప్పుడు నీవు ఇష్టమైన చోటికి వెళ్లి, సుఖంగా లోకాలలో సంచరించు.'
దిష్టమేతత్పురా మన్యే న శక్యమతివర్తితుమ్ । గమనం తవ చేతో హి పౌలస్త్యస్య చ దర్శనమ్
'ఇది ముందే విధించబడింది, తప్పించుకోవడం సాధ్యం కాదు అనిపిస్తోంది. నీ వెళ్ళిపోవడమూ, పౌలస్త్యుని దర్శించడమూ కూడా.'
ఏవముక్తః శిఖణ్డీ తు స్థూణయక్షేణ భారత । ప్రత్యాజగామ నగరం హర్వేణ మహతావృతః
భారతా, స్థూణ యక్షుడు ఇలా చెప్పిన తరువాత, శిఖండీ గొప్ప పరివారంతో నగరానికి తిరిగి వెళ్ళాడు.
పూజయామాస వివిధైర్గన్ధమాల్యైర్మహాధనైః । ద్విజాతీన్దేవతాశ్చైవ చైత్యానథ చతుష్పథాన్
అతడు వివిధ పరిమళాలు, పుష్పమాలలు, గొప్ప ధనంతో ద్విజాతులు, దేవతలు, చైత్యాలు, చౌరస్తాలు అన్నిటినీ పూజించాడు.
ద్రుపదః సహ పుత్రేణ సిద్ధార్థేన శిఖణ్డినా । ముదం చ పరమాం లేభే పాఞ్చాల్యః సహ బాన్ధవైః
ద్రుపదుడు తన కుమారుడు సిద్ధార్థుడు, శిఖండితో పాటు, పాంచాలుడు బంధువులతో కలిసి పరమానందాన్ని పొందాడు.
శిష్యార్థం ప్రదదౌ చాథ ద్రోణాయ కురుపుఙ్గవ । శిఖణ్డినం మహారాజ పుత్రం స్త్రీపూర్విణం తథా
శిష్యుని కోసం, కురువంశంలో గొప్పవాడైనవాడు, ద్రోణునికి శిఖండిని ఇచ్చాడు. మహారాజా! ఆ శిఖండి ద్రుపదుని కుమారుడు, ముందుగా స్త్రీగా జన్మించాడు.
ప్రతిపేదే చతుష్పాదం ధనుర్వేదం నృపాత్మజః। శిఖణ్డీ సహ యుష్మాభిర్ధృష్టద్యుమ్నశ్చ పార్షతః
ద్రుపదుని కుమారుడు శిఖండి, మీరు అందరూ, ధృష్టద్యుమ్నుడు కలిసి, నాలుగు విధాల ధనుర్విద్యను సంపూర్ణంగా నేర్చుకున్నారు.
మమ త్వేతచ్చరాస్తాత యథావత్ప్రత్యవేదయన్ । జడాన్ధబధిరాకారా యే ముక్తా ద్రపదే మయా
తండ్రీ! నేను ద్రుపదుని వద్ద విడిచిపెట్టినవారు, మూర్ఖులు, అంధులు, చెవిటివారిలా నటించినవారు నిజంగా ఎవరో, నా గూఢచారులు నన్ను స్పష్టంగా తెలియజేశారు.
ఏవమేష మహారాజ స్త్రీ పుమాన్ద్రుపదాత్మజః । స సంభూతః కురుశ్రేష్ఠ శిఖణ్డీ రథసత్తమః
మహారాజా! ఈ శిఖండి, ద్రుపదుని కుమారుడు, స్త్రీగా కూడా, పురుషుడిగా కూడా ఉన్నవాడు. కురు వంశంలో గొప్పవాడా! అతడు రథయోధుల్లో అగ్రగణ్యుడు.
జ్యేష్ఠా కాశిపతేః కన్యా అమ్బా నామేతి విశ్రుతా । ద్రుపదస్య కులే జాతా శిఖణ్డీ భరతర్షభ
భరత వంశంలో శ్రేష్ఠుడా! కాశిరాజు పెద్ద కుమార్తె అంబ అనే ప్రసిద్ధురాలు, ద్రుపదుని ఇంట్లో శిఖండిగా జన్మించింది.
నాహమేనం ధనుష్పాణిం యుయుత్సుం సముపస్థితమ్ । ముహూర్తమపి పశ్యేయం ప్రహరేయం న చాప్యుత
ఈ ధనుర్ధారిని, యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్న శిఖండిని, క్షణమంతకైనా చూడలేను; అతనిపై ఆయుధం ఎక్కించలేను కూడా.
వ్రతమేతన్మమ సదా పృథివ్యామపి విశ్రుతమ్ । స్త్రియాం స్త్రీపూర్వకే చైవ స్త్రీనామ్ని స్త్రీసరూపిణి
ఈ ప్రతిజ్ఞ నాకు ఎప్పటికీ ఉంది, భూమిపై అందరికీ తెలిసినది — స్త్రీపై, ముందుగా స్త్రీగా ఉన్నవారిపై, స్త్రీ పేరున్నవారిపై, స్త్రీ రూపంలో ఉన్నవారిపై నేను ఎప్పుడూ యుద్ధం చేయను.
న ముఞ్చేయమహం బాణమితి కౌరవనన్దన । న హన్యామహమేతేన కారణేన శిఖణ్డినమ్
కౌరవ వంశానందనా! నేను బాణాన్ని వదిలేను. అందుకే శిఖండిని నేను చంపను.
ఏతత్తత్త్వమహం వేద జన్మ తాత శిఖణ్డినః । తతో నైనం హనిష్యామి సమరేష్వాతతాయినమ్
తండ్రీ! శిఖండి జన్మ సత్యాన్ని నేను బాగా తెలుసు. అందుకే యుద్ధంలో అతడు నన్ను ఎదుర్కొన్నా, నేను అతనిని చంపను.
యది భీష్మః స్త్రియం హన్యాత్సన్తః కుర్యుర్విగర్హణమ్ । నైనం తస్మాద్ధనిష్యామి దృష్ట్వాపి సమరే స్థితమ్
భీష్ముడు స్త్రీని చంపితే, మంచివారు నిందిస్తారు. అందుకే యుద్ధంలో ఎదురుగా ఉన్నా, నేను అతనిని చంపను.
ఏతచ్ఛ్రుత్వా తు కరవ్యో రాజా దుర్యోధనస్తదా। ముహూర్తమివ స ధ్యాత్వా భీష్మే యుక్తమమన్యత
ఇలా వినిన రాజు దుర్యోధనుడు, కొంతసేపు ఆలోచించి, భీష్ముని మాటలు సమంజసంగా భావించాడు.
ప్రభాతాయాం తు శర్వర్యాం పునరేవ సుతస్తవ। మధ్యే సర్వస్య సైన్యస్య పితామహమపృచ్ఛత
రాత్రి ముగిసి ఉదయం వచ్చినప్పుడు, నీ కుమారుడు మళ్లీ, మొత్తం సైన్యమధ్యలో, పితామహుడిని అడిగాడు.
పాణ్డవేయస్య గాఙ్గేయ యదేతత్సైన్యముద్యతమ్। ప్రభూతనరనాగాశ్వం మహారథసమాకులమ్
గంగేయుడా! పాండవుల సైన్యం, అనేక మంది, ఏనుగులు, కుదీరాలు, మహారథులు కలిగి, యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉంది.
భీమార్జునప్రభృతిభిర్మహేష్వాసైర్మహాబలైః । లోకపాలసమైర్గుప్తం ధృష్టద్యుమ్నపురోగమైః
భీముడు, అర్జునుడు లాంటి మహాబలులు, లోకపాలులతో సమానమైన మహాశూరులు, ధృష్టద్యుమ్నుడు ముందుండి, ఆ సైన్యాన్ని కాపాడుతున్నారు.
అప్రధృష్యమనావార్యముద్ధూతమివ సాగరమ్ । సేనాసాగరమక్షోభ్యమపి దేవార్మహాహవే
ఆ సైన్యం సముద్రంలా అలలెత్తుతోంది, దాడి చేయలేని, ఎదుర్కోలేని దుర్గమైంది; దేవతలు కూడా పెద్ద యుద్ధంలో దాన్ని కదిలించలేరు.
కేన కాలేన గాఙ్గేయ క్షపయేథా మహాద్యుతే । ఆచార్యో వా మహేష్వాసః కృపో వాఽఽశు మహాబలః
గంగేయుడా! నువ్వా, గురువు గారా, లేక బలవంతుడు అయిన కృపాచార్యుడా, ఎంత కాలంలో, ఏ విధంగా ఆ సైన్యాన్ని నాశనం చేయగలరు?
కర్ణో వా సమరశ్లాఘీ ద్రౌణిర్వా ద్విజసత్తమః । దివ్యాస్త్రవిదుషః సర్వే భవన్తో హి బలే మమ
యుద్ధంలో ప్రసిద్ధుడైన కర్ణుడా, లేక బ్రాహ్మణుల్లో శ్రేష్ఠుడైన ద్రోణుని కుమారుడా, ఎందుకంటే మీరు అందరూ నా సైన్యంలో దివ్యాస్త్రాలలో నిపుణులు.
ఏతదిచ్ఛామ్యహం జ్ఞాతుం పరం కౌతూహలం హి మే। హృది నిత్యం మహాబాహో వక్తుమర్హసి తన్మమ
ఇది నాకు తెలుసుకోవాలని ఉంది, మహాబాహువా! నాకు చాలా ఆసక్తిగా ఉంది, నా మనసులో ఎప్పుడూ ఉంది — దయచేసి నాకు చెప్పు.
అనురూపం కురుశ్రేష్ఠ త్వయ్యేతత్పృథివీపతే। బలాబలమమిత్రాణాం తేషాం యదిహ పృచ్ఛసి
కురు వంశశిరోమణీ, భూమిపతీ, నీవు శత్రువుల బలహీనతల గురించి అడగడం సరిగానే జరిగింది.
శ్రృణు రాజన్మమ రణే యా శక్తిః పరమా భవేత్ । శస్త్రవీర్యే రణే యచ్చ భుజయోశ్చ మహాభుజ
రాజా, నా యుద్ధశక్తి ఎంత ఉందో, నా భుజాల్లో ఉన్న ఆయుధవైభవం, యుద్ధంలో చూపే పరాక్రమం ఏమిటో విను మహాబాహువా.
ఆర్జవేనైవ యుద్ధేన యోద్ధవ్య ఇతరో జనః। మాయాయుద్ధేన మాయావీ ఇత్యేతద్ధర్మనిశ్చయః
సాధారణంగా ప్రజలు నేరుగా యుద్ధం చేయాలి. మాయలో నిపుణుడు అయితే మాయతోనే యుద్ధం చేయాలి. ఇదే ధర్మనిర్ణయం.
హన్యామహం మహాభాగ పాణ్డవానామనీకినీమ్ । దివసే దివసే కృత్వా భాగాన్భాగాన్నిజాన్మమ
మహాభాగ, నేను నా భాగంగా పాండవుల సైన్యాన్ని రోజు రోజుకు విడగొట్టి నశింపజేయగలను.
యోధానాం దశసాహస్రం కృత్వా భాగం మహాద్యుతే । సహస్రం రథినామేకమేష భాగో మతో మమ
మహాతేజస్వీ, నాకు పదివేల యోధుల బలం ఉంది. రథసారథులలో వెయ్యి మంది బలం నాకు సమానం.
అనేనాహం విధానేన సన్నద్ధః సతతోత్థితః । క్షపయేయం మహత్సైన్యం కాలేనానేన భారత
ఈ విధంగా ఎప్పుడూ ఆయుధాలతో సిద్ధంగా ఉండి, ఈ పద్ధతిలో కాలక్రమేణ మహాసైన్యాన్ని నశింపజేయగలను, ఓ భారతా.