మన్త్రిభిర్మన్త్రితం సార్ధం త్వయా పృథులలోచన। పురస్యాస్యావినాశాయ యచ్చ రాజంస్తథా కురు
విస్తారమైన కళ్ళు కలవాడా! మంత్రులతో కలిసి ఈ పట్టణానికి హాని రాకుండా కావాల్సినదంతా చేయు రాజా!
దైవం హి మానుషోపేతం భృశం సిద్ధ్యతి పార్థివ । పరమ్పరవిరోధాద్ధి సిద్ధిరస్తి న చైతయోః
పార్ధివా! మానవ ప్రయత్నంతో కలిపిన దైవం ఎంతో ఫలిస్తుంది. కానీ కేవలం విరోధం లేదా పాత సంప్రదాయంతో విజయం రాదు.
తస్మాద్విధాయ నగరే విధానం సచివైః సహ। అర్చయస్వ యథాకామం దైవతాని విశాంపతే
అందువల్ల, మంత్రులతో కలిసి పట్టణంలో తగిన చర్యలు తీసుకో. ప్రజల అధిపతీ! నీకు ఇష్టమైన విధంగా దేవతలను పూజించు.
ఏవం సంభాషమాణౌ తు దృష్ట్వా శోకపరాయణౌ। శిఖణ్డినీ తదా కన్యా వ్రీడితేవ తపస్వినీ
ఇలా ఇద్దరూ మాట్లాడుకుంటూ, దుఃఖంలో మునిగిపోయిన వారిని చూసి, ఆ సమయంలో శిఖండినీ అనే యువతి సిగ్గుతో, తపస్సులో ఉన్నవారిలా నిలబడింది.
తతః సా చిన్తయామాస మన్కృతే దుఃఖితావుభౌ । ఇమావితి తతశ్చక్రే మతిం ప్రాణవినాశనే
ఆమె తల్లిదండ్రులు తన వల్ల బాధపడుతున్నారని చూసి, ఎంతో విచారంతో తన ప్రాణాలను తానే విడిచిపెట్టాలని నిర్ణయించుకుంది.
ఏవం సా నిశ్చయం కృత్వా భృశం శోకపరాయణా। నిర్జగామ గృహం త్యక్త్వా గహనం నిర్జనం వనమ్
ఈ నిర్ణయం తీసుకుని, తీవ్ర దుఃఖంలో మునిగిపోయిన ఆమె, ఇంటిని వదిలి, ఎవరూ లేని దట్టమైన అడవిలోకి వెళ్లింది.
యక్షేణర్ద్ధిమతా రాజన్స్థూణాకర్ణేన పాలితమ్ । తద్భయాదేవ చ జనో విసర్జయతి తద్వనమ్
ఆ అడవిని శక్తివంతుడైన స్థూణాకర్ణ అనే యక్షుడు కాపాడుతూ ఉండేవాడు. అతడిని భయపడి అక్కడకు ఎవరూ వెళ్లేవారు కాదు.
తత్ర చ స్థూణభవనం సుధామృత్తికలేపనమ్ । లాజోల్లాపికధూమాఢ్యముచ్చప్రాకారతోరణమ్
ఆ అడవిలో స్థూణుని నివాసం ఉండేది. ఆ ఇల్లు సున్నం, మట్టి పూతతో మెరుస్తూ, పొంగిన బియ్యం పొగతో నిండిపోయి, ఎత్తయిన గోడలు, తలుపులతో అలంకరించబడి ఉండేది.
తన్ప్రవిశ్య శిఖణ్డీ సా ద్రుపదస్యాత్మజా నృప । అనశ్నానా బహుతిథం శరీరముదశోపయత్
ఆ ఇంట్లోకి వెళ్లిన ద్రుపదుని కుమార్తె శిఖండిని, ఎన్నో రోజులు ఆహారం లేకుండా తన శరీరాన్ని బాధిస్తూ గడిపింది.
దర్శయామాస తాం యక్షః స్థూణో మార్దవసంయుతః । కిమర్థోఽయం తవారమ్భః కరిష్యే బ్రూహి మాచిరమ్
ఆమెను చూసి, మృదువైన స్వభావమున్న స్థూణుడు యక్షుడు ప్రత్యక్షమై, 'నీవు ఇక్కడికి ఎందుకు వచ్చావు? నీ కోరిక ఏమిటో త్వరగా చెప్పు, నేను నీవు కోరింది చేస్తాను' అని అన్నాడు.
అశక్యయితి సా యక్షం పునః పునరువాచ హ। కరిష్యామీతి వై క్షిప్రం ప్రత్యువాచాథ గుహ్యకః
ఆమె యక్షుడికి, 'ఇది అసాధ్యం' అని పదే పదే చెప్పింది. కానీ గుహ్యకుడు వెంటనే, 'నేను చేస్తాను' అని సమాధానం ఇచ్చాడు.
ధనేశ్వరస్యానుచరో వరదోఽస్మి నృపాత్మజే। అదేయమపి దాస్యాది బ్రూహి యత్తే వివక్షితమ్
ఓ రాజకుమార్తె, నేను ధనేశ్వరునికి సేవకుడిని, వరాలిచ్చేవాడిని. ఇవ్వడం కష్టమైనదైనా నేను ఇస్తాను. నీవు కోరింది చెప్పు.
తతః శిఖణ్డీ తత్సర్వమఖిలేన న్యవేదయత్। తస్మై యక్షప్రధానాయ స్థూణాకర్ణాయ భారత
అంతట శిఖండిని, భరతవంశీయుడా, యక్షులలో ప్రధానుడైన స్థూణాకర్ణునికి తన బాధను పూర్తిగా వివరించింది.
ఆపన్నో మే పితా యక్ష న చిరాన్నాశమేష్యతి। అభియాస్యతి సక్రోధో దశార్ణాధిపతిర్హి తమ్
ఓ యక్షా, నా తండ్రి పెద్ద కష్టంలో ఉన్నాడు, త్వరలోనే ప్రాణాలు కోల్పోతాడు. దశార్ణాధిపతి కోపంతో త్వరలోనే అతని మీదికి వస్తాడు.
మన్నిమిత్తం మహోత్సాహః సహేమకవచో నృపః । తస్మాద్రక్షస్వ మాం యక్ష మాతరం పితరం చ మే
ఆ రాజు బంగారు కవచంతో, గొప్ప శక్తితో నన్ను కారణంగా వస్తున్నాడు. అందుకే యక్షా, నన్ను, నా తల్లిని, నా తండ్రిని కాపాడు.
ప్రతిజ్ఞాతో హి భవతా దుఃఖప్రతిశమో మమ । భవేయం పురుషో యక్ష త్వత్ప్రసాదాదనిన్దితః
నాకు బాధను తొలగిస్తానని నీవు వాగ్దానం చేశావు. నీ దయ వల్ల నేను నిందలేని పురుషుడిగా మారాలి.
యావదేవ స రాజా వై నోపయాతి పురం మమ । తావదేవ మహాయక్ష ప్రసాదం కురు గుహ్యక
ఆ రాజు మా నగరంలోకి రాకముందు వరకు, ఓ మహాయక్షా, నీవు దయచూపి నాకు సహాయం చేయు.
శిఖణ్డివాక్యం శ్రుత్వాఽథ స యక్షో భరతర్షభ । ప్రోవాచ మనసా చిన్త్య దైవేనోపనిపీడితః
శిఖండిని మాటలు విని, ఆ యక్షుడు విధి వల్ల మనసులో బాధతో ఆలోచించి, భరతవంశశ్రేష్ఠుడా, ఇలా అన్నాడు.
భవితవ్యం తథా తద్ధి మమ దుఃఖాయ కౌరవ। భద్రే కామం కరిష్యామి సమయం తు నిబోధ మే
ఇలా జరగాల్సిందే, కౌరవా, ఇది నాకు బాధ కలిగించినా. ఓ మంగళకరమైనవాడా, నీవు కోరినట్లు చేస్తాను. కానీ నా ఒక నిబంధనను విను.
స్వం తే పుంస్త్వం ప్రదాస్యామి స్త్రీత్వం ధారయితాఽస్మి తే' కించిత్కాలం తు తే దాస్యే పుల్లిఙ్గం స్వమిదం తవ। ఆగన్తవ్యం త్వయా కాలే సత్యం చైవ వదస్వ మే
నేను నా పురుషత్వాన్ని నీకు ఇస్తాను, నీవు నీ స్త్రీత్వాన్ని నాకు ఇవ్వు. కొంతకాలం నా రూపాన్ని నీవు పొందుతావు. సరైన సమయంలో తిరిగి ఇవ్వాలి. నన్ను నిజంగా ప్రమాణం చేయు.
ప్రభుః సంకల్పసిద్ధోఽస్మి కామచారీ విహంగమః । మత్ప్రసాదాత్పురం చైవ త్రాహి బన్ధూంశ్చ కేవలమ్
నేను సంకల్పశక్తి కలవాడిని, నా ఇష్టానుసారం తిరిగేవాడిని. నా అనుగ్రహంతో నీవు నీ నగరాన్ని, బంధువులను రక్షించగలవు.
స్త్రీలిఙ్గం ధారయిష్యామి తవేదం పార్థివాత్మజే। సత్యం మే ప్రతిజానీహి కరిష్యామి ప్రియం తవ
ఓ రాజకుమార్తె, నేను నీ స్త్రీరూపాన్ని స్వీకరిస్తాను. ఇది నా వాగ్దానం. నీవు నిజంగా ప్రమాణం చేస్తే, నీకు ఇష్టమైనదాన్ని చేస్తాను.
ప్రతిదాస్యామి భగవన్పులిఙ్గం తవ సువ్రత। కించిత్కాలాన్తరం స్త్రీత్వం ధారయస్వ నిశాచర
ఓ సత్ప్రవర్తన కలిగినవాడా, కొంతకాలం నీవు స్త్రీ రూపంలో ఉండాలి. తరువాత నీ మగ రూపాన్ని నేను తిరిగి ఇస్తాను, నిశాచరా.
ప్రతియాతే దశార్ణే తు పార్థివే హేమవర్మణి । కన్యైవ హి భవిష్యామి పురుషస్త్వం భవిష్యసి
దశార్ణ రాజు హేమవర్ముడు వెళ్ళిపోయిన తరువాత, నేను మళ్లీ కన్యగా మారిపోతాను. నువ్వు మగవాడివిగా తిరిగి మారిపోతావు.
ఇత్యుక్త్వా సమయం తత్ర చక్రాతే తావుభౌ నృప । అన్యోన్యస్యానభిద్రోహే తౌ సంక్రామయతాం తతః
అలా ఇద్దరూ పరస్పరం మోసం చేయకుండా ఉండాలని ఒప్పందం చేసుకున్నారు. ఆ తరువాత వారు తమ రూపాలను మార్చుకున్నారు.
స్త్రీలిఙ్గం ధారయామాస స్థూణో యక్షోఽథ భారత । యక్షరూపం చ తద్దీప్తం శిఖణ్డీ ప్రత్యపద్యత
భారతా, ఆ తరువాత స్థూణుడు అనే యక్షుడు స్త్రీ రూపాన్ని ధరించాడు. శిఖండీ ఆ ప్రకాశవంతమైన యక్ష రూపాన్ని పొందాడు.
తతః శిఖణ్డీ పాఞ్చాల్యః పుంస్త్వమాసాద్య పార్థివ । వివేశ నగరం హృష్టః పితరం చ సమాసదత్
తర్వాత పాంచాలుడు శిఖండీ మగత్వాన్ని పొందిన తరువాత ఆనందంతో పట్టణంలోకి ప్రవేశించి తన తండ్రిని కలిసాడు.
యథావృత్తం తు తత్సర్వమాచఖ్యౌ ద్రుపదస్య తత్। `మాతుశ్చ రహితే రాజన్ప్రసాదం యక్షజం తదా।' ద్రుపదస్తస్య తచ్ఛ్రుత్వా హర్షమాహారయత్పరమ్
తనకు జరిగిన సంగతులన్నీ శిఖండీ ద్రుపదునికి వివరంగా చెప్పాడు. రాజా, తన తల్లికి మాత్రం యక్షుని అనుగ్రహాన్ని ఒంటరిగా వివరించాడు. దాన్ని విని ద్రుపదు చాలా ఆనందించాడు.
సభార్యస్తచ్చ సస్మార మహేశ్వరవచస్తదా । తతః సంప్రేషయామాస దశార్ణాధిపతేర్నృపః
తన భార్యతో కలిసి ఆ సమయంలో మహేశ్వరుని మాటలను గుర్తు చేసుకున్నాడు. వెంటనే ద్రుపదు దశార్ణాధిపతికి సందేశాన్ని పంపించాడు.
పురుషోఽయం మమ సుతః శ్రద్ధత్తాం మే భవానితి । అథ దాశార్ణకో రాజా సహసాభ్యాగమత్తదా
నా కుమారుడు మగవాడే అని నమ్మమని చెప్పాడు. అప్పుడు దశార్ణ రాజు వెంటనే అక్కడికి వచ్చాడు.