భార్యా చోఢా త్వయా రాజన్దశార్ణాధిపతేః సుతా। మయా చ ప్రత్యభిహితం దేవవాక్యార్థదర్శనాత్। కన్యా భూత్వా పుమాన్భావీత్యేవం చైతదుపేక్షితమ్
రాజా! నీవు దశార్ణాధిపతికి కుమార్తెను పెళ్లి చేసావు. నేను కూడా దేవతల మాట అర్థం చేసుకుని, అమ్మాయిగా పుట్టినా, భవిష్యత్తులో అబ్బాయిగా మారుతుందని చెప్పాను. అందుకే ఈ విషయం పట్టించుకోలేదు.
ఏతచ్ఛ్రుత్వా ద్రుపదో యజ్ఞసేనః సర్వం తత్త్వం మన్త్రవిద్భ్యో నివేద్య। మన్త్రం రాజా మన్త్రయామాస రాజన్ యథాయుక్తం రక్షణే వై ప్రజానామ్
ఇది విన్న యజ్ఞసేనుని కుమారుడు ద్రుపదుడు, జరిగినదంతా మంత్రులకు వివరంగా చెప్పాడు. రాజు, ప్రజలను ఎలా కాపాడాలో వారితో ఆలోచించాడు.
సంబన్ధకం చైవ సమర్థ్య తస్మిన్ దాశార్ణకే వై నృపతౌ నరేన్ద్ర। స్వయం కృత్వా విప్రలమ్భం యథావ- న్మన్త్ర్యైకాగ్రో నిశ్చయం వై జగామ
దశార్ణ రాజుతో బంధుత్వాన్ని బలపరిచిన తరువాత, తానే తగినట్లు మోసం చేసిన రాజు, మంత్రులతో సలహా చేసి, నిర్ణయానికి వచ్చాడు.
స్వభావగుప్తం నగరమాపత్కాలే తు భారత। గోపయామాస రాజేన్ద్ర సర్వతః సమలఙ్కృతమ్
భారతా! ఆపద సమయంలో, రాజు నగరాన్ని అన్ని వైపులా అలంకరించి, గట్టిగా కాపాడుతూ, నిజమైన విషయం బయటపడకుండా జాగ్రత్తపడ్డాడు.
ఆర్తిం చ పరమాం రాజా జగామ సహ భార్యయా। దశార్ణపతినా సార్ధం విరోధే భరతర్షభ
భారత వంశ శ్రేష్ఠుడా! రాజు తన భార్యతో కలిసి, దశార్ణపతితో విరోధంలో తీవ్రమైన బాధను అనుభవించాడు.
కథం సంబన్ధినా సార్ధం న మే స్యాద్విగ్రహో మహాన్। ఇతి సంచిన్త్య మనసా దేవతామర్చయత్తదా
నా బంధువుతో గొప్ప కలహం ఎలా రాకుండా చూడాలి? అని మనసులో ఆలోచిస్తూ, అప్పుడతను దేవతలను మనసులో పూజించాడు.
తం తు దృష్ట్వా తదా రాజన్దేవీ దేవపరం తదా। అర్చాం ప్రయుఞ్జానమథో భార్యా వచనమబ్రవీత్
అప్పుడు రాజు దేవతారాధనలో మునిగిపోయినట్టు చూసిన దేవీపతి భక్తురాలు అయిన రాణి తన భర్తతో ఇలా చెప్పింది.
దేవానాం ప్రతిపత్తిశ్చ సత్యం సాధుమతా సతామ్ । కిము దుఃస్వార్ణవం ప్రాప్య తస్మాదర్చయతాం గురూన్
దేవతలను పొందడం సత్యమైనది, మంచిదే, ధర్మవంతులకు మేలు చేస్తుంది. కానీ దుర్లభమైన సముద్రాన్ని చేరడం వల్ల ప్రయోజనం ఏముంటుంది? అందువల్ల గురువులను పూజించు.
దైవతాని చ సర్వాణి పూజ్యనాం భూరిదక్షిణమ్ । అగ్నయశ్చాపి హృయన్తాం దాశార్ణప్రతిషేధనే
అన్ని దేవతలను సమృద్ధిగా దానాలు ఇస్తూ పూజించాలి. దశార్ణపతి నుండి రక్షణ కోసం అగ్నులను కూడా ప్రీతిపడేలా చేయాలి.
అయుద్ధేన నివృత్తిం చ మనసా చిన్తయ ప్రభో। దేవతానాం ప్రసాదేన సర్వమేతద్భవిష్యతి
పోరాటం లేకుండా సమస్యను ఎలా పరిష్కరించాలో మనసులో ఆలోచించు ప్రభూ! దేవతల కృపతో ఇది అన్నీ జరుగుతాయి.
మన్త్రిభిర్మన్త్రితం సార్ధం త్వయా పృథులలోచన। పురస్యాస్యావినాశాయ యచ్చ రాజంస్తథా కురు
విస్తారమైన కళ్ళు కలవాడా! మంత్రులతో కలిసి ఈ పట్టణానికి హాని రాకుండా కావాల్సినదంతా చేయు రాజా!
దైవం హి మానుషోపేతం భృశం సిద్ధ్యతి పార్థివ । పరమ్పరవిరోధాద్ధి సిద్ధిరస్తి న చైతయోః
పార్ధివా! మానవ ప్రయత్నంతో కలిపిన దైవం ఎంతో ఫలిస్తుంది. కానీ కేవలం విరోధం లేదా పాత సంప్రదాయంతో విజయం రాదు.
తస్మాద్విధాయ నగరే విధానం సచివైః సహ। అర్చయస్వ యథాకామం దైవతాని విశాంపతే
అందువల్ల, మంత్రులతో కలిసి పట్టణంలో తగిన చర్యలు తీసుకో. ప్రజల అధిపతీ! నీకు ఇష్టమైన విధంగా దేవతలను పూజించు.
ఏవం సంభాషమాణౌ తు దృష్ట్వా శోకపరాయణౌ। శిఖణ్డినీ తదా కన్యా వ్రీడితేవ తపస్వినీ
ఇలా ఇద్దరూ మాట్లాడుకుంటూ, దుఃఖంలో మునిగిపోయిన వారిని చూసి, ఆ సమయంలో శిఖండినీ అనే యువతి సిగ్గుతో, తపస్సులో ఉన్నవారిలా నిలబడింది.
తతః సా చిన్తయామాస మన్కృతే దుఃఖితావుభౌ । ఇమావితి తతశ్చక్రే మతిం ప్రాణవినాశనే
ఆమె తల్లిదండ్రులు తన వల్ల బాధపడుతున్నారని చూసి, ఎంతో విచారంతో తన ప్రాణాలను తానే విడిచిపెట్టాలని నిర్ణయించుకుంది.
ఏవం సా నిశ్చయం కృత్వా భృశం శోకపరాయణా। నిర్జగామ గృహం త్యక్త్వా గహనం నిర్జనం వనమ్
ఈ నిర్ణయం తీసుకుని, తీవ్ర దుఃఖంలో మునిగిపోయిన ఆమె, ఇంటిని వదిలి, ఎవరూ లేని దట్టమైన అడవిలోకి వెళ్లింది.
యక్షేణర్ద్ధిమతా రాజన్స్థూణాకర్ణేన పాలితమ్ । తద్భయాదేవ చ జనో విసర్జయతి తద్వనమ్
ఆ అడవిని శక్తివంతుడైన స్థూణాకర్ణ అనే యక్షుడు కాపాడుతూ ఉండేవాడు. అతడిని భయపడి అక్కడకు ఎవరూ వెళ్లేవారు కాదు.
తత్ర చ స్థూణభవనం సుధామృత్తికలేపనమ్ । లాజోల్లాపికధూమాఢ్యముచ్చప్రాకారతోరణమ్
ఆ అడవిలో స్థూణుని నివాసం ఉండేది. ఆ ఇల్లు సున్నం, మట్టి పూతతో మెరుస్తూ, పొంగిన బియ్యం పొగతో నిండిపోయి, ఎత్తయిన గోడలు, తలుపులతో అలంకరించబడి ఉండేది.
తన్ప్రవిశ్య శిఖణ్డీ సా ద్రుపదస్యాత్మజా నృప । అనశ్నానా బహుతిథం శరీరముదశోపయత్
ఆ ఇంట్లోకి వెళ్లిన ద్రుపదుని కుమార్తె శిఖండిని, ఎన్నో రోజులు ఆహారం లేకుండా తన శరీరాన్ని బాధిస్తూ గడిపింది.
దర్శయామాస తాం యక్షః స్థూణో మార్దవసంయుతః । కిమర్థోఽయం తవారమ్భః కరిష్యే బ్రూహి మాచిరమ్
ఆమెను చూసి, మృదువైన స్వభావమున్న స్థూణుడు యక్షుడు ప్రత్యక్షమై, 'నీవు ఇక్కడికి ఎందుకు వచ్చావు? నీ కోరిక ఏమిటో త్వరగా చెప్పు, నేను నీవు కోరింది చేస్తాను' అని అన్నాడు.
అశక్యయితి సా యక్షం పునః పునరువాచ హ। కరిష్యామీతి వై క్షిప్రం ప్రత్యువాచాథ గుహ్యకః
ఆమె యక్షుడికి, 'ఇది అసాధ్యం' అని పదే పదే చెప్పింది. కానీ గుహ్యకుడు వెంటనే, 'నేను చేస్తాను' అని సమాధానం ఇచ్చాడు.
ధనేశ్వరస్యానుచరో వరదోఽస్మి నృపాత్మజే। అదేయమపి దాస్యాది బ్రూహి యత్తే వివక్షితమ్
ఓ రాజకుమార్తె, నేను ధనేశ్వరునికి సేవకుడిని, వరాలిచ్చేవాడిని. ఇవ్వడం కష్టమైనదైనా నేను ఇస్తాను. నీవు కోరింది చెప్పు.
తతః శిఖణ్డీ తత్సర్వమఖిలేన న్యవేదయత్। తస్మై యక్షప్రధానాయ స్థూణాకర్ణాయ భారత
అంతట శిఖండిని, భరతవంశీయుడా, యక్షులలో ప్రధానుడైన స్థూణాకర్ణునికి తన బాధను పూర్తిగా వివరించింది.
ఆపన్నో మే పితా యక్ష న చిరాన్నాశమేష్యతి। అభియాస్యతి సక్రోధో దశార్ణాధిపతిర్హి తమ్
ఓ యక్షా, నా తండ్రి పెద్ద కష్టంలో ఉన్నాడు, త్వరలోనే ప్రాణాలు కోల్పోతాడు. దశార్ణాధిపతి కోపంతో త్వరలోనే అతని మీదికి వస్తాడు.
మన్నిమిత్తం మహోత్సాహః సహేమకవచో నృపః । తస్మాద్రక్షస్వ మాం యక్ష మాతరం పితరం చ మే
ఆ రాజు బంగారు కవచంతో, గొప్ప శక్తితో నన్ను కారణంగా వస్తున్నాడు. అందుకే యక్షా, నన్ను, నా తల్లిని, నా తండ్రిని కాపాడు.
ప్రతిజ్ఞాతో హి భవతా దుఃఖప్రతిశమో మమ । భవేయం పురుషో యక్ష త్వత్ప్రసాదాదనిన్దితః
నాకు బాధను తొలగిస్తానని నీవు వాగ్దానం చేశావు. నీ దయ వల్ల నేను నిందలేని పురుషుడిగా మారాలి.
యావదేవ స రాజా వై నోపయాతి పురం మమ । తావదేవ మహాయక్ష ప్రసాదం కురు గుహ్యక
ఆ రాజు మా నగరంలోకి రాకముందు వరకు, ఓ మహాయక్షా, నీవు దయచూపి నాకు సహాయం చేయు.
శిఖణ్డివాక్యం శ్రుత్వాఽథ స యక్షో భరతర్షభ । ప్రోవాచ మనసా చిన్త్య దైవేనోపనిపీడితః
శిఖండిని మాటలు విని, ఆ యక్షుడు విధి వల్ల మనసులో బాధతో ఆలోచించి, భరతవంశశ్రేష్ఠుడా, ఇలా అన్నాడు.
భవితవ్యం తథా తద్ధి మమ దుఃఖాయ కౌరవ। భద్రే కామం కరిష్యామి సమయం తు నిబోధ మే
ఇలా జరగాల్సిందే, కౌరవా, ఇది నాకు బాధ కలిగించినా. ఓ మంగళకరమైనవాడా, నీవు కోరినట్లు చేస్తాను. కానీ నా ఒక నిబంధనను విను.
స్వం తే పుంస్త్వం ప్రదాస్యామి స్త్రీత్వం ధారయితాఽస్మి తే' కించిత్కాలం తు తే దాస్యే పుల్లిఙ్గం స్వమిదం తవ। ఆగన్తవ్యం త్వయా కాలే సత్యం చైవ వదస్వ మే
నేను నా పురుషత్వాన్ని నీకు ఇస్తాను, నీవు నీ స్త్రీత్వాన్ని నాకు ఇవ్వు. కొంతకాలం నా రూపాన్ని నీవు పొందుతావు. సరైన సమయంలో తిరిగి ఇవ్వాలి. నన్ను నిజంగా ప్రమాణం చేయు.