సైనామథాబ్రవీద్రాజన్కృతాఞ్జలిరనిన్దితా భీష్మేణ సమరే రామో నిర్జితశ్చారులోచని
సేన ఆమె చేతులు జోడించి, నిందలేని విధంగా ఇలా చెప్పింది: 'ఓ అందమైన కన్నులవాడా, యుద్ధంలో భీష్ముని చేత రాముడు ఓడిపోయాడు.'
కోఽన్యస్తముత్సహేఞ్జేతుముద్యతేషుం మహీపతిః । సాహం భీష్మవినాశాయ తపస్తప్స్యే సుదారుణమ్
బాణాలు ఎక్కించుకున్న భీష్ముని గెలవగలిగే రాజు ఇంకెవరు ఉంటాడు? అందుకే భీష్ముని నాశనం కోసం నేను భయంకరమైన తపస్సు చేస్తాను.
విచరామి మహీం దేవి యథా హన్యామహం నృపమ్ । ఏతద్వ్రతఫలం దేవి పరమస్మిన్యథా హి మే
దేవీ, నేను భూమి మీద సంచరిస్తున్నాను, ఆ రాజును సంహరించాలనే సంకల్పంతో. ఇదే నా వ్రత ఫలం కావాలని కోరుకుంటున్నాను.
తతోఽబ్రవీత్సాగరగా జిహ్మం చరసి భామిని। నైష కామోఽనవద్యాఙ్గి శక్యః ప్రాప్తుం త్వయాఽబలే
అప్పుడు సముద్రజనని ఇలా చెప్పింది: 'ఓ ప్రకాశవంతమైనవాడా, నీవు వంకరగా ప్రవర్తిస్తున్నావు. నీవు కోరుకున్నది, నిష్కళంకమైనవాడా, నీ బలహీనతతో సాధ్యం కాదు.'
యది భీష్మవినాశాయ కాశ్యే చరసి వై వ్రతమ్। వ్రతస్థా చ శరీరం త్వం యది నామ విమోక్ష్యసి
నువ్వు భీష్ముని నాశనం కోసం ఈ వ్రతాన్ని ఆచరిస్తూ, వ్రతంలో ఉండగానే శరీరాన్ని విడిచిపెడితే—
నదీ భవిష్యసి శుభే కుటిలా వార్షికోదకా। దుస్తీర్థా న తు విజ్ఞేయా వార్షికీ నాష్టమాసికీ
ఓ శుభలక్షణా, నీవు వంకరగా వంపులు తిరిగే, వర్షాకాలంలో మాత్రమే నీరు ఉండే, దాటి పోవడానికి కష్టమైన నది అవుతావు. నిత్యనదిగా కాకుండా, వర్షాకాలపు నదిగా మాత్రమే ప్రసిద్ధి చెందుతావు.
భీమగ్రాహవతీ ఘోరా సర్వభూతభయంకరీ । ఏవముక్త్వా తతో రాజన్కాశికన్యాం న్యవర్తత
భయంకరమైన ప్రవాహంతో, అన్ని జీవులకు భయాన్ని కలిగించే నది లాగా, అలా చెప్పి, రాజా, కాశీ రాజకుమార్తె వెనక్కు తిరిగింది.
మాతా మమ మహాభాగా స్మయమానేవ భామినీ । కదాచిదష్టమే మాసి కదాచిద్దశమే తథా। న ప్రాశ్నీతోదకమపి పునః సా వరవర్ణినీ
నా తల్లి మహాభాగ్యవంతురాలు, చిరునవ్వుతో మెరిసిపోతూ, ఎప్పుడో ఎనిమిదో నెలలో, మరికొన్నిసార్లు పదో నెలలో కూడా, నీళ్లు కూడా తాగలేదు, ఓ సుందరిని.
సా వత్సభూమిం కౌరవ్య తీర్థలోభాత్తతస్తతః । పతితా పరిధావన్తీ పునః కాశిపతేః సుతా
ఆ కాశీ రాజు కుమార్తె, తీర్థాల పట్ల ఆకాంక్షతో, వత్సభూమిలో ఇక్కడ అక్కడ పరుగెత్తుతూ తిరిగింది.
సా నదీ వత్సభూమ్యాం తు ప్రథితామ్బేతి భారత । వార్షికీ గ్రాహబహులా దుస్తీర్థా కుటిలా తథా
ఆ నది, ఓ భారతా, వత్సభూమిలో అంబా అని ప్రసిద్ధి చెందింది. వర్షాకాలంలో పొంగిపొర్లుతూ, మొసళ్లతో నిండిపోయి, దాటి వెళ్లడం కష్టంగా, వంకరగా ప్రవహిస్తుంది.
సా కన్యా తపసా తేన దేహార్ధేన వ్యజాయత । నదీ చ రాజన్వత్సేషు కన్యా చైవాభవత్తదా
ఆమె చేసిన తపస్సుతో, ఆమె శరీరం అరభాగం కన్యగా, మిగతా భాగం వత్స దేశంలో నదిగా మారింది, రాజా. అప్పట్లో ఆమె ఒకే సమయంలో నది కూడా, కన్య కూడా అయ్యింది.
తతస్తే తాపసాః సర్వే తపసే ధృతనిశ్చయామ్। దృష్ట్వా న్యవర్తయంస్తాత కిం కార్యమితి చాబ్రువన్
అంతటా అక్కడ ఉన్న తపస్సులో స్థిరంగా ఉన్న మునులు, ఆమెను చూసి, వెనక్కు తగ్గి, 'ఇప్పుడు ఏం చేయాలి?' అని పరస్పరం అడిగారు.
తానువాచ తతః కన్యా తపోవృద్ధానృషీంస్తదా । నిరాకృతాస్మి భీష్మేణ భ్రంశితా పతిధర్మతః
అప్పుడు ఆ కన్య, తపస్సుతో మహిమాన్వితులైన ఆ ఋషులకు ఇలా చెప్పింది: 'భీష్ముడు నన్ను తిరస్కరించాడు, భర్తగా ఉండే హక్కును కోల్పోయాను.'
వధార్థం తస్య దీక్షా మే న లోకార్థం తపోధనాః । నిహత్య భీష్మం గచ్ఛేయం శాన్తిమిత్యేవ నిశ్చయః
'నా తపస్సు లోక ప్రయోజనానికి కాదు, భీష్ముడిని సంహరించడానికే. ఆయనను సంహరిస్తేనే నాకు శాంతి కలుగుతుంది, ఇదే నా నిర్ణయం.'
యత్కృతే దుఃఖవసతిమిమాం ప్రాప్తఽస్మి శాశ్వతీమ్ । పతిలోకాద్విహీనా చ నైవ స్త్రీ న పుమానిహ
'ఈ శాశ్వతమైన దుఃఖస్థితిలోకి నేను వచ్చినదానికి కారణం అదే. భర్తల లోకం కోల్పోయిన నేను, ఇక్కడ మహిళ కూడా కాదు, పురుషుడు కూడా కాదు.'
నాహత్వా యుధి గాఙ్గేయం నివర్తిష్యే తపోధనాః । ఏష మే హృది సంకల్పో యదిదం కథితం మయా
'యుద్ధంలో గంగా కుమారుడైన భీష్ముడిని సంహరించకుండా, నేను నా తపస్సును ఆపను, ఓ మునులారా. నా హృదయంలో ఉన్న సంకల్పం ఇదే.'
స్త్రీభావే పరినిర్విణ్ణా పుంస్త్వార్థే కృతనిశ్చయా । భీష్మే ప్రతిచికీర్షామి నాస్మి వార్యేతి వై పునః
'స్త్రీ జీవితం పట్ల విరక్తి కలిగి, పురుషత్వాన్ని పొందాలని పక్కా నిర్ణయం చేసుకున్నాను. భీష్మునిపై ప్రతీకారం తీర్చుకోవాలనుకుంటున్నాను, ఇక నన్ను ఎవ్వరూ ఆపలేరు.'
తాం దేవో దర్శయామాస శూలపాణిరుమాపతిః । మధ్యే తేషాం మహార్షీణాం స్వేన రూపేణ తాపసీమ్
అప్పుడు శూలధారి, ఉమాపతి అయిన పరమేశ్వరుడు, ఆ మహర్షుల మధ్య తన స్వరూపంతో ఆమెకు ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
ఛన్ద్యమానా వరేణాథ సా వవ్రే మత్పరాజయమ్ । హనిష్యసీతి తాం దేవః ప్రత్యువాచ మనస్వినీమ్
అప్పుడు వరం కోరమని అడిగినప్పుడు, ఆమె నా ఓటమిని కోరింది. దేవుడు ఆ దృఢ సంకల్పంతో ఉన్న ఆమెకు, 'నీవు ఆయనను సంహరిస్తావు' అని చెప్పాడు.
తతః సా పునరేవాథ కన్యా రుద్రమువాచ హ। ఉపపద్యేత్కథం దేవ స్త్రియా యుధి జయో మమ
తర్వాత ఆ కన్య మళ్లీ రుద్రుని అడిగింది: 'ఓ దేవా, నేను స్త్రీ అయినా యుద్ధంలో నాకు విజయం ఎలా సాధ్యమవుతుంది?'
స్త్రీభావేన చ మే గాఢం మనః శాన్తముమాపతే । ప్రతిశ్రుతశ్చ భూతేశ త్వయా భీష్మపరాజయః
'స్త్రీగా నా మనస్సు పూర్తిగా ప్రశాంతంగా ఉంది, ఓ ఉమాపతీ! అయినా, భూతాలాధిపతి, మీరు భీష్ముని ఓటమిని వాగ్దానం చేశారు.'
యథా స సత్యో భవతి తథా కురు వృషధ్వజ । యథా హన్యాం సమాగమ్య భీష్మం శాన్తనవం యుధి
'ఆ వాగ్దానం నిజమవ్వాలని, వృషధ్వజా, నేను శాంతనువు కుమారుడైన భీష్ముని యుద్ధంలో సంహరించగలిగేలా చేయండి.'
తామువాచ మహాదేవః కన్యాం కిల వృషధ్వజః । న మే వాగమృతం ప్రాహ సత్యం భద్రే భవిష్యసి
అప్పుడు వృషధ్వజుడైన మహాదేవుడు ఆ కన్యకు ఇలా అన్నాడు: 'నా మాట ఎప్పుడూ అబద్ధం కాదు, నీకు విజయమే కలుగుతుంది, ఓ మంగళకరమైనవాడా.'
హనిష్యసి రణే భీష్మం పురుషత్వం చ లప్స్యతి ।। స్మరిష్యసి చ తత్సర్వం దేహమన్యం గతా సతీ
'నీవు యుద్ధంలో భీష్ముని సంహరిస్తావు, పురుషత్వాన్ని పొందుతావు. నీవు మరొక శరీరం పొందినప్పుడు, ఈ సంగతులన్నీ గుర్తు ఉంటాయి.'
ద్రుపదస్య కులే జాతా భవిష్యసి మహారథః। శీఘ్రాస్త్రశ్చిత్రయోధీ చ భవిష్యసి సుసంమతః
ద్రుపదుని వంశంలో పుట్టి, నీవు గొప్ప రథసారధి అవుతావు. ఆయుధాలలో వేగంగా, యుద్ధంలో చతురుడిగా, అందరికీ ఎంతో ప్రీతిపాత్రుడిగా నిలుస్తావు.
యథోక్తమేవ కల్యాణి సర్వమేతద్భవిష్యతి। భవిష్యసి పుమాన్పశ్చాత్కస్మాచ్చిత్కాలపర్యయాత్
ఓ మంగళకరమైనవాడా! నేను చెప్పినట్టు అన్నీ జరగతవే. కొంతకాలం తర్వాత నీవు పురుషుడవుతావు.
ఏవముక్త్వా మహాదేవః కపర్దీ వృషభధ్వజః। పశ్యతామేవ విప్రాణాం తత్రైవాన్తరధీయత
అలా చెప్పి, జటాధారి, వృషభధ్వజుడు అయిన మహాదేవుడు, బ్రాహ్మణులు చూస్తుండగానే అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు.
తతః సా పశ్యతాం తేషాం మహర్షీణామనిన్దితా । సమాహృత్య వనాత్తస్మాత్కాష్ఠాని వరవర్ణినీ
ఆమె, మహర్షులు చూస్తుండగా, నిందలేని రూపవతి, అరణ్యంలోంచి దరువు తెచ్చింది.
చితాం కృత్వా సుమహతీం ప్రదాయ చ హుతాశనమ్ । ప్రదీప్తేఽగ్నౌ మహారాజ రోషదీప్తేన చేతసా
పెద్ద చితిని నిర్మించి, అగ్నికి ఆర్పణ చేసి, కోపంతో ఉప్పొంగిన మనసుతో, రాజా! ఆ మంటల్లోకి ప్రవేశించింది.
ఉక్త్వా భీష్మవధాయేతి ప్రవివేశ హుతాశనమ్ । జ్యేష్ఠా కాశిసుతా రాజన్యమునామభితో నదీమ్
‘ఇది భీష్ముని వధకోసమే’ అని చెప్పి, కాశిరాజు పెద్ద కుమార్తె, యమునా నది ఒడ్డున రాజులు చూస్తుండగా అగ్నిలోకి దూకింది.