భీష్మో వసూనామన్యతమో దిష్ట్యా జీవసి పుత్రక । గాఙ్గేయః శన్తనోః పుత్రో వసురేష మహాయశాః
భీష్ముడు వసువులలో ఒకడు. అదృష్టవశాత్తు నీవు బతికున్నావు బిడ్డా. గంగా కుమారుడు, శాంతనువు కుమారుడు, ఈ మహాయశస్వి వసువు.
కథం శక్యస్త్వయా జేతుం నివర్తస్వేహ భార్గవ । అర్జునః పాణ్డవశ్రేష్ఠః పురన్దరసుతో బలీ
నీవు అతన్ని ఎలా జయించగలవు? ఇక్కడినుంచి వెళ్ళిపో భృగునందన. అర్జునుడు, పాండవులలో శ్రేష్ఠుడు, పురందరుని బలమైన కుమారుడు.
నరః ప్రజాపతిర్వీరః పూర్వదేవః సనాతనః। సవ్యసాచీతి విఖ్యాతస్త్రిషు లోకేషు వీర్యవాన్। భీష్మమృత్యుర్యథాకాలం విహితో వై స్వయంభువా
అతడు పురాణ దేవుడు, ప్రజాపతి, వీరుడు. మూడు లోకాలలో సవ్యసాచిగా ప్రసిద్ధి చెందినవాడు. అతడికి భీష్ముని మృతి లాగానే, సృష్టికర్త నిర్ణయించిన సమయానే మరణం కలుగుతుంది.
ఏవముక్తః స పితృభిః పితౄన్రామోఽబ్రవీదిదమ్। నాహం యుధి నివర్తేయమితి మే వ్రతమాహితమ్। న నివర్తితపూర్వశ్చ కదాచిద్రణమూర్ధని
అప్పుడా పితృదేవతలు ఇలా చెప్పగానే, రాముడు వారితో ఇలా అన్నాడు: "నేను యుద్ధం నుంచి వెనక్కి తగ్గను; ఇదే నా ప్రతిజ్ఞ. యుద్ధరంగంలో ఎప్పుడూ వెనుదిరిగిన దాఖలే లేదు."
నివర్త్యతామాపగేయః కామం యుద్ధాత్పితామహాః। న త్వహం వినివర్తిష్యే యుద్ధాదస్మాత్కథంచన
నదిపుత్రులు అయిన పితామహులు యుద్ధం నుంచి తమ ఇష్టానుసారం వెనక్కి తగ్గవచ్చు; కానీ నేను మాత్రం ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ ఈ యుద్ధం నుంచి వెనక్కి తగ్గను.
తతస్తే మునయో రాజన్నృచీకప్రముఖాస్తదా । నారదేనైవ సహితాః సమాగమ్యేదమబ్రువన్
అప్పుడు రాజా, ఋచీకుడు ముందుండగా, నారదుడు సహా ఆ మునులు అందరూ కలిసి ఇలా అన్నారు.
నివర్తస్వ రణాత్తాత మానయస్వ ద్విజోత్తమమ్ । ఇత్యవోచమహం తాంశ్చ క్షత్రధర్మవ్యపేక్షయా
యుద్ధం నుంచి వెనక్కి తగ్గు తండ్రీ, ఆ బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠుడిని గౌరవించు అని నేను వారితో, క్షత్రియ ధర్మాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని చెప్పాను.
మమ వ్రతమిదం లోకే నాహం యుద్ధాత్కదాచన। విముఖో వినివర్తేయం పృష్ఠతోఽభ్యాహతః శరైః
ఈ లోకంలో నా ప్రతిజ్ఞ ఇదే: యుద్ధం నుంచి నేను ఎప్పుడూ వెనక్కి తగ్గను; వెనుక నుంచి బాణాలు తగిలినా కూడా వెనుదిరగను.
నాహం లోభాన్న కార్పణ్యాన్న భయాన్నార్థకారణాత్। త్యజేయం శాశ్వతం ధర్మమితి మే నిశ్చితా మతిః
లోభం వల్లా, దుర్బలత వల్లా, భయం వల్లా, లేక స్వార్థం కోసం అయినా నేను శాశ్వత ధర్మాన్ని వదిలిపెట్టను; ఇదే నా స్థిరమైన నిర్ణయం.
తతస్తే మునయః సర్వే నారదప్రముఖా నృప। భాగీరథీ చ మే మాతా రణమధ్యం ప్రపేదిరే
అప్పుడు నారదుడు ముందుండగా మునులు అందరూ, నా తల్లి భాగీరథి కూడా, యుద్ధమధ్యంలోకి వచ్చారు.
తథైవాత్తశరో ధన్వీ తథైవ దృఢనిశ్చయః । స్థితోఽహమాహవే యోద్ధుం తతస్తే రామమబ్రువన్
అదే విధంగా, విల్లు ఎక్కించి, బాణాలు సిద్ధంగా పెట్టుకొని, పట్టు కోల్పోకుండా నేను యుద్ధరంగంలో నిలిచాను. అప్పుడు వారు రామునితో మాట్లాడారు.
సమేత్య సహితా భూయః సమరే భృగునన్దనమ్ । నావనీతం హి హృదయం విప్రాణాం శామ్య భార్గవ
అందరూ కలిసి యుద్ధరంగంలో భృగునందనుడిని ఇలా ఉద్దేశించి అన్నారు: "బ్రాహ్మణుల హృదయాలు కఠినంగా ఉండవు; భార్గవా, నీవు శాంతించు."
రామ రామ నివర్తస్వ యుద్ధాదస్మాద్ద్విజోత్తమ । అవధ్యో వై త్వయా భీష్మస్త్వం చ భీష్మస్య భార్గవ
రామా, రామా, ఈ యుద్ధం నుంచి వెనక్కి తగ్గు, బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠుడా; భీష్ముని నువ్వు చంపలేవు, నిన్ను భీష్ముడు చంపలేడు, భార్గవా.
ఏవం బ్రువన్తస్తే సర్వే ప్రతిరుద్ధ్య రణాజిరమ్ । న్యాసయాఞ్చక్రిరే శస్త్రం పితరో భృగునన్దనమ్
వారు అందరూ ఇలా చెప్పుతూ యుద్ధరంగాన్ని ఆపి, భృగునందనుడి ముందు ఆయుధాలు పడేశారు.
తతోఽహం పునరేవాథ తానష్టౌ బ్రహ్మవాదినః । అద్రాక్షం దీప్యమానాన్వై గ్రహానష్టావివోదితాన్
తర్వాత మళ్లీ ఆ ఎనిమిది బ్రహ్మవాదులు, ఎనిమిది గ్రహాల్లా ప్రకాశిస్తూ, నా ఎదుట నిలబడ్డారు.
తే మాం సప్రణయం వాక్యమబ్రువన్సమరే స్థితమ్ । ప్రైహి రామం మహాబాహో గురుం లోకహితం కురు
యుద్ధరంగంలో నేను నిలిచినప్పుడు, వారు ప్రేమతో ఇలా అన్నారు: "మహాబాహువైనవాడా, రాముని దగ్గరకు వెళ్ళి, గురువును గౌరవించు, లోకానికి మేలు చేయు."
దృష్ట్వా నివర్తితం రామం సుహృద్వాక్యేన తేన వై। లోకానాం చ హితం కుర్వన్నహమప్యాదదే వచః
స్నేహితుని మాట విని రాముడు వెనక్కి తగ్గినదాన్ని చూసి, లోకాల మేలు కోసం ఆయన చేసిన పనిని గమనించి, నేనూ వారి మాటను అంగీకరించాను.
తతోఽహం రామమాసాద్య వవన్దే భృశవిక్షతః। రామశ్చాభ్యుత్స్మయన్ప్రేమ్ణా మామువాచ మహాతపాః
తర్వాత నేను రాముని దగ్గరకు వెళ్లి, గాఢంగా గాయపడినవాడిగా నమస్కరించాను. అప్పుడు మహాతపస్వి రాముడు ప్రేమతో నవ్వుతూ నాతో ఇలా అన్నాడు.
త్వత్సమో నాస్తి లోకేఽస్మిన్క్షత్రియః పృథివీచరః । గమ్యతాం భీష్మ యుద్ధేఽస్మింస్తోషితోఽహం భృశం త్వయా
భీష్మా, ఈ భూమిపై నీవంతటి క్షత్రియుడు మరొకడు లేడు. ఇప్పుడు వెళ్ళు; ఈ యుద్ధంలో నీవు నాకు ఎంతో సంతృప్తిని ఇచ్చావు.
మమ చైవ సమక్షం తాం కన్యామాహూయ భార్గవః। ఉక్తవాన్దీనయా వాచా మధ్యే తేషాం మహాత్మనామ్
అంతటా, ఆ మహాత్ముల సమక్షంలో భార్గవుడు ఆ కన్యను పిలిచి, వినయంగా ఆమెతో మాట్లాడాడు.
ప్రత్యక్షమేతల్లోకానాం సర్వేషామేవ భామిని । యథాశక్త్యా మయా యుద్ధం కృతం వై పౌరుషం పరమ్
అందరికీ స్పష్టంగా తెలిసినదే, ఓ సుందరి! నా శక్తికి మేరకు నేను యుద్ధం చేసి, నా పరాక్రమాన్ని పూర్తిగా చూపించాను.
న చైవమపి శక్నోమి భీష్మం శస్త్రభృతాం వరమ్ । విశేషయితుమత్యర్థముత్తమాస్త్రాణి దర్శయన్
అయినా, ఎంత ప్రయత్నించినా, అస్త్రవిద్యలో అగ్రగణ్యుడైన భీష్ముడిని మించలేకపోతున్నాను.
ఏషా మే పరమా శక్తిరేతన్మే పరమం బలమ్ । యథేష్టం గమ్యతాం భద్రే కిమన్యద్వా కరోమి తే
ఇది నా పరమ శక్తి, ఇది నా అత్యంత బలం. నీ ఇష్టానుసారం పోవచ్చు, ఓ మృదువైనవాడా! నీకు ఇంకేం చేయగలను చెప్పు.
భీష్మమేవ ప్రపద్యస్వ న తేఽన్యా విద్యతే గతిః । నిర్జితో హ్యస్మి భీష్మేణ మహాస్త్రాణి ప్రముఞ్చతా
భీష్ముడినే ఆశ్రయించు, నీకు వేరే మార్గం లేదు. భీష్ముడు మహా అస్త్రాలను వదిలి నన్ను జయించాడు.
ఏవముక్త్వా తతో రామో వినిఃశ్వస్య మహామనాః । తూష్మీమాసీత్తతః కనక్యా ప్రోవాచ భృగునన్దనమ్
ఇలా చెప్పి, మహాత్ముడైన రాముడు లోతుగా ఊపిరి తీసుకుని మౌనంగా ఉన్నాడు. ఆ తరువాత ఆ కన్యక భృగువంశజుడిని అడిగింది.
భగవన్నేవమేవైతద్యథాఽఽహ భగవాంస్తథా । అజేయో యుధి భీష్మోఽయమపి దేవైరుదారధీః
భగవంతుడా! మీరు చెప్పింది నిజమే. భీష్ముడు మహత్తరమైన మనస్కుడై, దేవతలకైనా యుద్ధంలో జయించలేని వాడు.
యథాశక్తి యథోత్సాహం మమ కార్యం కృతం త్వయా । అనివార్యం రణే వీర్యమస్త్రాణి వివిధాని చ
మీ శక్తికి తగినంత, మీ ఉత్సాహానికి తగినంత నాకు సహాయం చేసారు. యుద్ధంలో అతని వీరత్వాన్ని, అనేక అస్త్రాలను ఎవరూ ఎదుర్కోలేరు.
నే చైవ శక్యతే యుద్ధే విశేషయితుమన్తతః । న చాహమేనం యాస్యామి పునర్భీష్మం కథంచన
యుద్ధంలో అతన్ని ఎవరూ మించలేరు. ఇకపై నేను ఎప్పటికీ భీష్ముని దగ్గరకు వెళ్లను.
గమిష్యామి తు తత్రాహం యత్ర భీష్మం తపోధన । సమరే పాతయిష్యామి స్వయమేవ భృగూద్వహ
అయితే, ఓ తపస్సుతో నిండినవాడా! భీష్ముడు ఉన్న చోటికి నేను వెళ్తాను. యుద్ధంలో నేనే అతన్ని పడగొడతాను, ఓ భృగువంశశ్రేష్ఠా!
ఏవముక్త్వా యయౌ కన్యా రోషవ్యాకులలోచనా । తాపస్యే ధృతసంకల్పా సా మే చిన్తయతీ వధమ్
ఇలా చెప్పి, కోపంతో కళ్లు ఎర్రబడ్డ ఆ కన్యక అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయింది. తపస్సులో స్థిరంగా ఉండి, భీష్ముని మరణాన్ని ఆలోచిస్తూ ఉండింది.