ప్రజజ్వాల నభో రాజన్ధూమాయన్తే దిశో దశ। న స్థాతుమన్తరిక్షే చ శేకురాకాశగాస్తదా
ఆకాశం మండిపడింది, ఓ రాజా. పది దిశలు పొగతో నిండిపోయాయి. ఆకాశంలో ఉన్న జీవులు అక్కడ నిలవలేకపోయాయి.
తతో హాహాకృతే లోకే సదేవాసురరాక్షసే । ఇదమన్తరమిత్యేవం మోక్తుకామోఽస్మి భారత
అప్పుడు, దేవతలు, అసురులు, రాక్షసులతో కూడిన లోకంలో హాహాకారం మోగింది. అప్పుడు నేను, ఓ భరతా, ఆ ఆయుధాలను ఉపసంహరించాలనుకున్నాను.
ప్రస్వాపమస్త్రం త్వరితో వచనాద్బ్రహ్మవాదినామ్ । చిన్తితం చ తదస్త్రం మే మనసి ప్రత్యభాత్తదా
బ్రాహ్మణులు చెప్పినట్లు, నేను త్వరగా ప్రస్వాపాస్త్రాన్ని గుర్తుపట్టి, నా మనసులో ఆ ఆయుధాన్ని ఆలోచించగానే అది ప్రత్యక్షమైంది.
తతో హలహలాశబ్దో దివి రాజన్మహానభూత్। ప్రస్వాపం భీష్మ మా స్రాక్షీరితి కౌరవనన్దన
ఆ తరువాత, ఓ కౌరవ కుమారా, ఆకాశంలో గొప్ప హల్లాహల్లా శబ్దం వినిపించింది. 'భీష్ముడు ప్రస్వాపాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు!' అని అందరూ అరవడం మొదలుపెట్టారు.
అయుఞ్జమేవ చైవాహం తదస్త్రం భృగునన్దనే । ప్రస్వాపం మాం ప్రయుజ్జానం నారదో వాకయమబ్రవీత్
భృగునందన, నేను ఆ ఆయుధాన్ని ప్రయోగించబోతూ, నిద్రపెట్టే అస్త్రాన్ని జపించుతున్న సమయంలో, నారదుడు నన్ను చూచి ఇలా అన్నాడు.
ఏతే వియతి కరవ్య దివి దేవగణాః స్థితాః। తే త్వాం నివారయన్త్యద్య ప్రస్వాపం మా ప్రయోజయ
ఆకాశంలో దేవతల సమూహం నిలబడి ఉంది; ఇవాళ నిన్ను ఆపుతున్నారు. నిద్రపెట్టే అస్త్రాన్ని ప్రయోగించవద్దు.
రామస్తపస్వీ బ్రహ్మణ్యో బ్రాహ్మణశ్చ గురుశ్చ తే। తస్యవమానం కౌరవ్య మాస్మ కార్షీః కథఞ్చన
రాముడు తపస్వి, బ్రహ్మణుడూ, నీ గురువు కూడా. కౌరవా, అతనిని ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ అవమానించకూడదు.
తతోఽపశ్యం దివిష్ఠాన్వై తానష్టౌ బ్రహ్మవాదినః । తే మాం స్మయన్తో రాజేన్ద్ర శనకైరిదమబ్రువన్
ఆ తర్వాత నేను ఆకాశంలో బ్రహ్మజ్ఞానులు అయిన ఎనిమిది మహర్షులను చూశాను. రాజేంద్ర, వారు చిరునవ్వుతో నన్ను చూచి మెల్లగా ఇలా అన్నారు.
యథాఽఽహ భరతశ్రేష్ఠ నారదస్తత్తథా కురు । ఏతద్ధి పరమం శ్రేయో లోకానాం భరతర్షభ
భరతశ్రేష్ఠ, నారదుడు చెప్పినట్టు నీవు చేయాలి. ఇదే అన్ని లోకాలకూ గొప్ప మేలు, భరతవీర్యా.
తతశ్చ ప్రతిసంహృత్య తదస్త్రం స్వాపనం మహత్। బ్రహ్మాస్త్రం దీపయాఞ్చక్రే తస్మిన్యుధి యథావిధి
అప్పుడే నేను ఆ గొప్ప నిద్రపెట్టే అస్త్రాన్ని ఉపసంహరించి, యుద్ధంలో నియమానుసారం బ్రహ్మాస్త్రాన్ని సిద్ధం చేసాను.
తతో రామో హృషితో రాజసింహ దృష్ట్వా తదస్త్రం వినివర్తితం వై। జితోఽస్మి భీష్మేణ సుమన్దబుద్ధి- రిత్యేవ వాక్యం సహసా వ్యముఞ్చత్
రాజసింహా, అప్పుడు రాముడు ఆనందంతో, ఆ అస్త్రాన్ని ఉపసంహరించినదాన్ని చూసి, 'నా బుద్ధి బలహీనమైనా భీష్ముడు నన్ను జయించాడు' అని అకస్మాత్తుగా పలికాడు.
తతోఽపశ్యత్పితరం జామదగ్న్యః పితుస్తథా పితరం చాస్య మాన్యమ్। తే తత్ర చైనం పరివార్య తస్థు- రూచుశ్చైనం సాన్త్వపూర్వం తదనీమ్
ఆ తర్వాత జమదగ్ని కుమారుడు తన తండ్రిని, తన తండ్రి గౌరవనీయుడైన తాతను కూడా చూశాడు. వారు అక్కడ చుట్టుముట్టి నిలబడి, మృదువుగా ఇలా అన్నారు.
మా స్మైవం సాహసం తాత పునః కార్షీః కథఞ్చన । భీష్మేణ సంయుగం గన్తుం క్షత్రియేణ విశేషతః
తాత, ఇకపై ఇలాంటి తొందరపాటు పనులు ఎప్పుడూ చేయవద్దు. ముఖ్యంగా భీష్ముడితో, క్షత్రియుడితో యుద్ధానికి దిగకూడదు.
క్షత్రియస్య తు ధర్మోఽయం యద్యుద్ధం భృగునన్దన । స్వాధ్యాయో వ్రతచర్యాఽథ బ్రాహ్మణానాం పరం ధనమ్
భృగునందన, క్షత్రియుడికి యుద్ధమే ధర్మం. బ్రాహ్మణులకు విద్యాభ్యాసం, వ్రతాచరణే గొప్ప సంపద.
ఇదం నిమిత్తే కస్మింశ్చిదస్మాభిః ప్రాగుదాహృతమ్ । శస్త్రధారణమత్యుగ్రం తచ్చాకార్యం కృతం త్వయా
ఇదే కారణంగా మేము ముందు చెప్పినట్టు, ఆయుధధారణం చాలా తీవ్రమైనది. నీవు అది చేయకూడదని చెప్పాం, కాని నీవు చేసావు.
వత్స పర్యాప్తమేతావద్భీష్మేణ సహ సంయుగే । విమర్దస్తే మహాబాహో వ్యపయాహి రణాదితః
బిడ్డా, భీష్ముడితో యుద్ధం ఇంతవరకూ చాలును. మహాబాహువా, ఈ యుద్ధాన్ని విడిచి వెళ్ళిపో.
పర్యాప్తమేతద్భద్రం తే తవ కార్ముకధారణమ్ । విసర్జయైతద్దుర్ధర్ష తపస్తప్యస్వ భార్గవ
ఇంతవరకూ నీ విల్లు ధరించడమే చాలును, సుభద్రుడు. ఈ దుర్జయమైన ఆయుధాన్ని విడిచిపెట్టు, భృగునందన, తపస్సు చేయు.
ఏష భీష్మః శాన్తనవో దేవైః సర్వైర్నివారితః। నివర్తస్వ రణాదస్మాదితి చైవ ప్రసాదితః
ఈ భీష్ముడు, శాంతనువు కుమారుడు, దేవతలందరితో ఆపబడ్డాడు. దయచేసి, ఈ యుద్ధాన్ని వదిలిపెట్టు.
రామేణ సహ మాయోత్సీర్గురుణేతి పునః పునః । న హి రామో రణే జేతుం త్వయా న్యాయ్యః కురూద్వహ
రాముడితో, నీ గురువుతో మళ్లీ మళ్లీ పోటీ పడవద్దు. కురువంశశ్రేష్ఠ, యుద్ధంలో రాముడిని నీవు జయించడం సమంజసం కాదు.
మానం కురుష్వ గాఙ్గేయ బ్రాహ్మణస్య రణాజిరే। వయం తు గురవస్తుభ్యం తస్మాత్త్వాం వారయామహే
గంగా కుమారుడా, యుద్ధరంగంలో బ్రాహ్మణుడిని గౌరవించు. మేము నీకు గురువులమై, అందుకే నిన్ను ఆపుతున్నాము.
భీష్మో వసూనామన్యతమో దిష్ట్యా జీవసి పుత్రక । గాఙ్గేయః శన్తనోః పుత్రో వసురేష మహాయశాః
భీష్ముడు వసువులలో ఒకడు. అదృష్టవశాత్తు నీవు బతికున్నావు బిడ్డా. గంగా కుమారుడు, శాంతనువు కుమారుడు, ఈ మహాయశస్వి వసువు.
కథం శక్యస్త్వయా జేతుం నివర్తస్వేహ భార్గవ । అర్జునః పాణ్డవశ్రేష్ఠః పురన్దరసుతో బలీ
నీవు అతన్ని ఎలా జయించగలవు? ఇక్కడినుంచి వెళ్ళిపో భృగునందన. అర్జునుడు, పాండవులలో శ్రేష్ఠుడు, పురందరుని బలమైన కుమారుడు.
నరః ప్రజాపతిర్వీరః పూర్వదేవః సనాతనః। సవ్యసాచీతి విఖ్యాతస్త్రిషు లోకేషు వీర్యవాన్। భీష్మమృత్యుర్యథాకాలం విహితో వై స్వయంభువా
అతడు పురాణ దేవుడు, ప్రజాపతి, వీరుడు. మూడు లోకాలలో సవ్యసాచిగా ప్రసిద్ధి చెందినవాడు. అతడికి భీష్ముని మృతి లాగానే, సృష్టికర్త నిర్ణయించిన సమయానే మరణం కలుగుతుంది.
ఏవముక్తః స పితృభిః పితౄన్రామోఽబ్రవీదిదమ్। నాహం యుధి నివర్తేయమితి మే వ్రతమాహితమ్। న నివర్తితపూర్వశ్చ కదాచిద్రణమూర్ధని
అప్పుడా పితృదేవతలు ఇలా చెప్పగానే, రాముడు వారితో ఇలా అన్నాడు: "నేను యుద్ధం నుంచి వెనక్కి తగ్గను; ఇదే నా ప్రతిజ్ఞ. యుద్ధరంగంలో ఎప్పుడూ వెనుదిరిగిన దాఖలే లేదు."
నివర్త్యతామాపగేయః కామం యుద్ధాత్పితామహాః। న త్వహం వినివర్తిష్యే యుద్ధాదస్మాత్కథంచన
నదిపుత్రులు అయిన పితామహులు యుద్ధం నుంచి తమ ఇష్టానుసారం వెనక్కి తగ్గవచ్చు; కానీ నేను మాత్రం ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ ఈ యుద్ధం నుంచి వెనక్కి తగ్గను.
తతస్తే మునయో రాజన్నృచీకప్రముఖాస్తదా । నారదేనైవ సహితాః సమాగమ్యేదమబ్రువన్
అప్పుడు రాజా, ఋచీకుడు ముందుండగా, నారదుడు సహా ఆ మునులు అందరూ కలిసి ఇలా అన్నారు.
నివర్తస్వ రణాత్తాత మానయస్వ ద్విజోత్తమమ్ । ఇత్యవోచమహం తాంశ్చ క్షత్రధర్మవ్యపేక్షయా
యుద్ధం నుంచి వెనక్కి తగ్గు తండ్రీ, ఆ బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠుడిని గౌరవించు అని నేను వారితో, క్షత్రియ ధర్మాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని చెప్పాను.
మమ వ్రతమిదం లోకే నాహం యుద్ధాత్కదాచన। విముఖో వినివర్తేయం పృష్ఠతోఽభ్యాహతః శరైః
ఈ లోకంలో నా ప్రతిజ్ఞ ఇదే: యుద్ధం నుంచి నేను ఎప్పుడూ వెనక్కి తగ్గను; వెనుక నుంచి బాణాలు తగిలినా కూడా వెనుదిరగను.
నాహం లోభాన్న కార్పణ్యాన్న భయాన్నార్థకారణాత్। త్యజేయం శాశ్వతం ధర్మమితి మే నిశ్చితా మతిః
లోభం వల్లా, దుర్బలత వల్లా, భయం వల్లా, లేక స్వార్థం కోసం అయినా నేను శాశ్వత ధర్మాన్ని వదిలిపెట్టను; ఇదే నా స్థిరమైన నిర్ణయం.
తతస్తే మునయః సర్వే నారదప్రముఖా నృప। భాగీరథీ చ మే మాతా రణమధ్యం ప్రపేదిరే
అప్పుడు నారదుడు ముందుండగా మునులు అందరూ, నా తల్లి భాగీరథి కూడా, యుద్ధమధ్యంలోకి వచ్చారు.