అభ్యాగచ్ఛం తదా రామమర్చిష్యన్ద్విజసత్తమమ్ । అభివాద్య చైనం విధివదబ్రువం వాక్యముత్తమమ్
ఆ సమయంలో నేను ప్రకాశవంతుడైన బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు రాముణ్ణి దగ్గరికి వెళ్లి, యథావిధిగా నమస్కరించి, ఉత్తమమైన మాటలు పలికాను.
యోత్స్యే త్వయా రణే రామ సదృశేనాధికేన వా । గురుణా ధర్మశీలేన జయమాశాస్వ మే విభో
రామా! నీవు సమానుడైనా, శ్రేష్ఠుడైనా, గురువైనా, నీతో యుద్ధం చేస్తాను. నీ ధర్మనిష్ఠకు నమస్కరిస్తూ, నాకు విజయాన్ని అనుగ్రహించు ప్రభూ.
ఏవమేతత్కురుశ్రేష్ఠ కర్తవ్యం భూతిమిచ్ఛతా। ధర్మో హ్యేష మహాబాహో విశిష్టైః సహ యుధ్యతామ్
అవును కురు వంశశ్రేష్ఠా! కీర్తిని కోరేవాడు ఇలానే చేయాలి. గొప్పవారితో యుద్ధం చేయేవారికి ఇదే ధర్మం, మహాబాహువా!
శపేయం త్వాం నచేదేవమాగచ్ఛేథా విశాంపతే । యుధ్యస్వ త్వం రణే యత్తో ధైర్యమాలమ్బ్య కౌరవ
ఈ విధంగా రాకపోతే, నిన్ను శపించేవాడిని రాజా! ఇప్పుడు ధైర్యంగా యుద్ధానికి సిద్ధమవు కౌరవా!
న తు తే జయమాశాసే త్వాం విజేతుమహం స్థితః । గచ్ఛ యుధ్యస్వ ధర్మేణ ప్రీతోఽస్మి చరితేన తే
కానీ నీకు విజయాన్ని ఆశించను, ఎందుకంటే నిన్ను జయించేందుకే నేను ఇక్కడ ఉన్నాను. పోయి ధర్మబద్ధంగా యుద్ధం చేయు. నీ ప్రవర్తన నాకు సంతోషం కలిగించింది.
తతోఽహం తం నమస్కృత్య రథమారుహ్య సత్వరః । ప్రాధ్మాపయం రణే శఙ్ఖం పునర్హేమపరిష్కృతమ్
తర్వాత నేను అతనికి నమస్కరించి, త్వరగా నా రథంపై ఎక్కి, బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న శంఖాన్ని మళ్లీ యుద్ధంలో ఊదాను.
తతో యుద్ధం సమభవన్మమ తస్య చ భారత । దివసాన్సుబహూన్రాజన్పరస్పరజిగీషయా
అంతటితో, భరతా! మా ఇద్దరి మధ్య అనేక రోజులపాటు, ఒకరిని ఒకరు జయించాలనే ఉద్దేశంతో ఘోరమైన యుద్ధం జరిగింది.
స మే తస్మిన్రణే పూర్వం ప్రాహరత్కఙ్ఖపత్రిభిః । వష్ట్యా శతైశ్చ నవభిః శరాణాం నతషర్వణామ్
ఆ యుద్ధంలో, అతను ముందుగా నన్ను గిడుగు ఈకలతో చేసిన బాణాలతో, తొమ్మిది వందల వంకర బాణాలతో గాయపరిచాడు.
చత్వారస్తేన మే వాహాః సూతశ్చైవ విశాంపతే । ప్రతిరుద్ధాస్తథైవాహం సమరే దంశితః స్థితః
అతని చేత నా నలుగురు గుర్రాలు, రథసారథి, రాజా! అడ్డుకోబడ్డారు. నేనూ గాయపడి యుద్ధంలో స్థిరంగా నిలిచాను.
నమస్కృత్య చ దేవేభ్యో బ్రాహ్మణేభ్యో విశేషతః । తమహం స్మయన్నివ రణే ప్రత్యభాషం వ్యవస్థితమ్
దేవతలకు, ముఖ్యంగా బ్రాహ్మణులకు నమస్కరించి, యుద్ధంలో చిరునవ్వుతో, సిద్ధంగా ఉన్న అతనిని ఇలా ఉద్దేశించి పలికాను.
ఆచార్యతా మానితా మే నిర్మర్యాదే హ్యపి త్వయి । భూయశ్చ శృణు మే బ్రహ్మన్సంపదం ధర్మసంగ్రహే
నీవు నియమాలు పాటించకపోయినా, నేను నిన్ను గురువుగా గౌరవించాను. ఇప్పుడు, బ్రాహ్మణా, నా ధర్మ సంపద గురించి మరింత విను.
యే తే వేదాః శరీరస్థా .... యచ్చ తే మహత్ । తపశ్చ తే మహత్తప్తం న తేభ్యః ప్రహరామ్యహమ్
నీ శరీరంలో ఉన్న వేదాలు, నీ గొప్ప తపస్సు — వీటిని నేను ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ హాని చేయను.
ప్రహరే క్షత్రధర్మస్య యం త్వం రామ సమాశ్రితః । బ్రాహ్మణః క్షత్రియత్వం హి యాతి శస్త్రసముద్యమాత్
రామా! నీవు క్షత్రియ ధర్మాన్ని ఆశ్రయించి యుద్ధం చేయగలవు. ఎందుకంటే, బ్రాహ్మణుడు ఆయుధాన్ని ఎత్తినప్పుడు అతడు క్షత్రియ స్వభావాన్ని పొందుతాడు.
పశ్య మే ధనుషో వీర్యం పశ్య బాహ్వోర్బలం మమ। ఏష తే కార్ముక వీర ఛినద్మి నిశితేషుణా
నా విల్లుయొక్క శక్తిని చూడు, నా భుజబలాన్ని చూడు. ఓ వీరా! ఈ పదునైన బాణంతో నీ విల్లు నేను తెంపుతాను.
తస్యాహం నిశితం భల్లం చిక్షేప భరతర్షభ । తేనాస్య ధనుషః కోటిం ఛిత్వా భూమావపాతయమ్
అప్పుడు నేను ఒక పదునైన బాణాన్ని విసిరాను, భారతవంశశిరోమణీ! ఆ బాణంతో అతని విల్లుయొక్క తల భాగాన్ని తెంచి నేలపై పడేసాను.
తథైవ చ పృషత్కానాం శతాని నతపర్వణామ్ । చిక్షేప కఙ్కపత్రాణాం జామదగ్న్యరథం ప్రతి
అదే విధంగా, గద్దపక్షి రెక్కలతో అలంకరించిన వంకరపర్వాల బాణాల నూరడిని జమదగ్ని కుమారుని రథంపై వదిలాను.
కాయే విషక్తాస్తు తదా వాయునా సముదీరితాః। చేలుః క్షరన్తో రుధిరం నాగా ఇవ చ తే శరాః
ఆ బాణాలు గాలివేగంతో అతని శరీరంలోకి దూసుకెళ్లి, రక్తాన్ని కారుస్తూ, పాముల్లా కదిలాయి.
క్షతజోక్షితసర్వాఙ్గః క్షరన్స రుధిరం రణే। బభౌ రామస్తథా రాజన్ప్రఫుల్ల ఇవ కింశుకః
రాముడు యుద్ధంలో రక్తంతో తడిసి, శరీరం అంతా రక్తం కారుస్తూ, వికసించిన కింశుకవృక్షంలా ప్రకాశించాడు, ఓ రాజా!
హేమన్తాన్తేఽశోక ఇవ రక్తస్తబకమణ్డితః। బభౌ రామస్తథా రాజన్ప్రఫుల్ల ఇవ కింశుకః
హేమంతకాలం చివరలో ఎర్ర పువ్వులతో అలంకరించబడిన అశోకవృక్షంలా, వికసించిన కింశుకంలా రాముడు మెరిసిపోయాడు, ఓ రాజా!
తతోఽన్యద్ధనురాదాయ రామః క్రోధసమన్వితః । హేమపుఙ్ఖాన్సునిశితాఞ్శరాంస్తాన్హి వవర్ష సః
అప్పుడా రాముడు కోపంతో మరో విల్లు తీసుకుని, బంగారు పుంఖాలతో పదునైన బాణాలను వర్షంలా వదిలాడు.
తే సమాసాద్య మాం రౌద్రా బహుధా మర్మభేదినః । అకమ్పయన్మహావేగాః సర్పానలవిషోపమాః
ఆ భయంకరమైన, అనేక బాణాలు నా శరీరంలోని ప్రాణస్థానాలను గాయపరిచి, మహా వేగంతో పాముల విషంలా, అగ్నిలా దూసుకొచ్చాయి.
తమహం సమవష్టభ్య పునరాత్మానమాహవే । శతసంఖ్యైః శరైః క్రుద్ధస్తదా రామమవాకిరమ్
యుద్ధంలో నేను నా మనస్సును స్థిరపర్చుకుని, కోపంతో వందలాది బాణాలతో రాముడిని ముంచెత్తాను.
స తైరగ్న్యర్కసఙ్కాశైః శరైరాశీవిషోపమైః । శితైరభ్యర్దితో రామో మన్దచేతా ఇవాభవత్
అగ్ని, సూర్యుడి తేజంతో సమానమైన, పదునైన, పాముల విషంలా ఉన్న ఆ బాణాలతో రాముడు పూర్తిగా అలసిపోయి, మనస్సు మందంగా మారిపోయాడు.
తతోఽహం కృపయాఽఽవిష్టో వినిన్ద్యాత్మానమాత్మనా । ధిగ్ధిగిత్యబ్రువం యుద్ధం క్షత్రధర్మం చ భారత
అప్పుడే నాకు కరుణ కలిగి, నా మనసుతో నన్ను నేను నిందించుకుంటూ, 'అయ్యో! యుద్ధం, క్షత్రియ ధర్మం ఎంత దుర్మార్గమో!' అని పలికాను, ఓ భారతా!
అసకృచ్చాబ్రువం రాజఞ్శోకవేగపరిప్లుతః । అహో బత కృతం పాపం మయేదం క్షత్రధర్మం చ భారత
పునఃపునః, దుఃఖంతో నిండిపోయి, 'హాయ్! ఎంత పాపం చేశానో! ఈ క్షత్రియ ధర్మం ఎంత దుర్మార్గమో!' అని పలికాను, ఓ రాజా!
గురుర్ద్విజాతిర్ధర్మాత్మా యదేవం పీడితః శరైః। తతో న ప్రాహరం భూయో జామదగ్న్యాయ భారత
గురువు, ద్విజుడు, ధర్మాత్ముడు ఇలా బాణాలతో బాధపడుతున్నప్పుడు, జమదగ్ని కుమారునిపై నేను ఇకపై బాణాలు వదలలేదు, ఓ భారతా!
అథావతాప్య పృథివీం పూషా దివసమంక్షయే। జగామాస్తం సహస్రాంశుస్తతో యుద్ధముపారమత్
తర్వాత భూమి చీకటిలో మునిగిపోయింది, సూర్యుడు అస్తమించిపోయాడు. అప్పుడు యుద్ధం ఆగిపోయింది.
ఆత్మనస్తు తతః సూతో హయానాం చ విశాంపతే। మమ చాపనయామాస శల్యాన్కుశలసంమతః
అంతటితో, నిపుణులందరి అభిప్రాయంతో నడిపే నా రథసారథి, నా శరీరంలోనూ, గుర్రాల్లోనూ ఉన్న బాణాలను తీసేశాడు, ఓ రాజాధిరాజా!
స్నాతాపవృత్తైస్తురగైర్లబ్ధతోయైరవిహ్వలైః। ప్రభాతే చోదితే సూర్యే తతో యుద్ధమవర్తత
అప్పుడు ఉదయం సూర్యుడు ఉదయించగానే, స్నానం చేసి విశ్రాంతి పొందిన, తాగునీరు తాగి అలసట లేకుండా ఉన్న గుర్రాలతో యుద్ధం మొదలైంది.
దృష్ట్వా భాం తూర్ణమాయాన్తం దంశితం స్యన్దనే స్థితమ్। అకరోద్రథమత్యర్థం రామః సజ్జం ప్రతాపవాన్
భీష్ముడు తన రథంలో ఆయుధాలతో వేగంగా ముందుకు వస్తున్నట్లు చూసి, పరాక్రమశాలి రాముడు తన రథాన్ని యుద్ధానికి సిద్ధం చేసుకున్నాడు.