జాతముత్సృజ్య తం గర్భం మేనకా మాలినీమను। కృతకార్యా తతస్తూర్ణమగచ్ఛచ్ఛక్రసంసదమ్
ఆ పుట్టిన శిశువును మాలినీ నదికట్ట వద్ద వదిలేసి, మేనక తన పని పూర్తయిన వెంటనే ఇంద్రుని సభకు వేగంగా వెళ్లిపోయింది.
తం వనే విజనే గర్భం సింహవ్యాఘ్రసమాకులే। దృష్ట్వా శయానం శకునాః సమన్తాత్పర్యవారయన్। నేమాం హింస్యుర్వనే బాలాం క్రవ్యాదా మాంసగృద్ధినః
సింహాలు, పులులు తిరిగే అరణ్యంలో ఆ శిశువు ఒంటరిగా పడుకుని ఉండగా, పక్షులు చుట్టూ చేరి, ఆ మాంసాహార జంతువులు ఆ బాలికను హాని చేయకుండా కాపాడాయి.
పర్యరక్షన్త తాం తత్ర శకున్తా మేనకాత్మజామ్। ఉపస్ప్రష్టుం గతశ్చాహమపశ్యం శయితామిమామ్
అక్కడ పక్షులు మేనక కుమార్తెను కాపాడుతున్నాయి. నేను స్నానం చేయడానికి వెళ్లినప్పుడు, ఆమెను అక్కడ పడుకుని ఉన్నట్టు చూశాను.
నిర్జనే విపినే రమ్యే శకున్తైః పరివారితామ్। `మాం దృష్ట్వైవాభ్యపద్యన్త పాదయోః పతితా ద్విజాః। అబ్రుఞ్శకునాః సర్వే కలం మధురభాషిణః
అందమైన, ఒంటరిగా ఉన్న అడవిలో పక్షులు ఆమెను చుట్టుముట్టి ఉన్నారు. నన్ను చూసిన వెంటనే, ఆ ద్విజపక్షులు నా పాదాల దగ్గరకు వచ్చి, తీయగా పలికారు.
విశ్వామిత్రసుతాం బ్రహ్మన్న్యాసభూతాం భరస్వ వై। కామక్రోధావజితవాన్సఖా తే కౌశికీం గతః
'ఓ బ్రాహ్మణా! విశ్వామిత్రుని కుమార్తెను నీవు స్వీకరించు. కోరిక, కోపాలను జయించిన నీ స్నేహితుడు కౌశికీ నదికి వెళ్లిపోయాడు.'
తస్మాత్పోషయ తత్పుత్రీం దయావానితి తేఽబ్రువన్। సర్వభూతరుతజ్ఞోఽహం దయావాన్సర్వజన్తుషు
కాబట్టి, 'ఈ కుమార్తెను దయతో పోషించు' అని వారు నాతో అన్నారు. నేను అన్ని జీవుల భాషను తెలుసు, అందరికీ దయ చూపుతాను.
ఆనయిత్వా తతశ్చైనాం దుహితృత్వే న్యవేశయమ్
ఆమెను తీసుకొని వచ్చి, నా కుమార్తెగా చేసుకున్నాను.
శరీరకృత్ప్రాణదాతా యస్య చాన్నాని భుఞ్జతే। క్రమేణైతే త్రయోఽప్యుక్తాః పితరో ధర్మశాసనే
దేహాన్ని ఇచ్చేవాడు, ప్రాణాన్ని ఇచ్చేవాడు, అన్నం పెట్టేవాడు—ఈ ముగ్గురిని ధర్మశాస్త్రం ప్రకారం తండ్రులుగా అంటారు.
నిర్జనే తు వనే యస్మాచ్ఛకున్తైః పరివారితా। శకున్తలేతి నామాస్యాః కృతం చాపి తతో మయా
ఒంటరిగా ఉన్న అరణ్యంలో పక్షులతో చుట్టుముట్టబడి ఉండగా, నేను ఆమెకు శకుంతల అనే పేరు పెట్టాను.
ఏవం దుహితరం విద్ధి మమ విప్ర శకున్తలామ్। శకున్తలా చ పితరం మన్యతే మామనిన్దితా
బ్రాహ్మణా! శకుంతల నా కుమార్తె అని తెలుసుకో. నిందలేని శకుంతల కూడా నన్నే తన తండ్రిగా భావిస్తుంది.
ఏతదాచష్ట పృష్టః సన్మమ జన్మ మహర్షయే। సుతాం కణ్వస్య మామేవం విద్ధి త్వం మనుజాధిప
అలా అడిగినప్పుడు, నా జన్మ విషయాన్ని ఆ మహర్షికి చెప్పాను. నన్ను కన్వుడి కుమార్తెగా తెలుసుకో, రాజా!
కణ్వం హి పితరం మన్యే పితరం స్వమజానతీ। ఇతి తే కథితం రాజన్యథావృత్తం శ్రుతం మయా
తన అసలు తండ్రిని తెలియక, కన్వునే తండ్రిగా భావిస్తుంది. రాజా! నేను విన్నదాన్ని యథావిధిగా నీకు చెప్పాను.
సువ్యక్తం రాజపుత్రీ త్వం యథా కల్యాణి భాషసే। భార్యా మే భవ సుశ్రోణి బ్రూహి కిం కరవాణి తే
నీ మాటల ద్వారా నీవు రాజకుమార్తె అనే విషయం స్పష్టంగా తెలుస్తోంది, సుభగే! నీవు నా భార్యగా అవు, నీవు కోరింది చెప్పు, నేను నీకోసం ఏం చేయాలో చెప్పు.
సువర్ణమాలాం వాసాంసి కుణ్డలే పరిహాటకే। నానాపత్తనజే శుభ్రే మణిరత్నే చ శోభనే
నీవు అందంగా ఉండగా, నీకు బంగారు హారం, వస్త్రాలు, కుండలాలు, చేతి గాజులు, ఎన్నో పట్టణాల నుండి వచ్చిన రకరకాల మణిరత్నాలు తెస్తాను.
ఆహరామి తవాద్యాహం నిష్కాదీన్యజినాని చ। సర్వం రాజ్యం తవాద్యాస్తు భార్యా మే భవ శోభనే
ఈ రోజు నీకోసం హారాలు, మృగచర్మాలు తెస్తాను. ఈ రోజు నుండి మొత్తం రాజ్యం నీదే కావాలి, సుందరివి, నా భార్యగా అవు.
గాన్ధర్వేణ చ మాం భీరు వివాహేనైహి సున్దరి। వివాహానాం హి రమ్భోరు గాన్ధర్వః శ్రేష్ఠ ఉచ్యతే
భయపడే సుందరివి! గాంధర్వ వివాహంతో నన్ను పెళ్లి చేసుకో. వివాహాల్లో గాంధర్వ వివాహమే ఉత్తమమని చెబుతారు, సన్నని నడికలదీ!
ఫలాహారో గతో రాజన్పితా మే ఇత ఆశ్రమాత్। ముహూర్తం సంప్రతీక్షస్వ స మాం తుభ్యం ప్రదాస్యతి
నా తండ్రి ఈ ఆశ్రమం నుండి పండ్లు తెచ్చేందుకు వెళ్లారు, రాజా! కొంతసేపు ఆగు, ఆయన వచ్చి నన్ను నీకు ఇస్తారు.
పితా హి మే ప్రభుర్నిత్యం దైవతం పరమం మమ। యస్మై మాం దాస్యతి పితా స మే భర్తా భవిష్యతి
నా తండ్రే నాకు ఎప్పుడూ ప్రభువు, నా పరమదైవం. తండ్రి నన్ను ఎవరికిచ్చినా, వాడే నా భర్త అవుతాడు.
పితా రక్షతి కౌమారే భర్తా రక్షతి యౌవనే। పుత్రస్తు స్థావిరే భావే న స్త్రీ స్వాతన్త్ర్యమర్హతి
పిల్లగా ఉన్నప్పుడు తండ్రి రక్షిస్తాడు, యవ్వనంలో భర్త రక్షిస్తాడు, వృద్ధాప్యంలో కుమారుడు రక్షిస్తాడు. స్త్రీకి స్వతంత్ర్యం అనర్హం.
సమన్యమానా రాజేన్ద్ర పితరం మే తపస్వినమ్। అధర్మేణ హి ధర్మిష్ఠ కథం వరముపాస్మహే
నా తపస్సు చేసే తండ్రిని గౌరవిస్తూ, ధర్మాన్ని పాటించే నేను, రాజేంద్రా! ధర్మానికి విరుద్ధంగా వరుణ్ణి ఎలా కోరగలను?
మన్యుప్రహరణా విప్రా న విప్రాః శస్త్రపాణయః
బ్రాహ్మణులు చేతిలో ఆయుధాలు కాకుండా, కోపమే ఆయుధంగా వాడుతారు.
మన్యునా ఘ్నన్తి తే శత్రూన్వజ్రేణేన్ద్ర ఇవాసురాన్। అగ్నిర్దహతి తేజోభిః సూర్యో దహతి రశ్మిభిః
వారు కోపంతో శత్రువులను సంహరిస్తారు, ఇంద్రుడు వజ్రాయుధంతో దానవులను సంహరించినట్లు. అగ్ని తన తేజంతో, సూర్యుడు తన కిరణాలతో కాలుస్తాడు.
రాజా దహతి దణ్డేన బ్రాహ్మణో మన్యునా దహేత్। క్రోధితా మన్యునా ఘ్నన్తి వజ్రపాణిరివాసురాన్
రాజు దండంతో శిక్షిస్తాడు, బ్రాహ్మణుడు కోపంతో కాలుస్తాడు. కోపంతో ఉన్నప్పుడు వారు వజ్రాయుధాన్ని పట్టుకున్నవాడు రాక్షసులను సంహరించినట్లు శత్రువులను నాశనం చేస్తారు.
జానే భద్రే మహర్షిం తం తస్య మన్యుర్న విద్యతే।' ఇచ్ఛామి త్వాం వరారోహే భజమానామనిన్దితే। త్వదర్థం మాం స్థితం విద్ధి త్వద్గతం హి మనో మమ
సుభగే! ఆ మహర్షిని నాకు తెలుసు, ఆయనకు కోపం ఉండదు. నన్ను కోరుతున్న నీవు నాకు ఇష్టమైనవాడివి. నీ కోసమే నేను ఇక్కడ ఉన్నాను, నా మనసంతా నీవైపే ఉంది.
ఆత్మనో బన్ధురాత్మైవ గతిరాత్మైవ చాత్మనః। ఆత్మనైవాత్మనో దానం కర్తుమర్హసి ధర్మతః
మనిషికి తానే స్నేహితుడు, తానే ఆశ్రయం. ధర్మబద్ధంగా తానే తనను తాను ఇస్తూ ఉండాలి.
అష్టావేవ సమాసేన వివాహా ధర్మతః స్మృతాః। బ్రాహ్మో దైవస్తథైవార్షః ప్రాజాపత్యస్తథాఽఽసురః
సంక్షిప్తంగా చెప్పాలంటే, ధర్మానికి అనుగుణంగా ఎనిమిది రకాల వివాహాలు ఉన్నాయి: బ్రాహ్మ, దైవ, ఆర్ష, ప్రజాపత్య, ఆసుర.
గాన్ధర్వో రాక్షసశ్చైవ పైశాచశ్చాష్టమః స్మృతః। తేషాం ధర్మ్యాన్యథాపూర్వం మనుః స్వాయంభువోఽబ్రవీత్
గంధర్వ, రాక్షస, పిశాచ అనే మూడూ ఎనిమిదవ రకంగా గుర్తించబడ్డాయి. వీటి గురించి మనువు, మునుపటి విధంగా, వాటి ధర్మాన్ని వివరించాడు.
ప్రశస్తాంశ్చతురః పూర్వాన్బ్రాహ్మణస్యోపధారయ। షడానుపూర్వ్యా క్షత్రస్య విద్ధి ధర్మ్యాననిన్దితే
ముందు చెప్పిన నాలుగు వివాహ విధానాలు బ్రాహ్మణులకు ప్రశంసించబడినవని తెలుసుకో. క్షత్రియులకు ఆరు విధానాలు వరుసగా ధర్మబద్ధమైనవని, అపవాదం లేనివని గుర్తించు.
రాజ్ఞాం తు రాక్షసోఽప్యుక్తో విట్శూద్రేష్వాసురః స్మృతః। పఞ్చానాం తు త్రయో ధర్మ్యా అధర్మ్యౌ ద్వౌ స్మృతావిహ
రాజులకు రాక్షస విధానమూ అనుమతించబడింది. వైశ్య, శూద్రులలో ఆసుర విధానం గుర్తించబడింది. ఐదు విధానాల్లో మూడు ధర్మబద్ధమైనవిగా, రెండు అధర్మమైనవిగా ఇక్కడ భావించబడ్డాయి.
పైశాచ ఆసురశ్చైవ న కర్తవ్యౌ కదాచన। అనేన విధినా కార్యో ధర్మస్యైషా గతిః స్మృతా
పిశాచ, ఆసుర వివాహాలు ఎప్పుడూ చేయకూడదు. ఈ విధంగా నడుచుకుంటే ధర్మమార్గం అనుసరించినవారవుతారు.