సముద్యతోయం భారో మే సుమహాన్సాగరోపమః। ధార్తరాష్ట్రస్య సంగ్రామే వర్షపూగాభిచిన్తితః
ఈ భారం నాకు సముద్రంలా పెద్దది, ధృతరాష్ట్రుల యుద్ధంలో ఎన్నో సంవత్సరాలుగా ఆలోచించబడింది.
తస్మిన్నభ్యాగతే కాలే ప్రతప్తే రోమహర్షణే । మిథో భేదో న మే కార్యస్తేన జీవసి సూతజ
ఆ సమయం రాగానే, ఉత్కంఠతో కూడినప్పుడు, మన మధ్య విభేదాన్ని కలిగించకూడదు; అందుకే, ఓ సూతపుత్రా, నువ్వు బ్రతికున్నావు.
న హ్యహం త్వద్య విక్రమ్య స్థవిరోఽపి శిశోస్తవ। యుద్ధశ్రద్ధామహం ఛిన్ద్యాం జీవితస్య చ సూతజ
నేను వృద్ధుడైనా, నిన్ను ఓడించి, నీ యుద్ధ విశ్వాసాన్ని లేదా ప్రాణాన్ని నాశనం చేయను, ఓ కుమారా.
జామదగ్ర్యేన రామేణ మహాస్త్రాణి విముఞ్చతా। న మే వ్యథా కృతా కాచిత్త్వం తు మే కి కరిష్యసి
జమదగ్ని కుమారుడు రాముడు మహాశస్త్రాలను ప్రయోగించినప్పుడు నాకు భయం కలగలేదు; మరి నువ్వు నాకు ఏమి చేయగలవు?
కామం నైతత్ప్రశంసన్తి సన్తః స్వబలసంస్తవమ్। వక్ష్యామి తు త్వాం సన్తప్తో నిహీన కులపాంసన
ధర్మబద్ధులు తమ శక్తిని పొగిడే మాటలు చెప్పరు. అయినా, నేను బాధతో ఉన్నందున, నీకు చెప్పక తప్పడం లేదు, నీ వంశానికి మచ్చ తెచ్చినవాడా!
సమేతం పార్థివం క్షత్రం కాశిరాజస్వయంవరే । నిర్జిత్యైకరథేనైవ యాః కన్యాస్తరసాహృతాః
కాశిరాజు స్వయంవరానికి వచ్చిన రాజులు, వీరులు అందరినీ నేను ఒక్కడే ఒక రథంలోనే ఓడించాను. ఆ యువతులను వేగంగా తీసుకెళ్లాను.
ఈదృశానాం సహస్రాణి విశిష్టానామథో పునః । మయైకేన నిరస్తాని ససైన్యాని రణాజిరే
ఇలాంటి గొప్ప యోధుల వేల కొద్దీ, వారి సైన్యాలతో కలిపి, నేను ఒక్కడే యుద్ధంలో ఓడించాను.
త్వాం ప్రాప్య వైరపురుషం కురూణామనయో మహాన్। ఉపస్థితో వినాశాయ యతస్వ పురుషో భవ
నిన్ను, కౌరవులకు శత్రువైనవాడిని, కలిసిన తర్వాత ఈ పెద్ద ప్రమాదం వారిపై వచ్చింది. నీవు పురుషుడివై ప్రయత్నించు.
యుధ్యస్వ సమరే పార్థం యేన విస్పర్ధసే సహ । ద్రక్ష్యామి త్వాం వినిర్ముక్తమస్మాద్యుద్ధాత్సుదుర్మతే
నీకు పోటీగా ఉన్న అర్జునుడితో యుద్ధంలో పోరాడు. ఈ యుద్ధం నుంచి నీవు ఎలా బయటపడతావో చూద్దాం, దుష్టబుద్ధివంతుడా!
తమువాచ తతో రాజా ధార్తరాష్ట్రః ప్రతాపవాన్ । మాం సమీక్షస్వ గాఙ్గేయ కార్యం హి మహదుద్యతమ్
అప్పుడు ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు, పరాక్రమశాలి రాజు, గంగేయునికి ఇలా అన్నాడు: "నన్ను చూడవు గదా గంగేయా! పెద్ద పని చేయాల్సిన సమయం వచ్చింది."
చిన్త్యతామిదమేకాగ్రం మమ నిఃశ్రేయసం పరమ్। ఉభావపి భవన్తౌ మే మహత్కర్మ కరిష్యతః
నా పరమ మంగళం కోసం ఈ విషయాన్ని ఏకాగ్రతతో ఆలోచించండి. మీరు ఇద్దరూ నా కోసం గొప్ప కార్యాన్ని చేయబోతున్నారు.
భూయశ్చ శ్రోతుమిచ్ఛామి పరేషాం రథసత్తమాన్ । యే చైవాతిథాస్తత్ర యే చైవ రథయూథపాః
విపక్షంలో ఉన్న ఉత్తమ రథయోధుల గురించి, అక్కడికి వచ్చిన అతిథులు, రథసేనాధిపతులు ఎవరో నాకు మరలా వినాలని ఉంది.
బలాబలమమిత్రాణాం శ్రోతుమిచ్ఛామి కౌరవ । ప్రభాతాయాం రజన్యాం వై ఇదం యుద్ధం భవిష్యతి
విపక్ష బలాబలాలను గురించి వినాలని నాకు ఆసక్తి ఉంది, కౌరవా! ఎందుకంటే రాత్రి ముగిసిన తర్వాత యుద్ధం ప్రారంభమవుతుంది.
ఏతే రథాస్తవాఖ్యాతాస్తథైవాతిరథా నృప। యే చాప్యర్ధరథా రాజన్పాణ్డవానామతః శ్రృణు
రాజా! ఇప్పటివరకు రథయోధులు, అతిరథులు చెప్పాను. ఇప్పుడు పాండవులలో ఉన్న అర్ధరథుల గురించి విను.
యది కౌతూహలం తేఽద్య పాణ్డవానాం బలే నృప । రథసంఖ్యాం శృణుష్వ త్వం సహైభిర్వసుధాధిపైః
రాజా! ఈ రోజు పాండవుల బలాన్ని గురించి తెలుసుకోవాలని నీకు ఆసక్తి ఉంటే, ఈ భూపతులతో కలిసి వారి రథసంఖ్యను విను.
స్వయం రాజా రథోదారః పాణ్డవః కున్తనన్దనః । అగ్నివత్సమరే తాత చరిష్యతి న సంశయః
కుంతీ కుమారుడు పాండవుడు స్వయంగా మహారథుడూ, రాజూ. యుద్ధంలో ఆయన అగ్నిలా ప్రవర్తిస్తాడు, ఇందులో సందేహం లేదు తండ్రీ!
భీమసేనస్తు రాజేన్ద్ర రథోఽష్టగుణసంమితః । న తస్యాస్తి సమో యుద్ధే గదయా సాయకైరపి
రాజేంద్రా! భీమసేనుడు ఎనిమిది మందికి సమానమైన రథయోధుడు. యుద్ధంలో గదా, బాణాలలో అతనికి సమానుడు ఎవరూ లేరు.
నాగాయుతబలో మానీ తేజసా న స మానుషః । మాద్రీపుత్రో చ రథినౌ ద్వావేవ పురుషర్షభౌ
పది వేల ఏనుగులకు సమానమైన బలం, గర్వం, తేజస్సుతో మానవుడికి అతను అందని వాడు. మాద్రీ కుమారుడు కూడా రథయోధుడు. ఇద్దరూ మానవులలో శ్రేష్ఠులు.
అశ్వినావివ రూపేణ తేజసా చ సమన్వితౌ। ఏతే చమూముఖగతాః స్మరన్తః క్లేశముత్తమమ్
వారు అందంలో, తేజస్సులో అశ్వినిదేవతలవలె. వీరు సైన్యానికి ముందుండి, తమ గొప్ప కష్టాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ నిలబడి ఉన్నారు.
రుద్రవత్ప్రచరిష్యన్తి తత్ర మే నాస్తి సంశయః । సర్వ ఏవ మహాత్మానః సాలస్తమ్భా ఇవోద్గతాః
వారు యుద్ధంలో రుద్రుడిలా ప్రవర్తిస్తారు, ఇందులో నాకు ఎలాంటి సందేహం లేదు. అందరూ మహాత్ములు, కొమ్మలతో పెరిగిన సాలవృక్షాలవలె ఉన్నారు.
ప్రాదేశేనాధికాః పుంభిరన్యైస్తే చ ప్రమాణతః। సింహసంహననాః సర్వే పాణ్డుపుత్రా మహాబలాః
ఆకారంలో, పరిమాణంలో ఇతర మగవారిని మించిపోయారు. పాండవ కుమారులు అందరూ సింహాలాంటి శరీర నిర్మాణం కలిగి, మహాబలులు.
చరితబ్రహ్మచర్యాశ్చ సర్వే తాత తపస్వినః। హ్రీమన్తః పురుషవ్యాఘ్రా వ్యాఘ్రా ఇవ బలోత్కటాః
తండ్రీ! వారు అందరూ బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటించినవారు, తపస్సులో నిమగ్నులు, లజ్జాశీలులు, మానవులలో పులులవంటి వారు, బలంలో ఉగ్రపులులవలె ఉన్నారు.
జవే ప్రహారే సంమర్దే సర్వ ఏవాతిమానుషాః । సర్వైర్జితా మహీపాలా దిగ్జయే భరతర్షభ
పరాక్రమంలో, దెబ్బలివ్వడంలో, యుద్ధ గందరగోళంలో, వారు అందరూ మానవులకంటే ఎంతో గొప్పవారు. దిక్కుల విజయంలో, రాజనీయుడా, ఆ రాజులు అందరూ వీరి చేతిలో ఓడిపోయారు.
న చైషాం పురుషాః కేచిదాయుధాని గదాః శరాన్। విషహన్తి సదా కర్తుమధిజ్యాన్యపి కౌరవ
కౌరవా, వీరిలో ఎవరూ ఆయుధాలు, గొడ్డళ్లు, బాణాలు ఎప్పుడూ సులభంగా పట్టుకోలేరు, విల్లు ఎక్కించడానికైనా శక్తి చాలదు.
ఉద్యన్తుం వా గదా గుర్వీః శరాన్వా క్షేప్తుమాహవే । జవే లక్ష్యస్య హరణే భోజ్యే పాంసువికర్షణే
బరువైన గొడ్డళ్లు ఎత్తడంలోనైనా, యుద్ధంలో బాణాలు వదిలే విషయంలోనైనా, వేగంలోనూ, లక్ష్యాన్ని తాకడంలోనూ, తినడంలోనూ, ఇసుకను లాగడంలోనూ వీరు అందరినీ మించిపోయారు.
బాలైరపి భవన్తస్తైః సర్వ ఏవ విశేషితాః। ఏతత్సైన్యం సమాసాద్య సర్వ ఏవ బలోత్కటాః
ఆ బాలుర చేతిలోనే మీరు అందరూ మించబడ్డారు. ఈ సైన్యాన్ని ఎదుర్కొంటే అందరూ అపారమైన బలవంతులవుతారు.
విధ్వంసయిష్యన్తి రణే మా స్మ తైః సహ సంగమః । ఏకైకశస్త సంమర్దే హన్యుః సర్వాన్మహీక్షితః
వారు యుద్ధంలో నాశనం చేస్తారు. వారితో పోరాడకూడదు. గందరగోళంలో ఒక్కొక్కరే అందరు రాజులను సంహరిస్తారు.
ప్రత్యక్షం తవ రాజేన్ద్ర రాజసూయే యథాభవత్ । ద్రౌపద్యాశ్చ పరిక్లేశం ద్యూతే చ పరుషా గిరః
రాజేంద్రా, రాజసూయ యాగంలో ఏం జరిగిందో నువ్వు ప్రత్యక్షంగా చూశావు. ద్రౌపదికి జరిగిన బాధను, జూదంలో పలికిన కఠినమైన మాటలను గుర్తు చేసుకో.
తే స్మరన్తశ్చ సఙ్గ్రామే చరిష్యన్తి చ రుద్రవత్ । లోహితాక్షో గుడాకేశో నారాయణసహాయవాన్
వారు ఇవన్నీ గుర్తు చేసుకుంటూ, యుద్ధంలో రుద్రుడిలా పోరాడతారు. రక్తమయమైన కళ్లుగలుడు, గుడాకేశుడు, నారాయణుని సహాయంతో యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉంటాడు.
ఉభోయోః సేనయోర్వీరో రథో నాస్తీతి తాదృశః । న హి దేవేషు వా పూర్వం మనుష్యేషూరగేషు చ
రెండు సైన్యాల్లోనూ అలాంటి రథం ఎవరికి లేదు. దేవతలలోనైనా, మానవులలోనైనా, నాగులలోనైనా ఇంతటి రథం ఎప్పుడూ లేదు.