భిన్నా హి సేనా నృపతే దుఃసన్ధేయా భవత్యుత। మౌలా హి పురుషవ్యాఘ్ర కిము నానాసముత్థితాః
ఓ రాజా, విభజించబడిన సేనను మళ్లీ కలిపే అవకాశం చాలా తక్కువ. రాజకుటుంబంలో పుట్టినవాళ్లే విడిపోయినా కలవడం కష్టం, మరి ఎన్నో చోట్ల నుంచి వచ్చినవాళ్లు కలిసిపోవడం ఎంత కష్టం!
ఏషాం ద్వైధం సముత్పన్నం యోధానాం యుధి భారత। తేజోవధో నః క్రియతే ప్రత్యక్షేణ విశేషతః
ఓ భారతా, యుద్ధంలో యోధుల మధ్య ఈ విభేదం ఏర్పడింది; మన ధైర్యం మన కళ్ల ముందే తగ్గిపోతోంది.
రథానాం క్వచ విజ్ఞానం క్వచ భీష్మోఽల్పచేతనః । అహమావారయిష్యామి పాణ్డవానామనీకినీమ్
రథరథుల జ్ఞానం ఎక్కడ, భీష్ముడు బలహీనమైన మనసుతో ఉన్నాడు. నేను స్వయంగా పాండవుల సైన్యాన్ని అడ్డుకుంటాను.
ఆసాద్య మామమోఘేషుం గమిష్యన్తి దిశో దశ। పాణ్డవాః సహపఞ్చాలాః శార్దూలం వృషభా ఇవ
నా బాణాలు తప్పకుండ ఉంటాయి; నన్ను ఎదుర్కొనగానే పాండవులు, పాంచాళులు పులి ముందు ఎద్దుల్లా అన్ని దిశలకూ పారిపోతారు.
క్వచ యుద్ధం విమర్దో వా మన్త్రే సువ్యాహృతాని చ। క్వచభీష్మో గతవయామన్దాత్మా కాలచోదితః
యుద్ధం, పోటీ, మంచి సలహా ఎక్కడ? భీష్ముడు వృద్ధుడై, బలహీనమైన మనసుతో, కాలం చేత నడిపించబడుతున్నాడు.
ఏకాకీ స్పర్ధతి నిత్యం సర్వేణ రమతా సహ । న చాన్యం పురుషం కంచిన్మన్యతే మోఘదర్శనః
అతడు ఎప్పుడూ ఒంటరిగా పోటీ చేస్తాడు, అందరితో కలసి ఆనందిస్తాడు; వృథా దృష్టితో ఇంకెవరినీ పట్టించుకోడు.
శ్రోతవ్యం ఖలు వృద్ధానమితి శాస్త్రనిదర్శనమ్ । న త్వేవ హ్యతివృద్ధానాం పునర్బాలాహి తే మతాః
పెద్దవాళ్ల మాట వినాలని శాస్త్రాలు చెబుతాయి; కానీ మీరు చాలా వృద్ధులను మళ్లీ పిల్లలుగా భావిస్తున్నారు.
అహమేకో హనిష్యామి పాణ్డవానానీకినీమ్ । సుయుద్ధే రాజ్యశార్దూల యశో భీష్మం గమిష్యతి
నేను ఒక్కడినే పాండవుల సైన్యాన్ని నాశనం చేస్తాను; నిజమైన యుద్ధంలో, ఓ రాజుల పులి, కీర్తి భీష్మునిదే అవుతుంది.
కృతః సేనాపతిస్త్వేష త్వయా భీష్మో నరాధిప। సేనాపతౌ యశో గన్తా న తు యోధాన్కథఞ్చన
ఈ భీష్ముని మీరు సేనాధిపతిగా నియమించారు, ఓ రాజా; కీర్తి సేనాధిపతికే వస్తుంది, యోధులకు కాదు.
నాహం జీవతి గాఙ్గేయే యోత్స్యే రాజన్కథఞ్చన। హతే భీష్మే తు యోద్ధాఽస్మి సర్వైరేవ మహారథైః
ఓ రాజా, గంగాపుత్రుడు బ్రతికున్నంత వరకు నేను యుద్ధం చేయను; భీష్ముడు చనిపోయిన తర్వాత మాత్రం, అన్ని మహారథులతో యుద్ధం చేస్తాను.
సముద్యతోయం భారో మే సుమహాన్సాగరోపమః। ధార్తరాష్ట్రస్య సంగ్రామే వర్షపూగాభిచిన్తితః
ఈ భారం నాకు సముద్రంలా పెద్దది, ధృతరాష్ట్రుల యుద్ధంలో ఎన్నో సంవత్సరాలుగా ఆలోచించబడింది.
తస్మిన్నభ్యాగతే కాలే ప్రతప్తే రోమహర్షణే । మిథో భేదో న మే కార్యస్తేన జీవసి సూతజ
ఆ సమయం రాగానే, ఉత్కంఠతో కూడినప్పుడు, మన మధ్య విభేదాన్ని కలిగించకూడదు; అందుకే, ఓ సూతపుత్రా, నువ్వు బ్రతికున్నావు.
న హ్యహం త్వద్య విక్రమ్య స్థవిరోఽపి శిశోస్తవ। యుద్ధశ్రద్ధామహం ఛిన్ద్యాం జీవితస్య చ సూతజ
నేను వృద్ధుడైనా, నిన్ను ఓడించి, నీ యుద్ధ విశ్వాసాన్ని లేదా ప్రాణాన్ని నాశనం చేయను, ఓ కుమారా.
జామదగ్ర్యేన రామేణ మహాస్త్రాణి విముఞ్చతా। న మే వ్యథా కృతా కాచిత్త్వం తు మే కి కరిష్యసి
జమదగ్ని కుమారుడు రాముడు మహాశస్త్రాలను ప్రయోగించినప్పుడు నాకు భయం కలగలేదు; మరి నువ్వు నాకు ఏమి చేయగలవు?
కామం నైతత్ప్రశంసన్తి సన్తః స్వబలసంస్తవమ్। వక్ష్యామి తు త్వాం సన్తప్తో నిహీన కులపాంసన
ధర్మబద్ధులు తమ శక్తిని పొగిడే మాటలు చెప్పరు. అయినా, నేను బాధతో ఉన్నందున, నీకు చెప్పక తప్పడం లేదు, నీ వంశానికి మచ్చ తెచ్చినవాడా!
సమేతం పార్థివం క్షత్రం కాశిరాజస్వయంవరే । నిర్జిత్యైకరథేనైవ యాః కన్యాస్తరసాహృతాః
కాశిరాజు స్వయంవరానికి వచ్చిన రాజులు, వీరులు అందరినీ నేను ఒక్కడే ఒక రథంలోనే ఓడించాను. ఆ యువతులను వేగంగా తీసుకెళ్లాను.
ఈదృశానాం సహస్రాణి విశిష్టానామథో పునః । మయైకేన నిరస్తాని ససైన్యాని రణాజిరే
ఇలాంటి గొప్ప యోధుల వేల కొద్దీ, వారి సైన్యాలతో కలిపి, నేను ఒక్కడే యుద్ధంలో ఓడించాను.
త్వాం ప్రాప్య వైరపురుషం కురూణామనయో మహాన్। ఉపస్థితో వినాశాయ యతస్వ పురుషో భవ
నిన్ను, కౌరవులకు శత్రువైనవాడిని, కలిసిన తర్వాత ఈ పెద్ద ప్రమాదం వారిపై వచ్చింది. నీవు పురుషుడివై ప్రయత్నించు.
యుధ్యస్వ సమరే పార్థం యేన విస్పర్ధసే సహ । ద్రక్ష్యామి త్వాం వినిర్ముక్తమస్మాద్యుద్ధాత్సుదుర్మతే
నీకు పోటీగా ఉన్న అర్జునుడితో యుద్ధంలో పోరాడు. ఈ యుద్ధం నుంచి నీవు ఎలా బయటపడతావో చూద్దాం, దుష్టబుద్ధివంతుడా!
తమువాచ తతో రాజా ధార్తరాష్ట్రః ప్రతాపవాన్ । మాం సమీక్షస్వ గాఙ్గేయ కార్యం హి మహదుద్యతమ్
అప్పుడు ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు, పరాక్రమశాలి రాజు, గంగేయునికి ఇలా అన్నాడు: "నన్ను చూడవు గదా గంగేయా! పెద్ద పని చేయాల్సిన సమయం వచ్చింది."
చిన్త్యతామిదమేకాగ్రం మమ నిఃశ్రేయసం పరమ్। ఉభావపి భవన్తౌ మే మహత్కర్మ కరిష్యతః
నా పరమ మంగళం కోసం ఈ విషయాన్ని ఏకాగ్రతతో ఆలోచించండి. మీరు ఇద్దరూ నా కోసం గొప్ప కార్యాన్ని చేయబోతున్నారు.
భూయశ్చ శ్రోతుమిచ్ఛామి పరేషాం రథసత్తమాన్ । యే చైవాతిథాస్తత్ర యే చైవ రథయూథపాః
విపక్షంలో ఉన్న ఉత్తమ రథయోధుల గురించి, అక్కడికి వచ్చిన అతిథులు, రథసేనాధిపతులు ఎవరో నాకు మరలా వినాలని ఉంది.
బలాబలమమిత్రాణాం శ్రోతుమిచ్ఛామి కౌరవ । ప్రభాతాయాం రజన్యాం వై ఇదం యుద్ధం భవిష్యతి
విపక్ష బలాబలాలను గురించి వినాలని నాకు ఆసక్తి ఉంది, కౌరవా! ఎందుకంటే రాత్రి ముగిసిన తర్వాత యుద్ధం ప్రారంభమవుతుంది.
ఏతే రథాస్తవాఖ్యాతాస్తథైవాతిరథా నృప। యే చాప్యర్ధరథా రాజన్పాణ్డవానామతః శ్రృణు
రాజా! ఇప్పటివరకు రథయోధులు, అతిరథులు చెప్పాను. ఇప్పుడు పాండవులలో ఉన్న అర్ధరథుల గురించి విను.
యది కౌతూహలం తేఽద్య పాణ్డవానాం బలే నృప । రథసంఖ్యాం శృణుష్వ త్వం సహైభిర్వసుధాధిపైః
రాజా! ఈ రోజు పాండవుల బలాన్ని గురించి తెలుసుకోవాలని నీకు ఆసక్తి ఉంటే, ఈ భూపతులతో కలిసి వారి రథసంఖ్యను విను.
స్వయం రాజా రథోదారః పాణ్డవః కున్తనన్దనః । అగ్నివత్సమరే తాత చరిష్యతి న సంశయః
కుంతీ కుమారుడు పాండవుడు స్వయంగా మహారథుడూ, రాజూ. యుద్ధంలో ఆయన అగ్నిలా ప్రవర్తిస్తాడు, ఇందులో సందేహం లేదు తండ్రీ!
భీమసేనస్తు రాజేన్ద్ర రథోఽష్టగుణసంమితః । న తస్యాస్తి సమో యుద్ధే గదయా సాయకైరపి
రాజేంద్రా! భీమసేనుడు ఎనిమిది మందికి సమానమైన రథయోధుడు. యుద్ధంలో గదా, బాణాలలో అతనికి సమానుడు ఎవరూ లేరు.
నాగాయుతబలో మానీ తేజసా న స మానుషః । మాద్రీపుత్రో చ రథినౌ ద్వావేవ పురుషర్షభౌ
పది వేల ఏనుగులకు సమానమైన బలం, గర్వం, తేజస్సుతో మానవుడికి అతను అందని వాడు. మాద్రీ కుమారుడు కూడా రథయోధుడు. ఇద్దరూ మానవులలో శ్రేష్ఠులు.
అశ్వినావివ రూపేణ తేజసా చ సమన్వితౌ। ఏతే చమూముఖగతాః స్మరన్తః క్లేశముత్తమమ్
వారు అందంలో, తేజస్సులో అశ్వినిదేవతలవలె. వీరు సైన్యానికి ముందుండి, తమ గొప్ప కష్టాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ నిలబడి ఉన్నారు.
రుద్రవత్ప్రచరిష్యన్తి తత్ర మే నాస్తి సంశయః । సర్వ ఏవ మహాత్మానః సాలస్తమ్భా ఇవోద్గతాః
వారు యుద్ధంలో రుద్రుడిలా ప్రవర్తిస్తారు, ఇందులో నాకు ఎలాంటి సందేహం లేదు. అందరూ మహాత్ములు, కొమ్మలతో పెరిగిన సాలవృక్షాలవలె ఉన్నారు.