ఏతచ్ఛ్రుత్వా తు రాధేయః క్రోధాదుల్ఫాల్య లోచనే । ఉవాచ భీష్మం రాధేయస్తుదన్వాగ్భిః ప్రతోదవత్
ఇది విని రాధేయుడు కర్ణుడు కోపంతో కన్నులు ఎర్రబెట్టుకుని, భీష్ముని మీద మాటలతో కొరడా మాదిరిగా గాయపరిచాడు.
పితామహ యథేష్టం మాం వాక్శరైరుపకృన్తసి । అనాగసం సదా ద్వేషాదేవమేవ పదేపదే
పితామహా, మీరు నాకు ఇష్టమైనట్లు మాటలతో నన్ను తిట్టుతారు. నేను ఏ తప్పు చేయకపోయినా, ప్రతిసారి నన్ను ద్వేషిస్తారు.
మర్షయామి చ తత్సర్వం దుర్యోధనకృతేన వై । త్వం తుం మాం మాన్యసే మన్దం యథా కాపురుషం తథా
దుర్యోధనుని خاطر నేను ఇవన్నీ సహిస్తున్నాను. కానీ మీరు నన్ను విలువలేని వాడిగా, కాపురుషుడిలా చూస్తున్నారు.
భవానర్ధరథో మహ్యం మతో వై నాత్ర సంశయః । సర్వస్య జగతశ్చైవ గాఙ్గేయో న మృషా వదేత్
మీరు నాకు అర్ధరథుడిగా కనిపిస్తున్నారు, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. గాంగేయుడు ఈ లోకమంతా ఎవరితోనూ అబద్ధం చెప్పడు.
కురూణామహితో నిత్యం న చ రాజాఽవబుధ్యతే । కో హి నామ సమానేషు రాజసూదారకర్మసు
అతడు ఎప్పుడూ కురువంశానికి నమ్మకంగా ఉంటాడు, కానీ రాజు మాత్రం అర్థం చేసుకోడు. సమానులైనవారు రాజసూయ యాగంలో పరాక్రమాన్ని ఎందుకు తగ్గించాలనుకుంటారు?
తేజోవధమిమం కుర్యాద్విభేదయిషురాహవే । యథా త్వం గుణవిద్వేషాదపరాగం చికీర్షసి
యుద్ధంలో చిచ్చు పెట్టాలనుకునే వాడు ఇలా చేస్తాడా? మీరు ఇతరుల గుణాన్ని అసూయతో తగ్గించాలనుకుంటున్నారు.
న హాయనైర్న పలితైర్న విత్తైర్న చ బన్ధుభిః । మహారయత్వం సంఖ్యాతుం శక్యం క్షత్రస్య కౌరవ
ఓ కౌరవా, క్షత్రియ రాజు గొప్పతనాన్ని సంవత్సరాలు గడిచినదానితో, తెలుపు జుట్టుతో, ధనంతో, బంధువులతో కొలవలేరు.
బలజ్యేష్ఠం స్మృతం క్షత్రం మన్త్రజ్యేష్ఠా ద్విజాతయః । ధనజ్యేష్ఠాః స్మృతా వైశ్యాః శూద్రాస్తు వయసాఽధికాః
బలంతో క్షత్రియులు గొప్పవాళ్లు, మంత్రంతో ద్విజులు, ధనంతో వైశ్యులు, వయస్సుతో శూద్రులు ప్రాముఖ్యాన్ని పొందుతారు.
యథేచ్ఛకం స్వయం బ్రూయా రథానతిరథాంస్తథా। కామద్వేషసమాయుక్తో మోహాత్ప్రకురుతే భవాన్
మీరు మీ ఇష్టానుసారం రథరథులను గురించి మాట్లాడుతున్నారు; కోరిక లేదా ద్వేషంతో, మోహంతోనే ఇలా చేస్తున్నారు.
దుర్యోధన మహాబాహో సాధు సమ్యగవేక్ష్యతామ్। త్యజ్యతాం దుష్టభావోఽయం భీష్మః కిల్బిషకృత్తవ
ఓ మహాబాహు దుర్యోధనా, విషయాన్ని సరిగ్గా పరిశీలించు; ఈ చెడ్డ భావాన్ని వదిలిపెట్టు—భీష్ముడు నీకు పాపానికి కారణమయ్యాడు.
భిన్నా హి సేనా నృపతే దుఃసన్ధేయా భవత్యుత। మౌలా హి పురుషవ్యాఘ్ర కిము నానాసముత్థితాః
ఓ రాజా, విభజించబడిన సేనను మళ్లీ కలిపే అవకాశం చాలా తక్కువ. రాజకుటుంబంలో పుట్టినవాళ్లే విడిపోయినా కలవడం కష్టం, మరి ఎన్నో చోట్ల నుంచి వచ్చినవాళ్లు కలిసిపోవడం ఎంత కష్టం!
ఏషాం ద్వైధం సముత్పన్నం యోధానాం యుధి భారత। తేజోవధో నః క్రియతే ప్రత్యక్షేణ విశేషతః
ఓ భారతా, యుద్ధంలో యోధుల మధ్య ఈ విభేదం ఏర్పడింది; మన ధైర్యం మన కళ్ల ముందే తగ్గిపోతోంది.
రథానాం క్వచ విజ్ఞానం క్వచ భీష్మోఽల్పచేతనః । అహమావారయిష్యామి పాణ్డవానామనీకినీమ్
రథరథుల జ్ఞానం ఎక్కడ, భీష్ముడు బలహీనమైన మనసుతో ఉన్నాడు. నేను స్వయంగా పాండవుల సైన్యాన్ని అడ్డుకుంటాను.
ఆసాద్య మామమోఘేషుం గమిష్యన్తి దిశో దశ। పాణ్డవాః సహపఞ్చాలాః శార్దూలం వృషభా ఇవ
నా బాణాలు తప్పకుండ ఉంటాయి; నన్ను ఎదుర్కొనగానే పాండవులు, పాంచాళులు పులి ముందు ఎద్దుల్లా అన్ని దిశలకూ పారిపోతారు.
క్వచ యుద్ధం విమర్దో వా మన్త్రే సువ్యాహృతాని చ। క్వచభీష్మో గతవయామన్దాత్మా కాలచోదితః
యుద్ధం, పోటీ, మంచి సలహా ఎక్కడ? భీష్ముడు వృద్ధుడై, బలహీనమైన మనసుతో, కాలం చేత నడిపించబడుతున్నాడు.
ఏకాకీ స్పర్ధతి నిత్యం సర్వేణ రమతా సహ । న చాన్యం పురుషం కంచిన్మన్యతే మోఘదర్శనః
అతడు ఎప్పుడూ ఒంటరిగా పోటీ చేస్తాడు, అందరితో కలసి ఆనందిస్తాడు; వృథా దృష్టితో ఇంకెవరినీ పట్టించుకోడు.
శ్రోతవ్యం ఖలు వృద్ధానమితి శాస్త్రనిదర్శనమ్ । న త్వేవ హ్యతివృద్ధానాం పునర్బాలాహి తే మతాః
పెద్దవాళ్ల మాట వినాలని శాస్త్రాలు చెబుతాయి; కానీ మీరు చాలా వృద్ధులను మళ్లీ పిల్లలుగా భావిస్తున్నారు.
అహమేకో హనిష్యామి పాణ్డవానానీకినీమ్ । సుయుద్ధే రాజ్యశార్దూల యశో భీష్మం గమిష్యతి
నేను ఒక్కడినే పాండవుల సైన్యాన్ని నాశనం చేస్తాను; నిజమైన యుద్ధంలో, ఓ రాజుల పులి, కీర్తి భీష్మునిదే అవుతుంది.
కృతః సేనాపతిస్త్వేష త్వయా భీష్మో నరాధిప। సేనాపతౌ యశో గన్తా న తు యోధాన్కథఞ్చన
ఈ భీష్ముని మీరు సేనాధిపతిగా నియమించారు, ఓ రాజా; కీర్తి సేనాధిపతికే వస్తుంది, యోధులకు కాదు.
నాహం జీవతి గాఙ్గేయే యోత్స్యే రాజన్కథఞ్చన। హతే భీష్మే తు యోద్ధాఽస్మి సర్వైరేవ మహారథైః
ఓ రాజా, గంగాపుత్రుడు బ్రతికున్నంత వరకు నేను యుద్ధం చేయను; భీష్ముడు చనిపోయిన తర్వాత మాత్రం, అన్ని మహారథులతో యుద్ధం చేస్తాను.
సముద్యతోయం భారో మే సుమహాన్సాగరోపమః। ధార్తరాష్ట్రస్య సంగ్రామే వర్షపూగాభిచిన్తితః
ఈ భారం నాకు సముద్రంలా పెద్దది, ధృతరాష్ట్రుల యుద్ధంలో ఎన్నో సంవత్సరాలుగా ఆలోచించబడింది.
తస్మిన్నభ్యాగతే కాలే ప్రతప్తే రోమహర్షణే । మిథో భేదో న మే కార్యస్తేన జీవసి సూతజ
ఆ సమయం రాగానే, ఉత్కంఠతో కూడినప్పుడు, మన మధ్య విభేదాన్ని కలిగించకూడదు; అందుకే, ఓ సూతపుత్రా, నువ్వు బ్రతికున్నావు.
న హ్యహం త్వద్య విక్రమ్య స్థవిరోఽపి శిశోస్తవ। యుద్ధశ్రద్ధామహం ఛిన్ద్యాం జీవితస్య చ సూతజ
నేను వృద్ధుడైనా, నిన్ను ఓడించి, నీ యుద్ధ విశ్వాసాన్ని లేదా ప్రాణాన్ని నాశనం చేయను, ఓ కుమారా.
జామదగ్ర్యేన రామేణ మహాస్త్రాణి విముఞ్చతా। న మే వ్యథా కృతా కాచిత్త్వం తు మే కి కరిష్యసి
జమదగ్ని కుమారుడు రాముడు మహాశస్త్రాలను ప్రయోగించినప్పుడు నాకు భయం కలగలేదు; మరి నువ్వు నాకు ఏమి చేయగలవు?
కామం నైతత్ప్రశంసన్తి సన్తః స్వబలసంస్తవమ్। వక్ష్యామి తు త్వాం సన్తప్తో నిహీన కులపాంసన
ధర్మబద్ధులు తమ శక్తిని పొగిడే మాటలు చెప్పరు. అయినా, నేను బాధతో ఉన్నందున, నీకు చెప్పక తప్పడం లేదు, నీ వంశానికి మచ్చ తెచ్చినవాడా!
సమేతం పార్థివం క్షత్రం కాశిరాజస్వయంవరే । నిర్జిత్యైకరథేనైవ యాః కన్యాస్తరసాహృతాః
కాశిరాజు స్వయంవరానికి వచ్చిన రాజులు, వీరులు అందరినీ నేను ఒక్కడే ఒక రథంలోనే ఓడించాను. ఆ యువతులను వేగంగా తీసుకెళ్లాను.
ఈదృశానాం సహస్రాణి విశిష్టానామథో పునః । మయైకేన నిరస్తాని ససైన్యాని రణాజిరే
ఇలాంటి గొప్ప యోధుల వేల కొద్దీ, వారి సైన్యాలతో కలిపి, నేను ఒక్కడే యుద్ధంలో ఓడించాను.
త్వాం ప్రాప్య వైరపురుషం కురూణామనయో మహాన్। ఉపస్థితో వినాశాయ యతస్వ పురుషో భవ
నిన్ను, కౌరవులకు శత్రువైనవాడిని, కలిసిన తర్వాత ఈ పెద్ద ప్రమాదం వారిపై వచ్చింది. నీవు పురుషుడివై ప్రయత్నించు.
యుధ్యస్వ సమరే పార్థం యేన విస్పర్ధసే సహ । ద్రక్ష్యామి త్వాం వినిర్ముక్తమస్మాద్యుద్ధాత్సుదుర్మతే
నీకు పోటీగా ఉన్న అర్జునుడితో యుద్ధంలో పోరాడు. ఈ యుద్ధం నుంచి నీవు ఎలా బయటపడతావో చూద్దాం, దుష్టబుద్ధివంతుడా!
తమువాచ తతో రాజా ధార్తరాష్ట్రః ప్రతాపవాన్ । మాం సమీక్షస్వ గాఙ్గేయ కార్యం హి మహదుద్యతమ్
అప్పుడు ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు, పరాక్రమశాలి రాజు, గంగేయునికి ఇలా అన్నాడు: "నన్ను చూడవు గదా గంగేయా! పెద్ద పని చేయాల్సిన సమయం వచ్చింది."