బాహ్లీకోఽతిరథశ్చైవ సమరే చానివర్తనః । మమ రాజన్మతో యుద్ధే శూరో వైవస్వతోపమః
బాహ్లికుడు అతి రథసారథి, యుద్ధంలో వెనక్కి తగ్గడు; రాజా! నా అభిప్రాయంలో అతడు యుద్ధంలో శూరుడు, వైవస్వతునితో సమానం.
న హ్యేష సమరం ప్రాప్య నివర్తేత కథఞ్చన। యథా సతతగో రాజన్స హి హన్యాత్పరాన్రణే
అతడు యుద్ధానికి వచ్చినప్పుడు ఎప్పుడూ వెనక్కి తగ్గడు, రాజా! సతతగుడిలా, యుద్ధంలో శత్రువులను సంహరిస్తాడు.
సేనాపతిర్మహారాజ సత్యవాంస్తే మహారథః । రణేష్వద్భుతకర్మా చ రథీ పరరథారుజః
సేనాధిపతి, మహారాజా! సత్యవాన్ నీ మహారథి; యుద్ధాల్లో అతడు అద్భుతమైన కార్యాలు చేసి, శత్రు రథాలను ధ్వంసం చేస్తాడు.
ఏతస్య సమరం దృష్ట్వా న వ్యథాస్తి కథఞ్చన । ఉత్స్మయన్నుత్పతత్యేష పరాన్రథపథే స్థితాన్
యుద్ధంలో అతన్ని చూసినప్పుడు ఎలాంటి భయమూ ఉండదు; అతడు చిరునవ్వుతో ముందుకు దూకి, శత్రు రథ మార్గంలో ఉన్నవారిని సంహరిస్తాడు.
ఏష చారిషు విక్రాన్తః కర్మ సత్పురుషోచితమ్ । కర్తా విమర్దే సుమహత్త్వదర్థే పురుషోత్తమః
అతడు యోధులలో ధైర్యవంతుడు, సత్పురుషులకు తగిన కార్యాలు చేయగలడు; ఘోరమైన యుద్ధంలో నీ కోసమే గొప్ప కార్యాలు చేస్తాడు, పురుషోత్తమా!
అలమ్బుసో రాక్షసేన్ద్రః క్రూరకర్మా మహారథః । హనిష్యతి పరాన్రాజన్పూర్వవైరమనుస్మరన్
అలంబుసుడు, రాక్షసుల అధిపతి, క్రూరమైన కార్యాలు చేసే మహారథి; రాజా! పూర్వ వైరం గుర్తు చేసుకుని నీ శత్రువులను సంహరిస్తాడు.
ఏష రాక్షససైన్యానం సర్వేషాం రథసత్తమః । మాయావీ దృఢవైరశ్చ సమరే విచరిష్యతి
అతడు రాక్షస సైన్యాలన్నింటిలోనూ ఉత్తమ రథసారథి; మాయలో నిపుణుడు, దృఢమైన వైరం కలిగి యుద్ధంలో సంచరిస్తాడు.
ప్రాగ్జ్యోతిషాధిపో వీరో భగదత్తః ప్రతాపవాన్ । గజాఙ్కుశధరశ్రేష్ఠో రథే చైవ విశారదః
ప్రాగ్జ్యోతిషపురాధిపతి, వీరుడు భగదత్తుడు, పరాక్రమశాలి; అతడు ఏనుగు అంకుశంలోనూ, రథయుద్ధంలోనూ అత్యుత్తముడు.
ఏతేన యుద్ధమభవత్పురా గాణ్డీవధన్వనః । దివసాన్సుబహూన్రాజన్నుభయోర్జయగృద్ధినోః
రాజా, గతంలో గాండీవాన్ని ధరించిన వాడు, తన ప్రత్యర్థితో కలిసి, ఇద్దరూ విజయం కోసం తహతహలాడుతూ, ఎన్నో రోజులు యుద్ధం చేశారు.
తతః సఖాయం గాన్ధారే మానయన్పాకశాసనమ్ । అకరోత్సంవిదం తేన పాణ్డవేన మహాత్మనా
ఆ తర్వాత, గాంధార దేశాధిపతిని స్నేహితుడిగా గౌరవిస్తూ, గొప్ప మనసున్న పాండవుడు అతనితో ఒప్పందం చేసుకున్నాడు.
ఏష యోత్స్యతి సఙ్గ్రామే గజస్కన్ధవిశారదః । ఐరావతగతో రాజా దేవానామివ వాసవః
ఈ రాజు, ఏనుగు మీద యుద్ధం చేయడంలో నిపుణుడు, ఐరావతం మీద కూర్చొని, దేవతల్లో ఇంద్రుడు ఎలా ఉంటాడో అలా యుద్ధానికి సిద్ధమవుతాడు.
అచలో వృషకశ్చైవ సహితౌ భ్రాతరావుభౌ । రథౌ తవ దురాధర్షౌ శత్రూన్విధ్వంసయిష్యతః
అచలుడు, వృషకుడు అనే ఇద్దరు సోదరులు, నీ రథసారథులు, వీరిని ఓడించడం చాలా కష్టం. వీరు నీ శత్రువులను నాశనం చేస్తారు.
బలవన్తౌ నరవ్యాఘ్రౌ దృఢక్రోధౌ ప్రహారిణౌ। గాన్ధారముఖ్యౌ తరుణౌ దర్శనీయౌ మహాబలౌ
వీరిద్దరూ బలవంతులు, మానవసింహుల్లా ధైర్యవంతులు, కోపానికి లోనై పోయే వారు, పోరాటంలో నిపుణులు, గాంధార దేశంలో ప్రముఖులు, యువకులు, అందగాళ్లు, గొప్ప బలశాలులు.
సఖా తే దయితో నిత్యం య ఏష రణకర్కశః । ఉత్సాహయతి రాజంస్త్వాం విగ్రహే పాణ్డవైః సహ
ఈయన నీకు ప్రియమైన స్నేహితుడు, యుద్ధంలో ఎప్పుడూ కఠినంగా ఉంటాడు. పాండవులతో పోరులో నిన్ను ఉత్సాహపరుస్తూ ఉంటాడు రాజా.
పరుషః కత్థనో నీచః కర్ణో వైకర్తనస్త్రవ । మన్త్రీ నేతా చ బన్ధుశ్చ మానీ చాత్యన్తముచ్ఛ్రితః
వైకర్తనుని కుమారుడు కర్ణుడు, కఠినుడు, గొప్పవాడు, నీచుడు, అయినా నీకు మంత్రి, నాయకుడు, బంధువు, ఇంకా అతిగా గర్విష్టుడు.
ఏష నైవ రథః పూర్ణో న చాప్యతిరథో రణే । వియుక్తః కవచేనైష సహజేన విచేతనః
అతడు పూర్తిగా రథసారథి కాదు, యుద్ధంలో గొప్ప రథసారథి కూడా కాదు. సహజమైన కవచం లేకుండా, మనస్సు స్థిరంగా ఉండదు.
కుణ్డలాభ్యాం చ దివ్యాభ్యాం వియుక్తః సతతం ఘృణీ । అభిశాపాచ్చ రామస్య బ్రాహ్మణస్య చ భాషణాత్
దివ్యమైన రెండు కుండలులు ఎప్పుడూ లేకుండా పోయాయి. అతడు దయతో ఉండేవాడు. రాముని శాపం వల్ల, ఒక బ్రాహ్మణుని మాటల వల్ల కూడా ఇలా అయ్యాడు.
కరణానాం వియోగాచ్చ తేన మేఽర్థరథో మతః। నైష ఫాల్గునమాసాద్య పునర్జీవన్విమోక్ష్యతే
తనకు అవసరమైన ఆయుధాలు లేకపోవడం వల్ల, అతడిని నేను అర్ధరథుడిగా భావిస్తున్నాను. ఫాల్గుణుడిని ఎదుర్కొంటే అతడు ప్రాణాలతో బయటపడడు.
తతోఽబ్రవీత్పునర్ద్రోణః సర్వశస్త్రభృతాం వరః। ఏవమేతద్యథాఽఽత్థ త్వం న మిథ్యాస్తి కదాచన
అప్పుడు ఆయుధాల్లో అగ్రగణ్యుడైన ద్రోణుడు మళ్లీ ఇలా అన్నాడు: 'నీవు చెప్పింది నిజమే, నీ మాటల్లో ఎప్పుడూ అబద్ధం ఉండదు.'
రణేరణేఽభిమానీ చ విముఖశ్చాపి దృశ్యతే। ఘృణీ కర్ణః ప్రమాదీ చ తేన మేఽర్ధరథో మతః
యుద్ధం తర్వాత యుద్ధంలో కర్ణుడు గర్వంగా కనిపిస్తాడు, కానీ తరచూ వెనక్కి తగ్గిపోతాడు. అతడు దయతో, అలసత్వంతో ఉంటాడు. అందుకే నేను అతడిని అర్ధరథుడిగా భావిస్తున్నాను.
ఏతచ్ఛ్రుత్వా తు రాధేయః క్రోధాదుల్ఫాల్య లోచనే । ఉవాచ భీష్మం రాధేయస్తుదన్వాగ్భిః ప్రతోదవత్
ఇది విని రాధేయుడు కర్ణుడు కోపంతో కన్నులు ఎర్రబెట్టుకుని, భీష్ముని మీద మాటలతో కొరడా మాదిరిగా గాయపరిచాడు.
పితామహ యథేష్టం మాం వాక్శరైరుపకృన్తసి । అనాగసం సదా ద్వేషాదేవమేవ పదేపదే
పితామహా, మీరు నాకు ఇష్టమైనట్లు మాటలతో నన్ను తిట్టుతారు. నేను ఏ తప్పు చేయకపోయినా, ప్రతిసారి నన్ను ద్వేషిస్తారు.
మర్షయామి చ తత్సర్వం దుర్యోధనకృతేన వై । త్వం తుం మాం మాన్యసే మన్దం యథా కాపురుషం తథా
దుర్యోధనుని خاطر నేను ఇవన్నీ సహిస్తున్నాను. కానీ మీరు నన్ను విలువలేని వాడిగా, కాపురుషుడిలా చూస్తున్నారు.
భవానర్ధరథో మహ్యం మతో వై నాత్ర సంశయః । సర్వస్య జగతశ్చైవ గాఙ్గేయో న మృషా వదేత్
మీరు నాకు అర్ధరథుడిగా కనిపిస్తున్నారు, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. గాంగేయుడు ఈ లోకమంతా ఎవరితోనూ అబద్ధం చెప్పడు.
కురూణామహితో నిత్యం న చ రాజాఽవబుధ్యతే । కో హి నామ సమానేషు రాజసూదారకర్మసు
అతడు ఎప్పుడూ కురువంశానికి నమ్మకంగా ఉంటాడు, కానీ రాజు మాత్రం అర్థం చేసుకోడు. సమానులైనవారు రాజసూయ యాగంలో పరాక్రమాన్ని ఎందుకు తగ్గించాలనుకుంటారు?
తేజోవధమిమం కుర్యాద్విభేదయిషురాహవే । యథా త్వం గుణవిద్వేషాదపరాగం చికీర్షసి
యుద్ధంలో చిచ్చు పెట్టాలనుకునే వాడు ఇలా చేస్తాడా? మీరు ఇతరుల గుణాన్ని అసూయతో తగ్గించాలనుకుంటున్నారు.
న హాయనైర్న పలితైర్న విత్తైర్న చ బన్ధుభిః । మహారయత్వం సంఖ్యాతుం శక్యం క్షత్రస్య కౌరవ
ఓ కౌరవా, క్షత్రియ రాజు గొప్పతనాన్ని సంవత్సరాలు గడిచినదానితో, తెలుపు జుట్టుతో, ధనంతో, బంధువులతో కొలవలేరు.
బలజ్యేష్ఠం స్మృతం క్షత్రం మన్త్రజ్యేష్ఠా ద్విజాతయః । ధనజ్యేష్ఠాః స్మృతా వైశ్యాః శూద్రాస్తు వయసాఽధికాః
బలంతో క్షత్రియులు గొప్పవాళ్లు, మంత్రంతో ద్విజులు, ధనంతో వైశ్యులు, వయస్సుతో శూద్రులు ప్రాముఖ్యాన్ని పొందుతారు.
యథేచ్ఛకం స్వయం బ్రూయా రథానతిరథాంస్తథా। కామద్వేషసమాయుక్తో మోహాత్ప్రకురుతే భవాన్
మీరు మీ ఇష్టానుసారం రథరథులను గురించి మాట్లాడుతున్నారు; కోరిక లేదా ద్వేషంతో, మోహంతోనే ఇలా చేస్తున్నారు.
దుర్యోధన మహాబాహో సాధు సమ్యగవేక్ష్యతామ్। త్యజ్యతాం దుష్టభావోఽయం భీష్మః కిల్బిషకృత్తవ
ఓ మహాబాహు దుర్యోధనా, విషయాన్ని సరిగ్గా పరిశీలించు; ఈ చెడ్డ భావాన్ని వదిలిపెట్టు—భీష్ముడు నీకు పాపానికి కారణమయ్యాడు.