స చాపరిమితప్రజ్ఞస్తచ్ఛ్రుత్వా పార్థభాషితమ్ । కిముక్తవాన్మహేష్వాసో భీష్మః ప్రహరతాం వరః
అపారమైన జ్ఞానమున్న, యోధులలో శ్రేష్ఠుడైన భీష్ముడు, పార్థుడు చెప్పిన మాటలు విని ఏమని అన్నాడు?
సైనాపత్యం చ సంప్రాప్య కౌరవాణాం ధురంధరః । కిమచేష్టత గాఙ్గేయో మహాబుద్ధిపరాక్రమః
కౌరవ సేనాధిపత్యాన్ని పొందిన అనంతరం, గొప్ప బుద్ధి, పరాక్రమం కలిగిన గంగా కుమారుడు భీష్ముడు ఏమి చేశాడు?
తతస్తత్సఞ్జయస్తస్మై సర్వమేవ న్యవేదయత్। యథోక్తం కురువృద్ధేన భీష్మేణామితతేజసా
అప్పుడప్పుడు సంజయుడు, అపారమైన తేజస్సు కలిగిన కురువృద్ధుడు భీష్ముడు చెప్పినట్లుగా అన్నింటినీ అతనికి వివరంగా చెప్పాడు.
సైనాపత్యమనుప్రాప్య భీష్మః శాన్తనవో నృప। దుర్యోధనమువాచేదం వచనం హర్షయన్నివ
సేనాధిపత్యాన్ని పొందిన శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు, దుర్యోధనుని ఆనందింపజేయాలనేలా ఇలా అన్నాడు.
నమస్కృత్య కుమారాయ సేనాన్యే శక్తిపాణయే । అహం సేనాపతిస్తేఽద్య భవిష్యామి న సంశయః
యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఆయుధాన్ని పట్టుకున్న యువరాజుని నమస్కరించి, "ఈ రోజు నేను నిస్సందేహంగా నీ సేనాధిపతిని అవుతాను" అని అన్నాడు.
సేనాకర్మణ్యిజ్ఞోఽస్మి వ్యూహేషు వివిధేషు చ। కర్మ కారయితుం చైవ భృతానప్యభృతాంస్తథా
సేనాధిపతి విధుల్లోను, వివిధ యుద్ధవ్యూహాలలోను నాకు మంచి పరిజ్ఞానం ఉంది. జీతం తీసుకునే వారినీ, తీసుకోని వారినీ యుద్ధంలో పాల్గొనించడంలో నాకు నైపుణ్యం ఉంది.
యాత్రాయానే చ యుద్ధే చ తథా ప్రశమనేషు చ । భృశం వేద మహారాజ యథా వేద బృహస్పతిః
యాత్రలోనైనా, యుద్ధంలోనైనా, శాంతి చర్చల్లోనైనా నాకు పూర్తిగా తెలిసినవి, మహారాజా! బృహస్పతి ఎంతగా తెలుసునో అంతగా నాకు తెలుసు.
వ్యూహానాం చ సమారమ్భాన్దైవగాన్ధర్వమానుషాన్। తైరహం మోహయిష్యామి పాణ్డవాన్వ్యేతు తే జ్వరః
దైవ, గంధర్వ, మానుష యుద్ధవ్యూహాలను ఉపయోగించి పాండవులను మోహింపజేస్తాను. నీ మనసులోని ఆందోళన పోయిపోవాలి.
సోఽహం యోత్స్యామి తత్త్వేన పాలయంస్తవ వాహినీమ్ । యథావచ్ఛాస్త్రతో రాజన్వ్యేతు తే మానసో జ్వరః
కాబట్టి, రాజా! నేను నిబంధనల ప్రకారం నీ సేనను కాపాడుతూ నిజాయితీగా యుద్ధం చేస్తాను. నీ మనస్సులోని బాధ పోవాలి.
విద్యతే మే న గాఙ్గేయ భయం దేవాసురేష్వపి । సమస్తేషు మహాబాహో సత్యమేతద్బ్రవీమి తే
మహాబాహువున్నవాడా! నేను గంగా కుమారుడిని. దేవతలు, అసురులు ఉన్నా నాకు భయం లేదు. ఇది నిజమని నీకు చెబుతున్నాను.
కిం పునస్త్వయి దుర్ధర్పే సైనాపత్యే వ్యవస్థితే। ద్రోణే చ పురుషవ్యాఘ్రే స్థితే యుద్ధాభినన్దిని
అయితే, నువ్వు ధైర్యంగా సేనాధిపతిగా ఉన్నప్పుడు, పురుషశార్దులైన ద్రోణుడు యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నప్పుడు నాకు ఇంకేం భయం?
భవద్ర్యాం పురుషాగ్ర్యాభ్యాం స్థితాభ్యాం విజయో మమ। న దుర్లభం కురుశ్రేష్ఠ దేవరాజ్యమపి ధ్రువమ్
నీతో పాటు ద్రోణుడు కూడా నా పక్కన నిలబడినప్పుడు, కురు వంశ శ్రేష్ఠుడా! దేవతల రాజ్యాన్ని కూడా గెలవడం నాకు కష్టం కాదు.
రథసఙ్ఖ్యాం తు కార్త్స్న్యేన పరేషామాత్మనస్తథా । తథైవాతిరథానాం చ వేత్తుమిచ్ఛామి కౌరవ
కౌరవా! ఇరు పక్షాల రథాల సంఖ్యను, అలాగే అతి రథుల సంఖ్యను పూర్తిగా తెలుసుకోవాలని నేను కోరుకుంటున్నాను.
పితామహో హి కుశలః పరేషామాత్మనస్తథా । శ్రోతుమిచ్ఛామ్యహం సర్వైః సహైభిర్వసుధాధిపైః
పితామహుడు ఇరు పక్షాల బలగాల్లోనూ నైపుణ్యం కలవాడు. అందుకే, ఈ రాజులతో కలిసి నేను వినాలని కోరుకుంటున్నాను.
గాన్ధారే శ్రృణు రాజేన్ద్ర రథసంఖ్యాం స్వకే బలే। యే రథాః పృథివీపాల తథైవాతిరథాశ్చ యే
గాంధార రాజా! నీ సేనలో ఉన్న రథాల సంఖ్యను, అలాగే అతి రథుల వివరాలను కూడా విను, భూమిపాలకుడా!
బహూనీహ సహస్రాణి ప్రయుతాన్యర్బుదాని చ। రథానాం తవ సేనాయాం యథాముఖ్యం తు మే శ్రుణు
నీ సేనలో వేలాది, లక్షలాది, కోటలాది రథాలు ఉన్నాయి. వాటిలో ముఖ్యమైనవాటిని నేను చెప్పేది విను.
భవానగ్రే రథోదారః సహ సర్వైః సహోదరైః । దుఃశాసనప్రభృతిభిర్భ్రాతృభిః శతసంమితైః
మీరు ముందుండి, అద్భుతమైన రథంతో, దుఃశాసనుడు మొదలైన అన్నదమ్ములతో, వందమంది సమానమైన వీరులతో కలిసి యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు.
సర్వే కృతప్రహరణాశ్ఛేదభేదవిశారదాః । రథోపస్థే గజస్కన్ధే గదాప్రాసాసిచర్మణి
వారు అందరూ ఆయుధాలు ధరించి, పగలు పగలగొట్టడంలో నిపుణులు, రథాలపై, ఏనుగులపై నిలబడి, గదలు, కటారాలు, కవచాలు చేతబట్టి యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు.
సంయన్తారః ప్రహర్తారః కృతాస్త్రా భారసాధనాః । ఇష్వస్త్రే ద్రోణశిష్యాశ్చ కృపస్య చ శరద్వతః
వారు మంచి రథసారథులు, పోరాటంలో దిట్టలు, ఆయుధ విద్యలో ప్రావీణ్యం కలవారు, ద్రోణుడు, కృప, శరద్వతు వంటి గురువుల వద్ద బాణవిద్య నేర్చుకున్నవారు.
ఏతే హనిష్యన్తి రణే పాఞ్చాలాన్యుద్ధదుర్మదాన్ । కృతకిల్బిషాః పాణ్డవేయైర్ధార్తరాష్ట్రా మనస్వినః
ఈ ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు, పాండవుల చేత పాపాలు చేసినవారు, యుద్ధంలో గర్వంతో ఉన్న పాంచాళులను సంహరిస్తారు.
తథాఽహం భరతశ్రేష్ఠ సర్వసేనాపతిస్తవ। శత్రూన్విధ్వంసయిష్యామి కదర్థీకృత్య పాణ్డవాన్
భరత వంశశ్రేష్ఠుడా! నేను నీ సర్వసేనాధిపతిగా, పాండవులను ఓడించి, నీ శత్రువులను పూర్తిగా నాశనం చేస్తాను.
న త్వాత్మనో గుణాన్వక్తుమర్హామి విదితోఽస్మి తే। కృతవర్మా త్వయిరథో భోజః శస్త్రభృతాం వరః
నా గొప్పతనాన్ని నేను చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు, నీకు నేను బాగా తెలుసు. కృతవర్ముడు, భోజవంశీయుడు, ఆయుధధారుల్లో ముందువాడు, నీతో ఉన్నాడు.
అర్థసిద్ధిం తవ రణే కరిష్యతి న సంశయః। శస్త్రవిద్భిరనాధృష్యో దూరపాతీ దృఢాయుధః
అతడు యుద్ధంలో నీ విజయాన్ని తప్పకుండా సాధించిపెడతాడు. ఆయుధవిద్యలో నిపుణుడు, ఎదుర్కోవడం కష్టమైనవాడు, దూరం నుండే బలంగా పోరాడగలవాడు.
హనిష్యతి చమూం తేషాం మహేన్ద్రో దానవానివ । మద్రరాజో మహేష్వాసః శల్యో మేఽతిరథో మతః
అతడు శత్రు సైన్యాన్ని మహేంద్రుడు దానవులను నాశనం చేసినట్టు నాశనం చేస్తాడు. మద్రదేశపు రాజు శల్యుడు గొప్ప రథయోధుడిగా నాకు ఎంతో ప్రీతిపాత్రుడు.
స్పర్ధతే వాసుదేవేన నిత్యం యో వై రణేరణే। భాగినేయాన్నిజాంస్త్యక్త్వా శల్యస్తేఽతిరథో మతః। ఏష యోత్స్యతి సంగ్రామే పాణ్డవాంశ్చ మహారథాన్
వాడు యుద్ధంలో వాసుదేవునితో ఎప్పుడూ పోటీ పడేవాడు. తన బంధువులను వదిలిపెట్టి నీ కోసం వచ్చాడు. అతడు అతి రథుడిగా పరిగణించబడతాడు. అతడు మహారథులైన పాండవులతో యుద్ధం చేస్తాడు.
సాగరోర్మిసమైర్బాణైః ప్లావయన్నివ శాతవాన్ । భూరిశ్రవాః కృతాస్రశ్చ తవ చాపి హితః సుహృత్
సముద్రపు అలలవంటి బాణాలతో శత్రువులను ముంచెత్తి, ధ్వంసం చేస్తాడు. భూరిశ్రవుడు ఆయుధవిద్యలో నిపుణుడు, నీకు మిత్రుడు కూడా.
సౌమదత్తిర్మహేష్వాసో రథయూథపయూథపః। వలక్షయమమిత్రాణాం సుమహాన్తం కరిష్యతి
సౌమదత్తి గొప్ప విలువిద్యావంతుడు, రథయోధుల నాయకుడు. అతడు నీ శత్రువులకు విపరీతమైన నష్టం కలిగిస్తాడు.
సిన్ధురాజో మహారాజ మతో మే ద్విగుణో రథాః। యోత్స్యతే సమరే రాజన్విక్రాన్తో రథసత్తమః
సింధు రాజు, మహారాజా! నాకు ఇద్దరు రథయోధులకు సమానంగా కనిపిస్తాడు. అతడు యుద్ధంలో ధైర్యంగా పోరాడతాడు, రథయోధుల్లో అగ్రగణ్యుడు.
ద్రౌపదీహరణే రాజన్పరిక్లిష్టశ్చ పాణ్డవైః । సంస్మరంస్తం పరిక్లేశం యోత్స్యతే పరవీరహా
ద్రౌపదీ అపహరణ సమయంలో పాండవుల చేత బాధపడిన వాడు, ఆ కష్టాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, శత్రు వీరులను సంహరించేందుకు యుద్ధంలో పోరాడతాడు.
ఏతేన హి తదా రాజంస్తప ఆస్థాయ దారుణమ్ । సుదుర్లభో వరో లబ్ధః పాణ్డవాన్యోద్ధ్రుమాహవే
అప్పుడు, రాజా! అతడు కఠినమైన తపస్సు చేసి, అరుదైన వరం పొందాడు — పాండవులతో యుద్ధం చేయాలని.