యథాబలం యథోత్సాహం రథినః సముపాదిశత్ । అర్జునం సూతపుత్రాయ భీమం దుర్యోధనాయ చ
వీరుల బలాన్ని, ఉత్సాహాన్ని బట్టి వారిని నియమించాడు. అర్జునుడిని కర్ణునికి, భీముడిని దుర్యోధనునికి ఎదురుగా ఉంచాడు.
ధృష్టకేతుం చ శల్యాయ గౌతమాయోత్తమౌజసమ్ । అశ్వాత్థామ్నే చ నకులం శైబ్యం చ కృతవర్మణే
ధృష్టకేతువును శల్యునికి, ఉత్తమౌజసును కృపాచార్యునికి, నకులను అశ్వత్థామునికి, శైబ్యుడిని కృతవర్మకు ఎదురుగా నియమించాడు.
సైన్ధవాయ చ వార్ష్ణేయం యుయుధానం సమాదిశత్। శిఖణ్డినం చ భీష్మాయ ప్రముఖే సమకల్పయత్
సింధు రాజుకు వృష్ణివంశీయుడు సత్యకిని నియమించాడు. భీష్ముని ఎదురుగా శిఖండిని ముందుగా ఉంచాడు.
సహదేవం శకునయే చేకితానం శలాయ వై। ద్రౌపదేయాంస్తథా పఞ్చ త్రిగర్తేభ్యః సమాదిశత్
సహదేవును శకునికి, చెకితానును శలాయకు, ద్రౌపదీ కుమారులను త్రిగర్తులపై నియమించాడు.
వృషసేనాయ సౌభద్రం శేషాణాం చ మహీక్షితామ్ । స సమర్థం హి తం మేనే పార్థాదభ్యధికం రణే
వృషసేనునికి అభిమన్యును ఎదురుగా నియమించాడు. మిగతా రాజులకు యుద్ధంలో అర్జునునికంటే ఎక్కువ శక్తిగలవారిని నియమించాడు.
ఏవం విభజ్య యోధాంస్తాన్పృథక్వ సహ చైవ హ । జ్వాలావర్ణో మహేష్వాసో ద్రోణమంశమకల్పయత్
వీరులను వేరుగా, కలిపి ఇలా విభజించి, అగ్నిలా ప్రకాశించే ధృష్టద్యుమ్నుడు ద్రోణుని ఎదురుగా సైన్యాన్ని అమర్చాడు.
ధృష్టద్యుమ్నో మహేష్వాసః సేనాపతిపతిస్తతః । విధివద్వ్యూహ్య మేధావీ యుద్ధాయ ధృతమానసః
ధృష్టద్యుమ్నుడు, మహా విలువాడు, సేనాధిపతి, యుద్ధానికి సిద్ధంగా, నియమానుసారం సైన్యాన్ని క్రమబద్ధంగా అమర్చాడు.
యథోద్దిష్టాని సైన్యాని పాణ్డవానామయోజయత్। జయాయ పాణ్డుపుత్రాణాం యత్తస్తస్థౌ రణాజిరే
పాండవ సైన్యాన్ని చెప్పినట్లు అమర్చాడు. పాండవుల విజయానికి ప్రయత్నిస్తూ, యుద్ధరంగంలో ధైర్యంగా నిలిచాడు.
ప్రతిజ్ఞాతే ఫాల్గునేన వధే భీష్మస్య సంయుగే। కిమకుర్వత మే మన్దాః పుత్రా దుర్యోధనాదయః
పార్థుడు భీష్ముని యుద్ధంలో చంపుతానని ప్రతిజ్ఞ చేసినప్పుడు, నా మూర్ఖపుత్రులు దుర్యోధనుడు మొదలుకొని ఇంకెవరెవరైనా ఏమి చేశారు?
హతమేవ హి పశ్యామి గాఙ్గేయం పితరం రణే। వాసుదేవసహాయేన పార్థేన దృఢధన్వనా
వాసుదేవుని సహాయంతో బలమైన విలువంతు పార్థుడు యుద్ధంలో గంగా కుమారుడైన భీష్ముని చంపాడని నేను ఇప్పటికే చూస్తున్నాను.
స చాపరిమితప్రజ్ఞస్తచ్ఛ్రుత్వా పార్థభాషితమ్ । కిముక్తవాన్మహేష్వాసో భీష్మః ప్రహరతాం వరః
అపారమైన జ్ఞానమున్న, యోధులలో శ్రేష్ఠుడైన భీష్ముడు, పార్థుడు చెప్పిన మాటలు విని ఏమని అన్నాడు?
సైనాపత్యం చ సంప్రాప్య కౌరవాణాం ధురంధరః । కిమచేష్టత గాఙ్గేయో మహాబుద్ధిపరాక్రమః
కౌరవ సేనాధిపత్యాన్ని పొందిన అనంతరం, గొప్ప బుద్ధి, పరాక్రమం కలిగిన గంగా కుమారుడు భీష్ముడు ఏమి చేశాడు?
తతస్తత్సఞ్జయస్తస్మై సర్వమేవ న్యవేదయత్। యథోక్తం కురువృద్ధేన భీష్మేణామితతేజసా
అప్పుడప్పుడు సంజయుడు, అపారమైన తేజస్సు కలిగిన కురువృద్ధుడు భీష్ముడు చెప్పినట్లుగా అన్నింటినీ అతనికి వివరంగా చెప్పాడు.
సైనాపత్యమనుప్రాప్య భీష్మః శాన్తనవో నృప। దుర్యోధనమువాచేదం వచనం హర్షయన్నివ
సేనాధిపత్యాన్ని పొందిన శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు, దుర్యోధనుని ఆనందింపజేయాలనేలా ఇలా అన్నాడు.
నమస్కృత్య కుమారాయ సేనాన్యే శక్తిపాణయే । అహం సేనాపతిస్తేఽద్య భవిష్యామి న సంశయః
యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఆయుధాన్ని పట్టుకున్న యువరాజుని నమస్కరించి, "ఈ రోజు నేను నిస్సందేహంగా నీ సేనాధిపతిని అవుతాను" అని అన్నాడు.
సేనాకర్మణ్యిజ్ఞోఽస్మి వ్యూహేషు వివిధేషు చ। కర్మ కారయితుం చైవ భృతానప్యభృతాంస్తథా
సేనాధిపతి విధుల్లోను, వివిధ యుద్ధవ్యూహాలలోను నాకు మంచి పరిజ్ఞానం ఉంది. జీతం తీసుకునే వారినీ, తీసుకోని వారినీ యుద్ధంలో పాల్గొనించడంలో నాకు నైపుణ్యం ఉంది.
యాత్రాయానే చ యుద్ధే చ తథా ప్రశమనేషు చ । భృశం వేద మహారాజ యథా వేద బృహస్పతిః
యాత్రలోనైనా, యుద్ధంలోనైనా, శాంతి చర్చల్లోనైనా నాకు పూర్తిగా తెలిసినవి, మహారాజా! బృహస్పతి ఎంతగా తెలుసునో అంతగా నాకు తెలుసు.
వ్యూహానాం చ సమారమ్భాన్దైవగాన్ధర్వమానుషాన్। తైరహం మోహయిష్యామి పాణ్డవాన్వ్యేతు తే జ్వరః
దైవ, గంధర్వ, మానుష యుద్ధవ్యూహాలను ఉపయోగించి పాండవులను మోహింపజేస్తాను. నీ మనసులోని ఆందోళన పోయిపోవాలి.
సోఽహం యోత్స్యామి తత్త్వేన పాలయంస్తవ వాహినీమ్ । యథావచ్ఛాస్త్రతో రాజన్వ్యేతు తే మానసో జ్వరః
కాబట్టి, రాజా! నేను నిబంధనల ప్రకారం నీ సేనను కాపాడుతూ నిజాయితీగా యుద్ధం చేస్తాను. నీ మనస్సులోని బాధ పోవాలి.
విద్యతే మే న గాఙ్గేయ భయం దేవాసురేష్వపి । సమస్తేషు మహాబాహో సత్యమేతద్బ్రవీమి తే
మహాబాహువున్నవాడా! నేను గంగా కుమారుడిని. దేవతలు, అసురులు ఉన్నా నాకు భయం లేదు. ఇది నిజమని నీకు చెబుతున్నాను.
కిం పునస్త్వయి దుర్ధర్పే సైనాపత్యే వ్యవస్థితే। ద్రోణే చ పురుషవ్యాఘ్రే స్థితే యుద్ధాభినన్దిని
అయితే, నువ్వు ధైర్యంగా సేనాధిపతిగా ఉన్నప్పుడు, పురుషశార్దులైన ద్రోణుడు యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నప్పుడు నాకు ఇంకేం భయం?
భవద్ర్యాం పురుషాగ్ర్యాభ్యాం స్థితాభ్యాం విజయో మమ। న దుర్లభం కురుశ్రేష్ఠ దేవరాజ్యమపి ధ్రువమ్
నీతో పాటు ద్రోణుడు కూడా నా పక్కన నిలబడినప్పుడు, కురు వంశ శ్రేష్ఠుడా! దేవతల రాజ్యాన్ని కూడా గెలవడం నాకు కష్టం కాదు.
రథసఙ్ఖ్యాం తు కార్త్స్న్యేన పరేషామాత్మనస్తథా । తథైవాతిరథానాం చ వేత్తుమిచ్ఛామి కౌరవ
కౌరవా! ఇరు పక్షాల రథాల సంఖ్యను, అలాగే అతి రథుల సంఖ్యను పూర్తిగా తెలుసుకోవాలని నేను కోరుకుంటున్నాను.
పితామహో హి కుశలః పరేషామాత్మనస్తథా । శ్రోతుమిచ్ఛామ్యహం సర్వైః సహైభిర్వసుధాధిపైః
పితామహుడు ఇరు పక్షాల బలగాల్లోనూ నైపుణ్యం కలవాడు. అందుకే, ఈ రాజులతో కలిసి నేను వినాలని కోరుకుంటున్నాను.
గాన్ధారే శ్రృణు రాజేన్ద్ర రథసంఖ్యాం స్వకే బలే। యే రథాః పృథివీపాల తథైవాతిరథాశ్చ యే
గాంధార రాజా! నీ సేనలో ఉన్న రథాల సంఖ్యను, అలాగే అతి రథుల వివరాలను కూడా విను, భూమిపాలకుడా!
బహూనీహ సహస్రాణి ప్రయుతాన్యర్బుదాని చ। రథానాం తవ సేనాయాం యథాముఖ్యం తు మే శ్రుణు
నీ సేనలో వేలాది, లక్షలాది, కోటలాది రథాలు ఉన్నాయి. వాటిలో ముఖ్యమైనవాటిని నేను చెప్పేది విను.
భవానగ్రే రథోదారః సహ సర్వైః సహోదరైః । దుఃశాసనప్రభృతిభిర్భ్రాతృభిః శతసంమితైః
మీరు ముందుండి, అద్భుతమైన రథంతో, దుఃశాసనుడు మొదలైన అన్నదమ్ములతో, వందమంది సమానమైన వీరులతో కలిసి యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు.
సర్వే కృతప్రహరణాశ్ఛేదభేదవిశారదాః । రథోపస్థే గజస్కన్ధే గదాప్రాసాసిచర్మణి
వారు అందరూ ఆయుధాలు ధరించి, పగలు పగలగొట్టడంలో నిపుణులు, రథాలపై, ఏనుగులపై నిలబడి, గదలు, కటారాలు, కవచాలు చేతబట్టి యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు.
సంయన్తారః ప్రహర్తారః కృతాస్త్రా భారసాధనాః । ఇష్వస్త్రే ద్రోణశిష్యాశ్చ కృపస్య చ శరద్వతః
వారు మంచి రథసారథులు, పోరాటంలో దిట్టలు, ఆయుధ విద్యలో ప్రావీణ్యం కలవారు, ద్రోణుడు, కృప, శరద్వతు వంటి గురువుల వద్ద బాణవిద్య నేర్చుకున్నవారు.
ఏతే హనిష్యన్తి రణే పాఞ్చాలాన్యుద్ధదుర్మదాన్ । కృతకిల్బిషాః పాణ్డవేయైర్ధార్తరాష్ట్రా మనస్వినః
ఈ ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు, పాండవుల చేత పాపాలు చేసినవారు, యుద్ధంలో గర్వంతో ఉన్న పాంచాళులను సంహరిస్తారు.