అర్జునస్య సమాదేశం యథోక్తం సర్వమబ్రవీత్ । వాసుదేవస్య భీమస్య ధర్మరాజస్య పౌరుషమ్
అర్జునుడు చెప్పిన మాటలన్నీ యథాతథంగా వివరించాడు. వాసుదేవుడు, భీముడు, ధర్మరాజు చూపిన ధృడ సంకల్పాన్ని కూడా తెలియజేశాడు.
నకులస్య విరాటస్య ద్రుపదస్య చ భారత । సహదేవస్య చ వచో ధృష్టద్యుమ్నశిఖణ్డినోః। కేశవార్జునయోర్వాక్యం యథోక్తం సర్వమబ్రవీత్
నకులుడు, విరాటుడు, ద్రుపదుడు, సహదేవుడు, ధృష్టద్యుమ్నుడు, శిఖండినీ, అలాగే కేశవుడు, అర్జునుడు చెప్పిన మాటలన్నీ యథాతథంగా వివరించాడు.
కైతవ్యస్య తు తద్వాక్యం నిశమ్య భరతర్షభః । దుఃశాసనం చ కర్ణం చ శకునిం చాపి భారత
కుంతీపుత్రుడు చెప్పిన ఆ మాటలు విని, భరతులలో శ్రేష్ఠుడు అయినవాడు, దుఃశాసనుడు, కర్ణుడు, శకుని వారిని పిలిపించాడు.
ఆజ్ఞపయత రాజ్ఞశ్చ బలం మిత్రబలం తథా। యథా ప్రాగుదయాత్సర్వే యుక్తాస్తిష్ఠన్త్యనీకినః
రాజు సైన్యానికీ, మిత్రబలానికీ ఆజ్ఞ ఇచ్చాడు. ఉదయం సూర్యోదయానికి ముందే అందరూ సిద్ధంగా ఉండాలని ఆదేశించాడు.
తతః కర్ణసమాదిష్టా దూతాః సన్త్వరితా రథైః । ఉష్ట్రవామీభిరప్యన్యే సదశ్వైశ్చ మహాజవైః
తర్వాత కర్ణుడు పంపిన దూతలు రథాలలో వేగంగా బయలుదేరారు. కొందరు ఉష్ట్రాలపై, మరికొందరు వేగవంతమైన గుఱ్ఱాలపై వెళ్లారు.
తూర్ణం పరియయుః సేనాం కృత్స్నాం కర్ణస్య శాసనాత్। ఆజ్ఞాపయన్తో రాజ్ఞశ్చ యోగః ప్రాగుదయాదితి
కర్ణుడి ఆజ్ఞతో దూతలు వెంటనే మొత్తం సైన్యంలో తిరిగి, రాజులకు ఉదయం సూర్యోదయానికి ముందే సమవేయమని చెప్పారు.
ఉలూకస్య వృత్తః శ్రుత్వా కున్తీపుత్రో యుధిష్ఠిరః। సేనాం నియాపయామాస ధృష్టద్యుమ్నపురోగమామ్
ఉలూకుడు చెప్పిన వార్త విని, కుంతీపుత్రుడు యుధిష్ఠిరుడు, ధృష్టద్యుమ్నుడు ముందుండగా సైన్యాన్ని కదిలించమని ఆజ్ఞ ఇచ్చాడు.
పదాతినీం నాగవతీం రథినీమశ్వబృన్దినీమ్ । చతుర్విధబలాం భీమామకమ్పాం పృథివీమివ
పదాతులు, ఏనుగులు, రథాలు, గుఱ్ఱాలు — ఈ నాలుగు రకాల బలంతో కూడిన సైన్యాన్ని భూమిలా అచంచలంగా, శక్తివంతంగా ఏర్పరిచాడు.
భీమసేనాదిభిర్గుప్తాం సార్జునైశ్చ మహారథైః । ధృష్టద్యుమ్నవశాం దుర్గాం సాగరస్తిమితోపమామ్
భీమసేనుడు మరియు ఇతర వీరులు, అర్జునుడికి తోడుగా ఉన్న మహారథులు ఆ సైన్యాన్ని కాపాడారు. ధృష్టద్యుమ్నుడు ఆ సైన్యాన్ని నడిపాడు. అది శత్రువులకు దుర్గమై, సముద్రంలా ప్రశాంతంగా కనిపించింది.
తస్యాస్త్వగ్రే మహేష్వాసః పాఞ్చాల్యో యుద్ధదుర్మదః। ద్రోణప్రేప్సురనీకాని ధృష్టద్యుమ్నో వ్యకర్షత
ఆ సైన్యానికి ముందు, ధృష్టద్యుమ్నుడు తన గొప్ప విలుతో, యుద్ధంలో భయంకరంగా, ద్రోణుని ఎదుర్కొనేందుకు సేనను అమర్చాడు.
యథాబలం యథోత్సాహం రథినః సముపాదిశత్ । అర్జునం సూతపుత్రాయ భీమం దుర్యోధనాయ చ
వీరుల బలాన్ని, ఉత్సాహాన్ని బట్టి వారిని నియమించాడు. అర్జునుడిని కర్ణునికి, భీముడిని దుర్యోధనునికి ఎదురుగా ఉంచాడు.
ధృష్టకేతుం చ శల్యాయ గౌతమాయోత్తమౌజసమ్ । అశ్వాత్థామ్నే చ నకులం శైబ్యం చ కృతవర్మణే
ధృష్టకేతువును శల్యునికి, ఉత్తమౌజసును కృపాచార్యునికి, నకులను అశ్వత్థామునికి, శైబ్యుడిని కృతవర్మకు ఎదురుగా నియమించాడు.
సైన్ధవాయ చ వార్ష్ణేయం యుయుధానం సమాదిశత్। శిఖణ్డినం చ భీష్మాయ ప్రముఖే సమకల్పయత్
సింధు రాజుకు వృష్ణివంశీయుడు సత్యకిని నియమించాడు. భీష్ముని ఎదురుగా శిఖండిని ముందుగా ఉంచాడు.
సహదేవం శకునయే చేకితానం శలాయ వై। ద్రౌపదేయాంస్తథా పఞ్చ త్రిగర్తేభ్యః సమాదిశత్
సహదేవును శకునికి, చెకితానును శలాయకు, ద్రౌపదీ కుమారులను త్రిగర్తులపై నియమించాడు.
వృషసేనాయ సౌభద్రం శేషాణాం చ మహీక్షితామ్ । స సమర్థం హి తం మేనే పార్థాదభ్యధికం రణే
వృషసేనునికి అభిమన్యును ఎదురుగా నియమించాడు. మిగతా రాజులకు యుద్ధంలో అర్జునునికంటే ఎక్కువ శక్తిగలవారిని నియమించాడు.
ఏవం విభజ్య యోధాంస్తాన్పృథక్వ సహ చైవ హ । జ్వాలావర్ణో మహేష్వాసో ద్రోణమంశమకల్పయత్
వీరులను వేరుగా, కలిపి ఇలా విభజించి, అగ్నిలా ప్రకాశించే ధృష్టద్యుమ్నుడు ద్రోణుని ఎదురుగా సైన్యాన్ని అమర్చాడు.
ధృష్టద్యుమ్నో మహేష్వాసః సేనాపతిపతిస్తతః । విధివద్వ్యూహ్య మేధావీ యుద్ధాయ ధృతమానసః
ధృష్టద్యుమ్నుడు, మహా విలువాడు, సేనాధిపతి, యుద్ధానికి సిద్ధంగా, నియమానుసారం సైన్యాన్ని క్రమబద్ధంగా అమర్చాడు.
యథోద్దిష్టాని సైన్యాని పాణ్డవానామయోజయత్। జయాయ పాణ్డుపుత్రాణాం యత్తస్తస్థౌ రణాజిరే
పాండవ సైన్యాన్ని చెప్పినట్లు అమర్చాడు. పాండవుల విజయానికి ప్రయత్నిస్తూ, యుద్ధరంగంలో ధైర్యంగా నిలిచాడు.
ప్రతిజ్ఞాతే ఫాల్గునేన వధే భీష్మస్య సంయుగే। కిమకుర్వత మే మన్దాః పుత్రా దుర్యోధనాదయః
పార్థుడు భీష్ముని యుద్ధంలో చంపుతానని ప్రతిజ్ఞ చేసినప్పుడు, నా మూర్ఖపుత్రులు దుర్యోధనుడు మొదలుకొని ఇంకెవరెవరైనా ఏమి చేశారు?
హతమేవ హి పశ్యామి గాఙ్గేయం పితరం రణే। వాసుదేవసహాయేన పార్థేన దృఢధన్వనా
వాసుదేవుని సహాయంతో బలమైన విలువంతు పార్థుడు యుద్ధంలో గంగా కుమారుడైన భీష్ముని చంపాడని నేను ఇప్పటికే చూస్తున్నాను.
స చాపరిమితప్రజ్ఞస్తచ్ఛ్రుత్వా పార్థభాషితమ్ । కిముక్తవాన్మహేష్వాసో భీష్మః ప్రహరతాం వరః
అపారమైన జ్ఞానమున్న, యోధులలో శ్రేష్ఠుడైన భీష్ముడు, పార్థుడు చెప్పిన మాటలు విని ఏమని అన్నాడు?
సైనాపత్యం చ సంప్రాప్య కౌరవాణాం ధురంధరః । కిమచేష్టత గాఙ్గేయో మహాబుద్ధిపరాక్రమః
కౌరవ సేనాధిపత్యాన్ని పొందిన అనంతరం, గొప్ప బుద్ధి, పరాక్రమం కలిగిన గంగా కుమారుడు భీష్ముడు ఏమి చేశాడు?
తతస్తత్సఞ్జయస్తస్మై సర్వమేవ న్యవేదయత్। యథోక్తం కురువృద్ధేన భీష్మేణామితతేజసా
అప్పుడప్పుడు సంజయుడు, అపారమైన తేజస్సు కలిగిన కురువృద్ధుడు భీష్ముడు చెప్పినట్లుగా అన్నింటినీ అతనికి వివరంగా చెప్పాడు.
సైనాపత్యమనుప్రాప్య భీష్మః శాన్తనవో నృప। దుర్యోధనమువాచేదం వచనం హర్షయన్నివ
సేనాధిపత్యాన్ని పొందిన శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు, దుర్యోధనుని ఆనందింపజేయాలనేలా ఇలా అన్నాడు.
నమస్కృత్య కుమారాయ సేనాన్యే శక్తిపాణయే । అహం సేనాపతిస్తేఽద్య భవిష్యామి న సంశయః
యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఆయుధాన్ని పట్టుకున్న యువరాజుని నమస్కరించి, "ఈ రోజు నేను నిస్సందేహంగా నీ సేనాధిపతిని అవుతాను" అని అన్నాడు.
సేనాకర్మణ్యిజ్ఞోఽస్మి వ్యూహేషు వివిధేషు చ। కర్మ కారయితుం చైవ భృతానప్యభృతాంస్తథా
సేనాధిపతి విధుల్లోను, వివిధ యుద్ధవ్యూహాలలోను నాకు మంచి పరిజ్ఞానం ఉంది. జీతం తీసుకునే వారినీ, తీసుకోని వారినీ యుద్ధంలో పాల్గొనించడంలో నాకు నైపుణ్యం ఉంది.
యాత్రాయానే చ యుద్ధే చ తథా ప్రశమనేషు చ । భృశం వేద మహారాజ యథా వేద బృహస్పతిః
యాత్రలోనైనా, యుద్ధంలోనైనా, శాంతి చర్చల్లోనైనా నాకు పూర్తిగా తెలిసినవి, మహారాజా! బృహస్పతి ఎంతగా తెలుసునో అంతగా నాకు తెలుసు.
వ్యూహానాం చ సమారమ్భాన్దైవగాన్ధర్వమానుషాన్। తైరహం మోహయిష్యామి పాణ్డవాన్వ్యేతు తే జ్వరః
దైవ, గంధర్వ, మానుష యుద్ధవ్యూహాలను ఉపయోగించి పాండవులను మోహింపజేస్తాను. నీ మనసులోని ఆందోళన పోయిపోవాలి.
సోఽహం యోత్స్యామి తత్త్వేన పాలయంస్తవ వాహినీమ్ । యథావచ్ఛాస్త్రతో రాజన్వ్యేతు తే మానసో జ్వరః
కాబట్టి, రాజా! నేను నిబంధనల ప్రకారం నీ సేనను కాపాడుతూ నిజాయితీగా యుద్ధం చేస్తాను. నీ మనస్సులోని బాధ పోవాలి.
విద్యతే మే న గాఙ్గేయ భయం దేవాసురేష్వపి । సమస్తేషు మహాబాహో సత్యమేతద్బ్రవీమి తే
మహాబాహువున్నవాడా! నేను గంగా కుమారుడిని. దేవతలు, అసురులు ఉన్నా నాకు భయం లేదు. ఇది నిజమని నీకు చెబుతున్నాను.