కో హ్యస్తి జీవితాకాఙ్క్షీ ప్రాప్యేమమరిమర్దనమ్ । గజో వాజీ రథో వాపి పునః స్వస్తి గృహాన్వ్రజేత్
ప్రాణం కోరుకునే ఏ ఏనుగు, గుర్రం, రథం అయినా, శత్రువులను నాశనం చేసే ఇతడిని ఎదుర్కొని మళ్లీ సుఖంగా ఇల్లు చేరగలడా?
కథమాభ్యామభిధ్యాతః సంసృష్టో దారుణేన వా । రణే జీవన్విముచ్యేత పదా భూమిముపస్పృశన్
మనిద్దరం కలిసీ, లేదా భయంకరమైన బలంతో ఎవ్వరైనా దాడి చేసినా, యుద్ధంలో ఎవరు బతికి, కాలితో భూమిని తాకుతూ తప్పించుకోగలరు?
కిం దుర్దురః కూపశయో యథేమాం న బుధ్యమే రాజచమూం సమేతామ్। దురాధరషాం దేవచమూప్రకాశాం గుప్తాం నరేన్ద్రైస్త్రిదశైరివ ద్యామ్
నీవు లోతైన బావిలో పడుకున్నావా? ఎందుకీ రాజుల సైన్యం ఎంత బలంగా, దేవతల సైన్యంలా ప్రకాశిస్తూ, రాజులు కాపాడుతున్నారని నీవు గ్రహించటం లేదు?
ప్రాచ్యైః ప్రతీచ్యైరథ దాక్షిణాత్యై- రుదీచ్యకామ్భోజశకైః ఖశైశ్చ। సాల్వైః సమత్స్యైః కురుముఖ్యదేశ్యై- ర్మ్లేచ్ఛైః పులిన్దైర్ద్రవిడాన్ధ్రకాఞ్చ్యైః
తూర్పువారు, పడమరవారు, దక్షిణవారు, ఉత్తరవారు, కాంబోజులు, శకులు, ఖశులు, శాల్వులు, మత్స్యులు, కురు దేశ ప్రముఖులు, మ్లేచ్ఛులు, పులిందులు, ద్రావిడులు, ఆంధ్రులు, కాంచీవారు—
నానాజనౌఘం యుధి సంప్రవృద్ధం నాఙ్గం యథా వేగమపారకణీయమ్। మాం చ స్థితం నాగబలస్య మధ్యే యుయుత్సమే మన్ద కిమల్పబుద్ధే
ఇన్ని వర్ణాల జనసమూహం యుద్ధంలో బలంగా పెరిగింది, ఇది వేగంగా పారే నదిలా దాటి పోవడం సాధ్యం కాదు. నేను నాగబల మధ్యలో నిలబడి యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నాను. నీకు ఏమి కనిపిస్తుంది, మూర్ఖుడా?
ఇత్యేవముక్త్వా రాజానం ధర్మపుత్రం యుధిష్ఠిరమ్। అభ్యవృత్య పునర్జిష్ణుములూకః ప్రత్యభాషత
ఇలా ధర్మపుత్రుడైన యుధిష్ఠిరుని ఉలూకుడు ఉద్దేశించి మాట్లాడి, మళ్లీ తిరిగి అర్జునుని వైపు చూసి ఇలా అన్నాడు.
అకత్థమానో యుధ్యస్వ కత్థేసేఽర్జున కిం బహు। పర్యాయాత్సిద్ధిరేస్య నైతత్సిధ్యతి కత్థనాత్
అర్జునా! పొగడకుండానే యుద్ధం చేయు. ఎందుకంత మాటలు? విజయానికి ప్రయత్నమే కారణం, మాటలు కాదు.
యదీదం కత్థనాల్లోకే సిధ్యేత్కర్మ ధనఞ్జయ । సర్వే భవేయుః సిద్ధార్థాః కత్థనే కో హి దుర్గతః
ధనంజయా! ఈ లోకంలో పని మాటలతోనే పూర్తవుతుంటే, అందరికీ విజయమే కలిగేది. మాటల్లో ఎవరు వెనుకబడతారు?
జానామి తే వాసుదేవం సహాయం జానామి తే గాణ్డివం తాలమాత్రమ్। జానామ్యేతత్త్వాదృశో నాస్తి యోద్ధా జానానస్తే రాజ్యమేతద్ధరామి
నీకు వాసుదేవుడు తోడుగా ఉన్నాడని నాకు తెలుసు. నీకు గాండీవం ఉందని నాకు తెలుసు. నీలాంటి యోధుడు లేడని నాకు తెలుసు. ఇది తెలిసే నేను నీ కోసం ఈ రాజ్యాన్ని భరిస్తున్నాను.
న తు పర్యాయధర్మేణ రాజ్యం ప్రాప్నోతి మానుషః । మనసైవానుకూలాని విధాతా కురుతే వశే
కానీ, కేవలం సంప్రదాయ ధర్మంతో మనిషికి రాజ్యం లభించదు. సృష్టికర్త మనసుకు అనుకూలంగా ఉన్నదాన్ని ఏర్పరుస్తాడు.
త్రయోదశ సమా భుక్తం రాజ్యం విలపతస్తవ । భూయశ్చైవ ప్రశాసిష్యే నిహత్య త్వాం సబాన్ధవమ్
పదమూడేళ్లు నీవు బాధపడుతూ రాజ్యాన్ని అనుభవించావు. మళ్లీ నిన్ను నీ బంధువులతో కలిపి సంహరించి, నేనే పాలిస్తాను.
క్వ తదా గాణ్డివం తేఽభూద్యత్త్వం దాసపణైర్జితః। క్వ తదా భీమసేనస్య బలమాసీచ్చ ఫాల్గునా
అప్పుడు పాశాక్రీడలో ఓడిపోయి దాసుడవైనప్పుడు నీ గాండీవం ఎక్కడ ఉంది? అప్పుడు భీమసేనుని బలం ఎక్కడ ఉంది, ఫాల్గునా?
సగదాద్భీమసేనాద్వా పార్థాద్వాపి సగాణ్డివాత్ । న వై మోక్షస్తదా వోభూద్వినా కృష్ణామనిన్దితామ్
గదా పట్టిన భీమసేనుని నుండీ, గాండీవంతో ఉన్న పార్థుని నుండీ, అప్పుడు తప్పించుకోవడం సాధ్యపడలేదు—కేవలం అపవాదలేని కృష్ణా తప్ప.
సా వో దాస్యే సమాపన్నాన్మోచయామాస పార్షతీ । అమానుష్యం సమాపన్నాన్దాసకర్మణ్యవస్థితాన్
మీరు దాస్య స్థితిలో పడిపోయినప్పుడు, మానవత్వానికి అతీతంగా దాస్య పనిలో ఉన్నప్పుడు, పాంచాలి మీ అందరినీ విమోచించింది.
అవోచం యత్షణ్డతిలానహం వస్తథ్యమేవ తత్ । ధృతా హి వేణీ పార్థేన విరాటనగరే తదా
నేను షండుడు, నువ్వుల గురించి చెప్పింది పూర్తిగా నిజమే. ఆ సమయంలో విరాట నగరంలో అర్జునుడు నిజంగా జడను వేసుకున్నాడు.
సూదకర్మణి చ శ్రాన్తం విరాటస్య మహానసే । భీమసేనేన కౌన్తేయ యచ్చ తన్మమ పౌరుషమ్
విరాటుని అత్తరింట్లో భీమసేనుడు వంట పనిలో అలసిపోయినప్పుడు, నేను చూపిన శక్తి కూడా నా దేనే, కౌంతేయా.
ఏవమేతత్సదాం దణ్డం క్షత్రియాః క్షత్రియే దధుః । వేణీం కృత్వా షణ్డవేషః కన్యాం నర్తితవానసి
ఇలా ఎప్పుడూ క్షత్రియులు, క్షత్రియులకే ఇలాంటి శిక్షలు విధించేవారు. నువ్వు జడ వేసుకుని, శంఢుడి వేషం వేసి, అమ్మాయిలా నాట్యం చేశావు.
న భయాద్వాసుదేవస్య న చాపి తవ ఫాల్గున । రాజ్యం ప్రతిప్రదాకస్యామి యుద్ధ్యస్వ సహకేశవః
వాసుదేవుడిని చూసి గానీ, నిన్ను చూసి గానీ నాకు భయం లేదు. రాజ్యం తిరిగి ఇవ్వను. కావాలంటే కృష్ణుడితో కలిసి యుద్ధం చేయి.
న మాయా హీన్ద్రజాలం వా కుహకా వాపి భీషణా । ఆత్తశస్త్రస్య మే యుద్ధే వహన్తి ప్రతిగర్జనాః
నా చేతిలో ఆయుధం ఉన్నప్పుడు, యుద్ధంలో నా గర్జనలకు మాయలు గానీ, మంత్రాలు గానీ, భయంకరమైన మాయాజాలాలు గానీ ఎదురు నిలవలేవు.
వాసుదేవసహస్రం వా ఫాల్గునానాం శతాని వా। ఆసాద్య మామమోఘేషుం ద్రవిష్యన్తి దిశో దశః
వేలాది వాసుదేవులు, వందలాది ఫాల్గుణులు ఎదురైనా, నా అప్రతిహత బాణాలకు తట్టుకోలేక, పది దిక్కులకూ పారిపోతారు.
సంయుగం గచ్ఛ భూష్మేణ భిన్ధి వా శిరసా గిరిమ్। తరేమం వా మహాగాధం సౌమదత్తితిమిఙ్గిలమ్
భీష్మునితో యుద్ధానికి వెళ్ళు, లేకపోతే నీ తలతో ఒక కొండను పగలగొట్టు, లేదా ఈ లోతైన సముద్రాన్ని దాటి పోవాలి — ఈ సముద్రంలో సౌమదత్తి అనే గొప్ప తిమింగలం ఉంది.
శారద్వతమహామీనం వివింశతిమహోరగమ్ । బృహద్బలమహోద్వేలం సౌమదత్తికతిమిఙ్గితమ్
శారద్వతుడు అనే పెద్ద చేపను, వివింశతి అనే మహా పామును, బృహద్బలుడు అనే పెద్ద అలను, సౌమదత్తి అనే తిమింగలాన్ని — వీటిని నువ్వు ఎదుర్కొని గెలవగలిగితే గెలవు.
భీష్మవేగమపర్యన్తం ద్రోణగ్రాహదురాసదమ్। కర్ణశల్యఝషావర్తం కామ్భోజబడబాసుఖమ్
భీష్ముని ఆగని వేగాన్ని, ద్రోణుడు అనే భయంకరమైన ముత్యాన్ని, కర్ణుడు, శల్యుడు అనే చేపల తుపానును, కాంభోజులు అనే మండుతున్న అగ్నిని — వీటిని యుద్ధంలో ఎదుర్కొనాలి.
దుఃశాసనౌఘం శలశల్యమత్స్యం సుషేణచిత్రాయుధనాగనక్రమ్। జయద్రథాద్రిం పురుమిత్రగాధం దుర్మర్షణోదం శకునిప్రపాతమ్
దుఃశాసనుని ఉప్పెనను, శలుడు, శల్యుడు అనే చేపలను, సుషేణుడు అనే పామును, చిత్రాయుధుడు, నాగనక్రుడు, జయద్రథుడు అనే కొండను, పురుమిత్రుడు అనే లోతును, దుర్మర్షణుడు అనే ఉగ్ర ప్రవాహాన్ని, శకుని అనే లోతైన అగాధాన్ని — ఇవన్నీ నిన్ను ఎదురుచూస్తున్నాయి.
శస్త్రౌఘమక్షయ్యమతిప్రవృద్ధం యదావగాహ్య శ్రమనష్టచేతాః। భవిష్యసి త్వం హతసర్వబాన్ధవ- స్తదా మనస్తే పరితాపమేష్యతి
నీకు ఎదురయ్యే ఆయుధాల ఉప్పెనలోకి నీవు దిగిపోతే, అలసిపోయి, మనస్సు తేలిపోతుంది. నీ బంధువులందరూ చనిపోతారు. అప్పుడు నీ మనసు తీవ్రమైన బాధతో నిండిపోతుంది.
తదా మనస్తే త్రిదివాదివాశుచే- ర్నివర్తితా పార్థ మహీప్రశాసనాత్। ప్రశామ్య రాజ్యం హి సుదుర్లభం త్వయా బుభూషితః స్వర్గ ఇవాతపస్వినా
అప్పుడు, పార్థా, భూమిపై పాలన చేయాలన్న కోరిక నీ మనసులో నుంచి పోతుంది, అది పరలోకాన్ని వదిలిపోతున్న ఆత్మలా ఉంటుంది. నీ కోపాన్ని తగ్గించు, ఎందుకంటే నీవు కోరుతున్న రాజ్యం, తపస్సు చేయని వాడికి స్వర్గం దక్కినంత కష్టం.
ఉలూకస్త్వర్జునం భూయో యథోక్తం వాక్యమబ్రవీత్। ఆశీవిషమివ క్రుద్ధం తుదన్వాక్యశలాకయా
అప్పుడు ఉలూకుడు, ఆజ్ఞ ఇచ్చినట్లుగా, అర్జునుడిని మళ్లీ ఉద్దేశించి మాటలతో కాటేసాడు. ఆ మాటలు కోపంతో ఉన్న పాములా గట్టిగా గుచ్చాయి.
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా రుషితాః పాణ్డవా భృశమ్ । ప్రాగేవ భృశసంక్రుద్ధాః కైతవ్యేనాపి ధర్షితాః
ఆ మాటలు విని, పాండవులు చాలా కోపంగా మారారు. వారు ముందే బాగా కోపంతో ఉన్నారు, కైతవుని కుమారుడు వారికి అవమానం చేశాడు.
ఆసనేషూదతిష్ఠన్త బాహూంశ్చైవ ప్రచిక్షిపుః। ఆశీవిషా ఇవ క్రుద్ధా వీక్షాఞ్చక్రుః పరస్పరమ్
వారు తమ ఆసనాల నుంచి లేచి, చేతులను ఎత్తి ఊపారు. కోపంతో ఉప్పొంగిన పాముల్లా ఒకరిని ఒకరు ఘాటుగా చూశారు.
అవాక్ఛిరా భీమసేనః సముదైక్షత కైతవమ్। నేత్రాభ్యాం లోహితాన్తాభ్యామాశీవిష ఇవ శ్వసన్
భీమసేనుడు తల వంచి, కన్నుల్లో రక్తం మరిగిపోతూ, శ్వాసను గట్టిగా తీసుకుంటూ, పాములా ప్రతికూలుడిని ఉగ్రంగా చూశాడు.