దుఃశాసనౌఘం శలశల్యమత్స్యం సుషేణచిత్రాయుధనాగనక్రమ్। జయద్రథాద్రిం పురుమిత్రగాధం దుర్మర్షణోదం శకునిప్రపాతమ్
దుఃశాసనుడు ఉప్పొంగే ప్రవాహం, శలుడు, శల్యుడు చేపలు, సుషేణుడు, చిత్రాయుధుడు పాముల అడుగులు, జయద్రథుడు కొండ, పురుమిత్రుడు లోతైన నీరు, దుర్మర్షణుడు నీరు, శకుని జలపాతం.
శశ్త్రౌఘమక్షయ్యమభిప్రవృద్ధం యదావగాహ్య శ్రమనష్టచేతాః। భవిష్యసి త్వం హతసర్వబాన్ధవ- స్తదా మనస్తే పరితాపమేష్యతి
నీవు ఆ ఎప్పటికీ తగ్గని ఆయుధాల ప్రవాహంలోకి దిగి, అలసటతో జ్ఞానం కోల్పోతావు. నీ బంధువులందరూ చనిపోయినప్పుడు, నీ మనసు బాధతో నిండిపోతుంది.
తదా మనస్తే త్రిదివాదివాశుచే- ర్నివర్తితా పార్థ మహీప్రశాసనాత్। ప్రశామ్య రాజ్యం హి సుదుర్లభం త్వయా బుభూషితః స్వర్గ ఇవాతపస్వినా
అప్పుడు, పృథ కుమారా, నీ మనసు భూమిని పాలించాలనే కోరికను వదిలిపెడుతుంది. పాపులు స్వర్గాన్ని వదిలిపోవడం లాగానే, నీవు రాజ్యాన్ని కోరినా అది సాధ్యం కాదు. రాజ్యం సాధించడమంటే తపస్సు లేని వాడికి స్వర్గం దక్కినట్లు.
సేనానివేశం సంప్రాప్తః కైతవ్యః పాణ్డవస్య హ । సమాగతః పాణ్డవేయైర్యుధిష్ఠిరమభాషత
కైతవ్యుడు పాండవుల సైనిక శిబిరానికి వచ్చి, పాండవులతో కలసి, యుధిష్ఠిరుని సంభాషించాడు.
అభిజ్ఞో దూతవాక్యానాం యథోక్తం బ్రువతో మమ। దుర్యోధనసమాదేశం శ్రుత్వా న క్రోద్ధుమర్హసి
సందేశాలు చెప్పడంలో నైపుణ్యం ఉన్న నేను యథావిధిగా మాట్లాడుతున్నాను. దుర్యోధనుని ఆజ్ఞ విని నాపై కోపపడకండి.
ఉలూక న భయం తేఽస్తి బ్రూహి త్వం విగతజ్వరః । యన్మత్తం ధార్తరాష్ట్రస్య లుబ్ధస్యాదీర్ఘదర్శినః
ఉలూకా, నీకు భయం అవసరం లేదు. ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు లోభి, దూరదృష్టి లేనివాడు. అతని తరఫున నేను చెప్పేది నీవు నిర్భయంగా చెప్పు.
తతో ద్యుతిమతాం మధ్యే పాణ్డవానాం మహాత్మనామ్। సృఞ్జయానాం చ మత్స్యానాం కృష్ణస్య చ యశస్వినః
అప్పుడూ ప్రకాశవంతమైన మహాత్ములు అయిన పాండవులు, శ్రీంజయులు, మత్స్యులు, మహిమ కలిగిన కృష్ణుడు మధ్యలో,
ద్రుపదస్య సపుత్రస్య విరాటస్య చ సంనిధౌ । భూమిపానాం చ సర్వేషాం మధ్యే వాక్యం జగాద హ
ద్రుపదుడు, అతని కుమారులు, విరాటుడు, భూమిపాలకులందరి సమక్షంలో,
ఇదం త్వామబ్రవీద్రాజా ధార్తరాష్ట్రో మహామనాః । శ్రృణ్వతాం కురువీరాణాం తన్నిబోధ యుధిష్ఠిర
ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు మహాత్ముడు నీకు ఈ సందేశం పంపాడు యుధిష్ఠిరా, కురు వీరులు వినుచున్నారు, నీవు కూడా విను.
పరాజితోఽసి ద్యూతేన కృష్ణా చానాయితా సభామ్ । శక్యోఽమర్షో మనుష్యేణ కర్తుం పురుషమానినా
నీవు జూదంలో ఓడిపోయావు, కృష్ణా సభలోకి లాక్కొచ్చారు. గర్వం ఉన్నవాడు ఇలాంటి అవమానాన్ని భరించగలడు.
ద్వాదశైవ తు వర్షాణి వనే ధిష్ణ్యాద్వివాసితః । సంవత్సరం విరాటస్య దాస్యమాస్థాయ చోషితః
పన్నెండు సంవత్సరాలు అడవిలో నివసించావు, ఒక సంవత్సరం విరాటుని వద్ద దాసుడిగా గడిపావు.
అమర్షం రాజ్యహరణం వనవాసం చ పాణ్డవ। ద్రౌపద్యాశ్చ పరిక్లేశం సంస్మరన్పురుషో భవ
రాజ్యం పోయిన బాధ, అడవిలో గడిపిన దుఃఖం, ద్రౌపదికి జరిగిన కష్టాలు గుర్తు చేసుకుని, నీవు ధైర్యంగా ఉండి మగవాడవు.
అశక్తేన చ యచ్ఛప్తం భీమసేనేన పాణ్డవ । దుఃశాసనస్య రుధిరం పీయతాం యది శక్యతే
పాండవా, భీమసేనుడు శక్తిలేని వాడిగా దుఃశాసనుని రక్తం త్రాగుతానని ప్రమాణం చేశాడు. అతడు చేయగలిగితే చేసుకోనివ్వు.
లోహాభిసారో నిర్వృత్తః కురుక్షేత్రమకర్దమమ్। సమః పన్థా భృతాస్తేశ్వాః శ్వో యుధ్యస్వ సకేశవః
ఇనుప కవచాలు ధరించబడ్డాయి, కురుక్షేత్రం మట్టితో నిండలేదు, మార్గం సిద్దంగా ఉంది, నీ గుర్రాలు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. రేపు కేశవునితో కలసి యుద్ధం చేయు.
అసమాగమ్య భీష్మేణ సంయుగే కిం వికత్థసే । ఆరురుక్షుర్యథా పఙ్గుః పర్వతం గన్ధమాదనమ్
భీష్మునితో యుద్ధం చేయకముందే నీవు ఎందుకు పొగడ్తలు చెప్పుకుంటున్నావు? అది కాళ్లులేని వాడు గంధమాదన పర్వతాన్ని ఎక్కాలనుకోవడంలాంటిది.
ఏవం కత్థసి కౌన్తేయ అకత్థన్పురుషో భవ। సూతపుత్రం సుదుర్ఘర్షం శల్యం చ బలినాం వరమ్
కౌంతేయా, ఇలా పొగడ్తలు చెప్పుకోవడం మానిపించు. చేతల్లో చూపించు. రథికుని కుమారుడైన కర్ణుడు, శక్తివంతులలో శ్రేష్ఠుడైన శల్యుడు ఎదురుగా ఉన్నారు.
ద్రోణం చ బలినాం శ్రేష్ఠం శచీపతిసమం యుధి। అజిత్వా సంయుగే పార్థ రాజ్యం కథమిహేచ్ఛసి
పార్థా! యుద్ధంలో శూరులలో అగ్రగణ్యుడైన ద్రోణుని, శచీదేవికి సమానమైనవాడిని జయించకుండా, నీవు ఈ రాజ్యాన్ని ఎలా ఆశిస్తున్నావు?
బ్రాహ్మే ధనుషి చాచార్యం వేదయోరన్తగం ద్వయోః। యుధి ధుర్యమవిక్షోభ్యమనీకచరమచ్యుతమ్
ఆయన బ్రాహ్మ ధనుస్సుకు ఆచార్యుడు, రెండు వేదాల్లో నిపుణుడు, వాటి అంతాన్ని తెలిసినవాడు, యుద్ధంలో ఎవ్వరూ కదిలించలేని నాయకుడు, సైన్యంలో స్వేచ్ఛగా సంచరించే అపరాజితుడు.
ద్రోణం మహాద్యుతిం పార్థ జేతుమిచ్ఛసి తన్మృషా । న హి శుశ్రుమ వాతేన మేరుమున్మథితం గిరిమ్
పార్థా! గొప్ప తేజస్సుతో ఉన్న ద్రోణుని జయించాలనుకుంటున్నావు, అది వృథా ఆశ. గాలితో మెరుపర్వతాన్ని విరిగిపడిందని ఎప్పుడూ వినలేదు.
అనిలో వా వహేన్మేరుం ద్యౌర్వాపి నిపతేన్మహీమ్ । యుగం వా పరివర్తేత యద్యేవం స్యాద్యథాత్థ మామ్
గాలి మెరుపర్వతాన్ని ఎత్తుకెళ్లినా, ఆకాశం భూమిపై పడినా, కాలచక్రం తిరిగి వెనక్కి పోయినా, నీవు నన్ను గురించి చెప్పింది నిజమైతే అలా జరుగుతుంది.
కో హ్యస్తి జీవితాకాఙ్క్షీ ప్రాప్యేమమరిమర్దనమ్ । గజో వాజీ రథో వాపి పునః స్వస్తి గృహాన్వ్రజేత్
ప్రాణం కోరుకునే ఏ ఏనుగు, గుర్రం, రథం అయినా, శత్రువులను నాశనం చేసే ఇతడిని ఎదుర్కొని మళ్లీ సుఖంగా ఇల్లు చేరగలడా?
కథమాభ్యామభిధ్యాతః సంసృష్టో దారుణేన వా । రణే జీవన్విముచ్యేత పదా భూమిముపస్పృశన్
మనిద్దరం కలిసీ, లేదా భయంకరమైన బలంతో ఎవ్వరైనా దాడి చేసినా, యుద్ధంలో ఎవరు బతికి, కాలితో భూమిని తాకుతూ తప్పించుకోగలరు?
కిం దుర్దురః కూపశయో యథేమాం న బుధ్యమే రాజచమూం సమేతామ్। దురాధరషాం దేవచమూప్రకాశాం గుప్తాం నరేన్ద్రైస్త్రిదశైరివ ద్యామ్
నీవు లోతైన బావిలో పడుకున్నావా? ఎందుకీ రాజుల సైన్యం ఎంత బలంగా, దేవతల సైన్యంలా ప్రకాశిస్తూ, రాజులు కాపాడుతున్నారని నీవు గ్రహించటం లేదు?
ప్రాచ్యైః ప్రతీచ్యైరథ దాక్షిణాత్యై- రుదీచ్యకామ్భోజశకైః ఖశైశ్చ। సాల్వైః సమత్స్యైః కురుముఖ్యదేశ్యై- ర్మ్లేచ్ఛైః పులిన్దైర్ద్రవిడాన్ధ్రకాఞ్చ్యైః
తూర్పువారు, పడమరవారు, దక్షిణవారు, ఉత్తరవారు, కాంబోజులు, శకులు, ఖశులు, శాల్వులు, మత్స్యులు, కురు దేశ ప్రముఖులు, మ్లేచ్ఛులు, పులిందులు, ద్రావిడులు, ఆంధ్రులు, కాంచీవారు—
నానాజనౌఘం యుధి సంప్రవృద్ధం నాఙ్గం యథా వేగమపారకణీయమ్। మాం చ స్థితం నాగబలస్య మధ్యే యుయుత్సమే మన్ద కిమల్పబుద్ధే
ఇన్ని వర్ణాల జనసమూహం యుద్ధంలో బలంగా పెరిగింది, ఇది వేగంగా పారే నదిలా దాటి పోవడం సాధ్యం కాదు. నేను నాగబల మధ్యలో నిలబడి యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నాను. నీకు ఏమి కనిపిస్తుంది, మూర్ఖుడా?
ఇత్యేవముక్త్వా రాజానం ధర్మపుత్రం యుధిష్ఠిరమ్। అభ్యవృత్య పునర్జిష్ణుములూకః ప్రత్యభాషత
ఇలా ధర్మపుత్రుడైన యుధిష్ఠిరుని ఉలూకుడు ఉద్దేశించి మాట్లాడి, మళ్లీ తిరిగి అర్జునుని వైపు చూసి ఇలా అన్నాడు.
అకత్థమానో యుధ్యస్వ కత్థేసేఽర్జున కిం బహు। పర్యాయాత్సిద్ధిరేస్య నైతత్సిధ్యతి కత్థనాత్
అర్జునా! పొగడకుండానే యుద్ధం చేయు. ఎందుకంత మాటలు? విజయానికి ప్రయత్నమే కారణం, మాటలు కాదు.
యదీదం కత్థనాల్లోకే సిధ్యేత్కర్మ ధనఞ్జయ । సర్వే భవేయుః సిద్ధార్థాః కత్థనే కో హి దుర్గతః
ధనంజయా! ఈ లోకంలో పని మాటలతోనే పూర్తవుతుంటే, అందరికీ విజయమే కలిగేది. మాటల్లో ఎవరు వెనుకబడతారు?
జానామి తే వాసుదేవం సహాయం జానామి తే గాణ్డివం తాలమాత్రమ్। జానామ్యేతత్త్వాదృశో నాస్తి యోద్ధా జానానస్తే రాజ్యమేతద్ధరామి
నీకు వాసుదేవుడు తోడుగా ఉన్నాడని నాకు తెలుసు. నీకు గాండీవం ఉందని నాకు తెలుసు. నీలాంటి యోధుడు లేడని నాకు తెలుసు. ఇది తెలిసే నేను నీ కోసం ఈ రాజ్యాన్ని భరిస్తున్నాను.
న తు పర్యాయధర్మేణ రాజ్యం ప్రాప్నోతి మానుషః । మనసైవానుకూలాని విధాతా కురుతే వశే
కానీ, కేవలం సంప్రదాయ ధర్మంతో మనిషికి రాజ్యం లభించదు. సృష్టికర్త మనసుకు అనుకూలంగా ఉన్నదాన్ని ఏర్పరుస్తాడు.