తథా ప్రతిభయే తస్మిన్దేవదానవసంకులే। ఖాణ్డవే యుధ్యమానస్య కః సహాయస్తదావభవత్
అలాగే, దేవతలు, దానవులు కలిసిన భయంకరమైన ఖాండవ ప్రస్థ యుద్ధంలో నాకు సహాయంగా ఎవరు ఉన్నారు?
నివాతకవచైర్యుద్ధే కాలకేయైశ్చ దానవైః । తత్ర మే యుధ్యమానస్య కః సహాయస్తదాభవత్
నివాతకవచులు, కాలకేయ దానవులతో యుద్ధం చేసినప్పుడు, అక్కడ నాకు సహాయంగా ఎవరు ఉన్నారు?
తథా విరాటనగరే కురుభిః సహ సఙ్గరే। యుధ్యతో బహుభిస్తత్ర కః సహాయోఽభవన్మమ
అలాగే, విరాటనగరంలో కురువులతో కలిసి నేను అనేక మందితో యుద్ధం చేసినప్పుడు, నాకు సహాయంగా ఎవరు ఉన్నారు?
ఉపజీవ్య రణే రుద్రం శక్రం వైశ్రవణం యమమ్। వరుణం పావకం చైవ కృపం ద్రోణం చ మాధవమ్
రుద్రుడు, ఇంద్రుడు, వైశ్రవణుడు, యముడు, వరుణుడు, అగ్ని, కృపాచార్యుడు, ద్రోణుడు, మాధవుడు — వీరిని ఆధారంగా పెట్టుకొని యుద్ధం చేశాను.
ధారయన్గాణ్డివం దివ్యం ధనుస్తేజోమయం దృఢమ్ । అక్షయ్యశరసంయుక్తో దివ్యాస్త్రపరిబృంహితః
దివ్యమైన, తేజస్సుతో మెరిసే, ఎటువంటి శత్రువుకైనా విరగని గాండీవం ధరిస్తూ, ఎప్పటికీ తరుగని బాణాలతో, పరమశక్తివంతమైన ఆయుధాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాను.
కౌరవామాం కులే జాతః పాణ్డోః పుత్రో విశేషతః । ద్రోణం వ్యపదిశఞ్ఛిష్యో వాసుదేవసహాయవాన్
కౌరవ వంశంలో పుట్టి, పాండువు కుమారుడిగా, ద్రోణుని శిష్యుడిగా పేరుగాంచిన నేను, వాసుదేవుని సహాయంతో ఉన్నాను.
కథమస్మద్విధో బ్రూయాద్భీతోఽస్మీతి యశోహరమ్ । వచనం నరశార్దూల వజ్రాయుధసమస్వనమ్
నరశార్దూలా! నా వంటి వాడి నోట 'నాకు భయం వేసింది' అని, యశస్సును నశింపజేసే మాటలు, వజ్రాయుధం మోగిన శబ్దంలా పలకడం ఎలా సాధ్యం?
నాస్మి భీతో మహాబాహో సహాయార్థశ్చ నాస్తి మే । యథాకామం యథాయోగం గచ్ఛ వాత్రైవ తిష్ఠ వా
మహాబాహువా! నాకు భయం లేదు, సహాయమూ అవసరం లేదు. నీవు ఇక్కడే ఉండాలనుకున్నా, లేక నీకు అనుకూలంగా వెళ్ళాలనుకున్నా, నీ ఇష్టానుసారం చేయవచ్చు.
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య విజయస్య చ ధీమతః ।' వినివర్త్య తతో రుక్మీ సేనాం సాగరసంనిభామ్ । దుర్యోధనముపాగచ్ఛత్తథైవ భరతర్షభ
విజయుడు ఇలా ధైర్యంగా చెప్పిన మాటలు విని, రుక్మి తన సముద్రంలా విస్తరించిన సేనను వెనక్కు తిప్పి, ఆ తరువాత దుర్యోధనుని దగ్గరకు వెళ్లాడు, భారత వంశశ్రేష్ఠుడా!
తథైవ చాభిగమ్యైనమువాచ వసుధాధిపః। ప్రత్యాఖ్యాతశ్చ తేనాపి స తదా శూరమానినా
అదే విధంగా భూమిపతి అతని దగ్గరకు వెళ్లి మాట్లాడినా, ఆ ధైర్యవంతుడిగా భావించే వాడి చేత అతనూ తిరస్కరించబడ్డాడు.
ద్వావేవ తు మహారాజ తస్మాద్యుద్ధాదపేయతుః। రౌహిణేయశ్చ వార్ష్ణేయో రుక్మీ చ వసుధాధిప
మహారాజా! ఆ యుద్ధం నుండి ఇద్దరే తప్పుకున్నారు — రోహిణీపుత్రుడు, వృష్ణివంశీయుడు, మరియూ భూమిపతి రుక్మి.
గతే రామే తీర్థయాత్రాం భీష్మకస్య సుతే తథా। ఉపావిశన్పాణ్డవేయా మన్త్రాయ పునరేవ చ
భీష్మకుని కుమారుడు రాముడు తీర్థయాత్రకు వెళ్లిన తరువాత, పాండవులు మళ్లీ ఒకచోట కూర్చుని ఆలోచన చేసుకున్నారు.
సమితిర్ధర్మరాజస్య సా పార్థివసమాకులా । శుశుభే తారకైశ్చిత్రా ద్యౌశ్చన్ద్రేణేవ భారత
ధర్మరాజు సభ రాజులతో నిండిపోయి, నక్షత్రాలు, చంద్రుడు అలంకరించిన ఆకాశంలా ప్రకాశించింది, ఓ భారతవంశీయా!
తథా వ్యూఢేష్వనీకేషు కురుక్షేత్రే ద్విజర్షభ । కిమర్కుర్వంశ్చ కురవః కాలేనాభిప్రచోదితాః
ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా! కురుక్షేత్రంలో సైన్యాలు ఇలా ఏర్పాటయ్యాక, కాలచోదితులై కౌరవులు ఏమి చేసారు?
తథా వ్యూఢేష్వనీకేషు యత్తేషు భరతర్షభ। ధృతరాష్ట్రో మహారాజ సఞ్జయం వాక్యమబ్రవీత్
ఓ భారతవంశశ్రేష్ఠా! సైన్యాలు సిద్ధంగా నిలబడినప్పుడు, ధృతరాష్ట్ర మహారాజు సంజయునితో ఇలా అన్నాడు.
ఏహి సఞ్జయ సర్వ మే ఆచక్ష్వానవశేషతః । సేనానివేశే యద్వృత్తం కురుపాణ్డవసేనయోః
సంజయా! రా, కౌరవ పాండవ సైన్యాల ఏర్పాటులో జరిగినదంతా నాకు పూర్తిగా వివరంగా చెప్పు.
దిష్టమేవ పరం మన్యే పౌరుషం చాప్యనర్థకమ్ । యదహం బుద్ధ్యమానోఽపి యుద్ధదోషాన్క్షయోదయాన్
నిజంగా, దైవమే పరమమని, మనుష్య ప్రయత్నం వ్యర్థమని భావిస్తున్నాను. యుద్ధంలో కలిగే నష్టాలు, లాభాలు నాకు తెలిసినా,
తథాపి నికృతిప్రజ్ఞం పుత్రం దుర్ద్యూతదేవినమ్ । న శక్నోమి నియన్తుం వా కర్తుం వా హితమాత్మనః
అయినా, మోసంలో నిపుణుడైన, చెడ్డ జూదానికి అలవాటుపడిన నా కుమారుణ్ణి నియంత్రించలేకపోతున్నాను. నా మేలుకోసం ఏమీ చేయలేకపోతున్నాను.
భవత్యేవ హి మే సూత బుద్ధిర్దోషానుదర్శినీ । దుర్యోధనం సమాసాద్య పునః సా పరివర్తతే
సారథీ! నాకు ఎప్పుడూ లోపాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. కానీ దుర్యోధనుని ఎదుర్కొన్నప్పుడు నా మనస్సు మళ్ళీ మారిపోతుంది.
ఏవం గతే వై యద్భావి తద్భవిష్యతి సఞ్జయ । క్షత్రధర్మః కిల రణే తనుత్యాగే హి పూజితః
సంజయా! పరిస్థితి ఇలా ఉన్నప్పుడు, జరగాల్సింది జరుగుతుంది. యుద్ధంలో ప్రాణత్యాగం చేయడమే క్షత్రియునికి గౌరవం.
త్వద్యుక్తోఽయమనుప్రశ్నో మహారాజ యథేచ్ఛసి। న తు దుర్యోధనే దోషమిమమాధాతుమర్హసి
మహారాజా! మీరు అడిగిన ప్రశ్న యుక్తమే. కానీ ఈ తప్పును దుర్యోధనునిపై మోపకూడదు.
శృణుష్వానవశేషేణ వదతో మమ పార్థివ । య ఆత్మనో దుశ్చరితాదశుభం ప్రాప్నుయాన్నరః । న స కాలం న వా దేవానేనసా గన్తుమర్హతి
రాజా! నేను చెప్పేది పూర్తిగా వినండి. తన దుష్కార్యాల వల్ల మనిషి దురదృష్టాన్ని పొందితే, దానికి కాలాన్ని గానీ, దేవతలను గానీ నిందించకూడదు.
మహారాజ మనుష్యేషు నిన్ద్యం యః సర్వమాచరేత్। స వధ్యః సర్వలోకస్య నిన్దితాని సమాచరన్
మహారాజా, మనుష్యుల్లో ఎవడు అందరూ నిందించే పనులు చేస్తాడో, అతడు అంతా నాశనం కావడానికి తగినవాడవుతాడు. అందుకే, అలాంటి దుష్కర్మలు చేసే వాడిని అంతా శిక్షించాలి.
నికారా మనుజశ్రేష్ఠ పాణ్డవైస్త్వత్ప్రతీక్షయా । అనుభూతాః సహామాత్యైర్నికృతైరధిదేవనే
మానవులలో శ్రేష్ఠుడవైన పాండవుడు, నీ కోసం ఎదురుచూస్తూ, పాండవులు తమ మంత్రులతో కలిసి, దుర్యోధనుడు పాశాపాటంలో చేసిన మోసాలతో ఎన్నో అవమానాలు అనుభవించారు.
హయానాం చ గజానాం చ రాజ్ఞాం చామితతేజసామ్ । వైశసం సమరే వృత్తం యత్తన్మే శృణు సర్వశః
అశ్వాలు, ఏనుగులు, అపార శక్తి కలిగిన రాజులు యుద్ధంలో ఎలా నాశనం అయ్యారో, ఆ సంగతిని పూర్తిగా విను.
స్థిరో భూత్వా మహాప్రాజ్ఞ సర్వలోకక్షయోదయమ్। యథాభూతం మహాయుద్ధే శ్రుత్వా మా విమనా భవ
మహాప్రజ్ఞుడవు కాబట్టి, స్థిరంగా ఉండి, మహాయుద్ధంలో ప్రజల ఉత్థానపతనాలను నేను చెప్పినట్టు విను. నీ మనసు కలవరపడకూడదు.
న హ్యేవ కర్తా పురుషః కర్మణోః శుభపాపయోః । అస్వతన్త్రో హి పురుషః కార్యతే దారుయన్త్రవత్
మనిషి మంచి చెడు పనులకు నిజంగా కర్త కాడు. అతడు స్వతంత్రుడుకాదు, దారువుతో చేసిన బొమ్మలా, ఎవరో చేయిస్తారు.
కేచిదీశ్వరనిర్దిష్టాః కేచిదేవ యదృచ్ఛయా। పూర్వకర్మభిరప్యన్యే త్రైధమేతత్ప్రదృశ్యతే। తస్మాదనర్థమాపన్నః స్థిరో భూత్వా నిశామయ
కొంతమంది భగవంతుని ఆజ్ఞతో, మరికొంతమంది యాదృచ్ఛికంగా, ఇంకొంతమంది గతకర్మల వల్ల పనిచేస్తారు. ఈ మూడు విధాల కారణాలు కనిపిస్తాయి. అందువల్ల, కష్టంలో ఉన్నా స్థిరంగా ఉండి విను.
హిరణ్వత్యాం నివిష్టేషు పాణ్డవేషు మహాత్మసు। న్యవిశన్త మహారాజ కౌరవేయా యథావిధి
హిరణ్వతీ నది వద్ద మహాత్ములైన పాండవులు దిగినప్పుడు, మహారాజా, కౌరవులు కూడా విధిగా అక్కడే దిగారు.
తత్ర దుర్యోధనో రాజా నివేస్య బలమోజసా । సంమానయిత్వా నృపతీన్న్యస్య గుల్మాంస్తథైవ చ
అక్కడ దుర్యోధనుడు తన సేనను బలంగా ఏర్పాటుచేసి, రాజులను సత్కరించి, గుళ్మాలను తగినట్లు ఏర్పాటు చేశాడు.