అక్షౌహిణ్యా మహావీర్యః పాణ్డవాన్క్షిప్రమాగమత్। తతః స కవచీ ధన్వీ తలీ ఖఙ్గీ శరాసనీ
బలమైన ఒక అక్షౌహిణి సైన్యంతో, మహా పరాక్రమంతో, అతడు పాండవుల వద్దకు త్వరగా వచ్చాడు. కవచం ధరించి, విల్లు, ఖడ్గం, తలపాగా ధరించి వచ్చాడు.
రథేనాదిత్యవర్ణేన ప్రవివేశ మహాచమూమ్ । విదితః పాణ్డవేయానాం వాసుదేవప్రియేప్సయా
సూర్యుని వలె ప్రకాశించే రథంపై ఎక్కి, పాండవులకు వాసుదేవుని పట్ల ఉన్న భక్తితో ప్రసిద్ధుడైన వాడు, ఆ మహాసైన్యంలో ప్రవేశించాడు.
యుధిష్ఠిరస్తు తం రాజా ప్రత్యుద్గమ్యాభ్యపూజయత్। స పూజితః పాణ్డుపుత్రైర్యథాన్యాయం సుసంస్తుతః
యుధిష్ఠిరుడు అతడిని ఎదుర్కొని, గౌరవపూర్వకంగా ఆహ్వానించాడు. పాండవులు యథావిధిగా అతడిని సత్కరించి, ప్రశంసించారు.
ప్రతిగృహ్య తు తాన్సర్వాన్విశ్రాన్తః సహసైనికః । ఉవాచ మధ్యే వీరాణాం కున్తీపుత్రం ధనఞ్జయమ్
అతడు అందరి ఆహ్వానాన్ని స్వీకరించి, తన సైనికులతో విశ్రాంతి తీసుకొని, వీరుల మధ్య కుంటీ కుమారుడు ధనంజయునితో మాట్లాడాడు.
సహాయోస్మి స్థితో యుద్ధే యది భీతోసి పాణ్డవ । కరిష్యామి రణే సాహ్యమసహ్యం తవ శత్రుభిః
పాండవా! యుద్ధంలో నీకు సహాయంగా నిలవడానికి నేను సిద్ధంగా ఉన్నాను. నీవు భయపడితే, నీ శత్రువులు తట్టుకోలేని విధంగా నేను నీకు సహాయం చేస్తాను.
న హి మే విక్రమే తుల్యః పుమానస్తీహ కశ్చన। హనిష్యామిరణే భాగం యన్మే దాస్యసి పాణ్డవ
ఈ లోకంలో నా శౌర్యానికి సమానుడు ఎవరూ లేరు. పాండవా! నువ్వు నాకు అప్పగించే భాగాన్ని యుద్ధంలో నేను నాశనం చేస్తాను.
అపి ద్రోణకృపౌ వీరౌ భీష్మకర్ణావథో పునః । అథవా సర్వ ఏవైతే తిష్ఠన్తు వసుధాధిపాః
డ్రోణుడు, కృపాచార్యుడు, భీష్ముడు, కర్ణుడు, లేదా భూమిపై ఉన్న రాజులు అందరూ కలిసినా —
నిహత్య సమరే శత్రూంస్తవ దాస్యామి మేదినీమ్ । ఇత్యుక్తో ధర్మరాజస్య కేశవస్య చ సంనిధౌ
యుద్ధంలో నీ శత్రువులను సంహరించి, నీకు భూమిని అందిస్తాను. ధర్మరాజు, కేశవుని సమక్షంలో అతడు ఇలా అన్నాడు.
శ్రృణ్వతాం పార్థివేన్ద్రాణామన్యేషాం చైవ సర్వశః । వాసుదేవమభిప్రేక్ష్య ధర్మరాజం చ పాణ్డవమ్। ఉవాచ ధీమాన్కౌన్తేయః ప్రహస్య సఖిపూర్వకమ్
అందరు రాజులు, ఇతరులు వినుచుండగా, వాసుదేవుడు, ధర్మరాజు వైపు చూసి, కుంటీ కుమారుడు ధన్యుడు చిరునవ్వుతో తన మిత్రునితో ఇలా అన్నాడు.
యుధ్యమానస్య మే వీర గన్ధర్వైః సుమహాబలైః । సహాయో ఘోషయాత్రాయాం కస్తదాసీత్సఖా మమ
ఓ వీరా! గొప్ప బలమున్న గంధర్వులతో నేను గోవుల కోసం యుద్ధం చేసినప్పుడు, నాకు సహాయంగా, స్నేహితుడిగా ఎవరు ఉన్నారు?
తథా ప్రతిభయే తస్మిన్దేవదానవసంకులే। ఖాణ్డవే యుధ్యమానస్య కః సహాయస్తదావభవత్
అలాగే, దేవతలు, దానవులు కలిసిన భయంకరమైన ఖాండవ ప్రస్థ యుద్ధంలో నాకు సహాయంగా ఎవరు ఉన్నారు?
నివాతకవచైర్యుద్ధే కాలకేయైశ్చ దానవైః । తత్ర మే యుధ్యమానస్య కః సహాయస్తదాభవత్
నివాతకవచులు, కాలకేయ దానవులతో యుద్ధం చేసినప్పుడు, అక్కడ నాకు సహాయంగా ఎవరు ఉన్నారు?
తథా విరాటనగరే కురుభిః సహ సఙ్గరే। యుధ్యతో బహుభిస్తత్ర కః సహాయోఽభవన్మమ
అలాగే, విరాటనగరంలో కురువులతో కలిసి నేను అనేక మందితో యుద్ధం చేసినప్పుడు, నాకు సహాయంగా ఎవరు ఉన్నారు?
ఉపజీవ్య రణే రుద్రం శక్రం వైశ్రవణం యమమ్। వరుణం పావకం చైవ కృపం ద్రోణం చ మాధవమ్
రుద్రుడు, ఇంద్రుడు, వైశ్రవణుడు, యముడు, వరుణుడు, అగ్ని, కృపాచార్యుడు, ద్రోణుడు, మాధవుడు — వీరిని ఆధారంగా పెట్టుకొని యుద్ధం చేశాను.
ధారయన్గాణ్డివం దివ్యం ధనుస్తేజోమయం దృఢమ్ । అక్షయ్యశరసంయుక్తో దివ్యాస్త్రపరిబృంహితః
దివ్యమైన, తేజస్సుతో మెరిసే, ఎటువంటి శత్రువుకైనా విరగని గాండీవం ధరిస్తూ, ఎప్పటికీ తరుగని బాణాలతో, పరమశక్తివంతమైన ఆయుధాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాను.
కౌరవామాం కులే జాతః పాణ్డోః పుత్రో విశేషతః । ద్రోణం వ్యపదిశఞ్ఛిష్యో వాసుదేవసహాయవాన్
కౌరవ వంశంలో పుట్టి, పాండువు కుమారుడిగా, ద్రోణుని శిష్యుడిగా పేరుగాంచిన నేను, వాసుదేవుని సహాయంతో ఉన్నాను.
కథమస్మద్విధో బ్రూయాద్భీతోఽస్మీతి యశోహరమ్ । వచనం నరశార్దూల వజ్రాయుధసమస్వనమ్
నరశార్దూలా! నా వంటి వాడి నోట 'నాకు భయం వేసింది' అని, యశస్సును నశింపజేసే మాటలు, వజ్రాయుధం మోగిన శబ్దంలా పలకడం ఎలా సాధ్యం?
నాస్మి భీతో మహాబాహో సహాయార్థశ్చ నాస్తి మే । యథాకామం యథాయోగం గచ్ఛ వాత్రైవ తిష్ఠ వా
మహాబాహువా! నాకు భయం లేదు, సహాయమూ అవసరం లేదు. నీవు ఇక్కడే ఉండాలనుకున్నా, లేక నీకు అనుకూలంగా వెళ్ళాలనుకున్నా, నీ ఇష్టానుసారం చేయవచ్చు.
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య విజయస్య చ ధీమతః ।' వినివర్త్య తతో రుక్మీ సేనాం సాగరసంనిభామ్ । దుర్యోధనముపాగచ్ఛత్తథైవ భరతర్షభ
విజయుడు ఇలా ధైర్యంగా చెప్పిన మాటలు విని, రుక్మి తన సముద్రంలా విస్తరించిన సేనను వెనక్కు తిప్పి, ఆ తరువాత దుర్యోధనుని దగ్గరకు వెళ్లాడు, భారత వంశశ్రేష్ఠుడా!
తథైవ చాభిగమ్యైనమువాచ వసుధాధిపః। ప్రత్యాఖ్యాతశ్చ తేనాపి స తదా శూరమానినా
అదే విధంగా భూమిపతి అతని దగ్గరకు వెళ్లి మాట్లాడినా, ఆ ధైర్యవంతుడిగా భావించే వాడి చేత అతనూ తిరస్కరించబడ్డాడు.
ద్వావేవ తు మహారాజ తస్మాద్యుద్ధాదపేయతుః। రౌహిణేయశ్చ వార్ష్ణేయో రుక్మీ చ వసుధాధిప
మహారాజా! ఆ యుద్ధం నుండి ఇద్దరే తప్పుకున్నారు — రోహిణీపుత్రుడు, వృష్ణివంశీయుడు, మరియూ భూమిపతి రుక్మి.
గతే రామే తీర్థయాత్రాం భీష్మకస్య సుతే తథా। ఉపావిశన్పాణ్డవేయా మన్త్రాయ పునరేవ చ
భీష్మకుని కుమారుడు రాముడు తీర్థయాత్రకు వెళ్లిన తరువాత, పాండవులు మళ్లీ ఒకచోట కూర్చుని ఆలోచన చేసుకున్నారు.
సమితిర్ధర్మరాజస్య సా పార్థివసమాకులా । శుశుభే తారకైశ్చిత్రా ద్యౌశ్చన్ద్రేణేవ భారత
ధర్మరాజు సభ రాజులతో నిండిపోయి, నక్షత్రాలు, చంద్రుడు అలంకరించిన ఆకాశంలా ప్రకాశించింది, ఓ భారతవంశీయా!
తథా వ్యూఢేష్వనీకేషు కురుక్షేత్రే ద్విజర్షభ । కిమర్కుర్వంశ్చ కురవః కాలేనాభిప్రచోదితాః
ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా! కురుక్షేత్రంలో సైన్యాలు ఇలా ఏర్పాటయ్యాక, కాలచోదితులై కౌరవులు ఏమి చేసారు?
తథా వ్యూఢేష్వనీకేషు యత్తేషు భరతర్షభ। ధృతరాష్ట్రో మహారాజ సఞ్జయం వాక్యమబ్రవీత్
ఓ భారతవంశశ్రేష్ఠా! సైన్యాలు సిద్ధంగా నిలబడినప్పుడు, ధృతరాష్ట్ర మహారాజు సంజయునితో ఇలా అన్నాడు.
ఏహి సఞ్జయ సర్వ మే ఆచక్ష్వానవశేషతః । సేనానివేశే యద్వృత్తం కురుపాణ్డవసేనయోః
సంజయా! రా, కౌరవ పాండవ సైన్యాల ఏర్పాటులో జరిగినదంతా నాకు పూర్తిగా వివరంగా చెప్పు.
దిష్టమేవ పరం మన్యే పౌరుషం చాప్యనర్థకమ్ । యదహం బుద్ధ్యమానోఽపి యుద్ధదోషాన్క్షయోదయాన్
నిజంగా, దైవమే పరమమని, మనుష్య ప్రయత్నం వ్యర్థమని భావిస్తున్నాను. యుద్ధంలో కలిగే నష్టాలు, లాభాలు నాకు తెలిసినా,
తథాపి నికృతిప్రజ్ఞం పుత్రం దుర్ద్యూతదేవినమ్ । న శక్నోమి నియన్తుం వా కర్తుం వా హితమాత్మనః
అయినా, మోసంలో నిపుణుడైన, చెడ్డ జూదానికి అలవాటుపడిన నా కుమారుణ్ణి నియంత్రించలేకపోతున్నాను. నా మేలుకోసం ఏమీ చేయలేకపోతున్నాను.
భవత్యేవ హి మే సూత బుద్ధిర్దోషానుదర్శినీ । దుర్యోధనం సమాసాద్య పునః సా పరివర్తతే
సారథీ! నాకు ఎప్పుడూ లోపాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. కానీ దుర్యోధనుని ఎదుర్కొన్నప్పుడు నా మనస్సు మళ్ళీ మారిపోతుంది.
ఏవం గతే వై యద్భావి తద్భవిష్యతి సఞ్జయ । క్షత్రధర్మః కిల రణే తనుత్యాగే హి పూజితః
సంజయా! పరిస్థితి ఇలా ఉన్నప్పుడు, జరగాల్సింది జరుగుతుంది. యుద్ధంలో ప్రాణత్యాగం చేయడమే క్షత్రియునికి గౌరవం.