ద్రుమాద్రుక్మీ మహాతేజా విజయం ప్రత్యపద్యత। సంఛిద్య మౌరవాన్పాశాన్నిహత్య మురమోజసా
మహాతేజస్సు గల రుక్మి, మౌరవుల బంధాలను తెంచి, మురుని బలంతో సంహరించి, విజయ ధనుస్సును సంపాదించాడు.
నిర్జిత్య నరకం భౌమమాహృత్య మణికుణ్డలే । షోడశ స్త్రీసహస్రాణి రత్నాని వివిధాని చ
భౌమ నరకాసురుని జయించి, మణికుండలాలను తెచ్చి, పదహారు వేల స్త్రీలను మరియు అనేక రత్నాలను కూడా పొందాడు.
ప్రతిపేదే హృషీకేశః శార్ఙ్గం చ ధనురుత్తమమ్। రుక్మీ తు విజయం లబ్ధ్వా ధనుర్మేఘనిభస్వనమ్
హృషీకేశుడు శారంగం అనే ఉత్తమ ధనుస్సును పొందాడు. రుక్మి కూడా మేఘగర్జన లాంటి ధ్వని చేసే విజయ ధనుస్సును సంపాదించాడు.
విభీషయన్నివ జగత్పాణ్డవానభ్యవర్తత। నామృష్యత పురా యోఽసౌ స్వబాహులగర్వితః
ప్రపంచాన్ని భయపెట్టినట్లుగా, పాండవులపై రుక్మి దండయాత్రకు బయలుదేరాడు. తన బలంపై గర్వంతో, గతంలో సహించలేకపోయినవాడు.
రుక్మిణ్యా హరణం వీరో వాసుదేవేన ధీమతా। కృత్వా ప్రతిజ్ఞాం నాహత్వా నివర్తిష్యే జనార్దనమ్
వాసుదేవుడు రుక్మిణిని అపహరించిన తర్వాత, రుక్మి వీరుడు ప్రతిజ్ఞ చేశాడు — 'జనార్దనుని ఓడించకపోతే తిరిగి రాను' అని.
తతోఽన్వధావద్వార్ష్ణేయం సర్వశస్త్రభృతాం వరః। సేనయా చతురఙ్గిణ్యా మహత్యా దూరపాతయా
అంతటితో ఆగకుండా, ఆయుధాలలో శ్రేష్ఠుడు అయిన రుక్మి, మహా సైన్యంతో, నాలుగు విభాగాల బలగాలతో, వేగంగా వృష్ణివంశీయుడిని వెంబడించాడు.
విచిత్రాయుధవర్మిణ్యా గఙ్గ్యేవ ప్రవృద్ధయా। స సమాసాద్య వార్ష్ణేయం యోగానామీశ్వరం ప్రభుమ్
వివిధ ఆయుధాలు, కవచంతో అలంకరించబడిన గంగలా ప్రబలమైన వాడు, వృష్ణికులలో శ్రేష్ఠుడు, యోగశక్తుల అధిపతి అయిన వాసుదేవుని దగ్గరకు చేరాడు.
వ్యంసితో వ్రీడితో రాజన్నాజగామ స కుణ్డినమ్। యత్రైవ కృష్ణేన రణే నిర్జితః పరవీరహా
ఓ రాజా! కానీ, యుద్ధంలో కృష్ణుని చేతిలో ఓడిపోయిన చోట అయిన కుండినపురికి, అవమానంతో, లజ్జతో అతడు వెళ్ళలేదు.
తత్ర భోజకటం నామ కృతం నగరముత్తమమ్ । సైన్యేన మహతా తేన ప్రభూతగజవాజినా
అక్కడ అతడు 'భోజకట' అనే ప్రసిద్ధ నగరాన్ని స్థాపించాడు. ఆ పట్టణాన్ని గజాలు, కుదిరాలు సమృద్ధిగా ఉన్న గొప్ప సైన్యంతో కాపాడాడు.
పురం తద్భువి విఖ్యాతం నామ్నా భోజకటం నృప । స భోజరాజః సైన్యేన మహతా పరివారితః
ఆ నగరం భూమిపై 'భోజకట' అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆ భోజరాజు తన గొప్ప సైన్యంతో ఆ పట్టణాన్ని రక్షించాడు.
అక్షౌహిణ్యా మహావీర్యః పాణ్డవాన్క్షిప్రమాగమత్। తతః స కవచీ ధన్వీ తలీ ఖఙ్గీ శరాసనీ
బలమైన ఒక అక్షౌహిణి సైన్యంతో, మహా పరాక్రమంతో, అతడు పాండవుల వద్దకు త్వరగా వచ్చాడు. కవచం ధరించి, విల్లు, ఖడ్గం, తలపాగా ధరించి వచ్చాడు.
రథేనాదిత్యవర్ణేన ప్రవివేశ మహాచమూమ్ । విదితః పాణ్డవేయానాం వాసుదేవప్రియేప్సయా
సూర్యుని వలె ప్రకాశించే రథంపై ఎక్కి, పాండవులకు వాసుదేవుని పట్ల ఉన్న భక్తితో ప్రసిద్ధుడైన వాడు, ఆ మహాసైన్యంలో ప్రవేశించాడు.
యుధిష్ఠిరస్తు తం రాజా ప్రత్యుద్గమ్యాభ్యపూజయత్। స పూజితః పాణ్డుపుత్రైర్యథాన్యాయం సుసంస్తుతః
యుధిష్ఠిరుడు అతడిని ఎదుర్కొని, గౌరవపూర్వకంగా ఆహ్వానించాడు. పాండవులు యథావిధిగా అతడిని సత్కరించి, ప్రశంసించారు.
ప్రతిగృహ్య తు తాన్సర్వాన్విశ్రాన్తః సహసైనికః । ఉవాచ మధ్యే వీరాణాం కున్తీపుత్రం ధనఞ్జయమ్
అతడు అందరి ఆహ్వానాన్ని స్వీకరించి, తన సైనికులతో విశ్రాంతి తీసుకొని, వీరుల మధ్య కుంటీ కుమారుడు ధనంజయునితో మాట్లాడాడు.
సహాయోస్మి స్థితో యుద్ధే యది భీతోసి పాణ్డవ । కరిష్యామి రణే సాహ్యమసహ్యం తవ శత్రుభిః
పాండవా! యుద్ధంలో నీకు సహాయంగా నిలవడానికి నేను సిద్ధంగా ఉన్నాను. నీవు భయపడితే, నీ శత్రువులు తట్టుకోలేని విధంగా నేను నీకు సహాయం చేస్తాను.
న హి మే విక్రమే తుల్యః పుమానస్తీహ కశ్చన। హనిష్యామిరణే భాగం యన్మే దాస్యసి పాణ్డవ
ఈ లోకంలో నా శౌర్యానికి సమానుడు ఎవరూ లేరు. పాండవా! నువ్వు నాకు అప్పగించే భాగాన్ని యుద్ధంలో నేను నాశనం చేస్తాను.
అపి ద్రోణకృపౌ వీరౌ భీష్మకర్ణావథో పునః । అథవా సర్వ ఏవైతే తిష్ఠన్తు వసుధాధిపాః
డ్రోణుడు, కృపాచార్యుడు, భీష్ముడు, కర్ణుడు, లేదా భూమిపై ఉన్న రాజులు అందరూ కలిసినా —
నిహత్య సమరే శత్రూంస్తవ దాస్యామి మేదినీమ్ । ఇత్యుక్తో ధర్మరాజస్య కేశవస్య చ సంనిధౌ
యుద్ధంలో నీ శత్రువులను సంహరించి, నీకు భూమిని అందిస్తాను. ధర్మరాజు, కేశవుని సమక్షంలో అతడు ఇలా అన్నాడు.
శ్రృణ్వతాం పార్థివేన్ద్రాణామన్యేషాం చైవ సర్వశః । వాసుదేవమభిప్రేక్ష్య ధర్మరాజం చ పాణ్డవమ్। ఉవాచ ధీమాన్కౌన్తేయః ప్రహస్య సఖిపూర్వకమ్
అందరు రాజులు, ఇతరులు వినుచుండగా, వాసుదేవుడు, ధర్మరాజు వైపు చూసి, కుంటీ కుమారుడు ధన్యుడు చిరునవ్వుతో తన మిత్రునితో ఇలా అన్నాడు.
యుధ్యమానస్య మే వీర గన్ధర్వైః సుమహాబలైః । సహాయో ఘోషయాత్రాయాం కస్తదాసీత్సఖా మమ
ఓ వీరా! గొప్ప బలమున్న గంధర్వులతో నేను గోవుల కోసం యుద్ధం చేసినప్పుడు, నాకు సహాయంగా, స్నేహితుడిగా ఎవరు ఉన్నారు?
తథా ప్రతిభయే తస్మిన్దేవదానవసంకులే। ఖాణ్డవే యుధ్యమానస్య కః సహాయస్తదావభవత్
అలాగే, దేవతలు, దానవులు కలిసిన భయంకరమైన ఖాండవ ప్రస్థ యుద్ధంలో నాకు సహాయంగా ఎవరు ఉన్నారు?
నివాతకవచైర్యుద్ధే కాలకేయైశ్చ దానవైః । తత్ర మే యుధ్యమానస్య కః సహాయస్తదాభవత్
నివాతకవచులు, కాలకేయ దానవులతో యుద్ధం చేసినప్పుడు, అక్కడ నాకు సహాయంగా ఎవరు ఉన్నారు?
తథా విరాటనగరే కురుభిః సహ సఙ్గరే। యుధ్యతో బహుభిస్తత్ర కః సహాయోఽభవన్మమ
అలాగే, విరాటనగరంలో కురువులతో కలిసి నేను అనేక మందితో యుద్ధం చేసినప్పుడు, నాకు సహాయంగా ఎవరు ఉన్నారు?
ఉపజీవ్య రణే రుద్రం శక్రం వైశ్రవణం యమమ్। వరుణం పావకం చైవ కృపం ద్రోణం చ మాధవమ్
రుద్రుడు, ఇంద్రుడు, వైశ్రవణుడు, యముడు, వరుణుడు, అగ్ని, కృపాచార్యుడు, ద్రోణుడు, మాధవుడు — వీరిని ఆధారంగా పెట్టుకొని యుద్ధం చేశాను.
ధారయన్గాణ్డివం దివ్యం ధనుస్తేజోమయం దృఢమ్ । అక్షయ్యశరసంయుక్తో దివ్యాస్త్రపరిబృంహితః
దివ్యమైన, తేజస్సుతో మెరిసే, ఎటువంటి శత్రువుకైనా విరగని గాండీవం ధరిస్తూ, ఎప్పటికీ తరుగని బాణాలతో, పరమశక్తివంతమైన ఆయుధాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాను.
కౌరవామాం కులే జాతః పాణ్డోః పుత్రో విశేషతః । ద్రోణం వ్యపదిశఞ్ఛిష్యో వాసుదేవసహాయవాన్
కౌరవ వంశంలో పుట్టి, పాండువు కుమారుడిగా, ద్రోణుని శిష్యుడిగా పేరుగాంచిన నేను, వాసుదేవుని సహాయంతో ఉన్నాను.
కథమస్మద్విధో బ్రూయాద్భీతోఽస్మీతి యశోహరమ్ । వచనం నరశార్దూల వజ్రాయుధసమస్వనమ్
నరశార్దూలా! నా వంటి వాడి నోట 'నాకు భయం వేసింది' అని, యశస్సును నశింపజేసే మాటలు, వజ్రాయుధం మోగిన శబ్దంలా పలకడం ఎలా సాధ్యం?
నాస్మి భీతో మహాబాహో సహాయార్థశ్చ నాస్తి మే । యథాకామం యథాయోగం గచ్ఛ వాత్రైవ తిష్ఠ వా
మహాబాహువా! నాకు భయం లేదు, సహాయమూ అవసరం లేదు. నీవు ఇక్కడే ఉండాలనుకున్నా, లేక నీకు అనుకూలంగా వెళ్ళాలనుకున్నా, నీ ఇష్టానుసారం చేయవచ్చు.
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య విజయస్య చ ధీమతః ।' వినివర్త్య తతో రుక్మీ సేనాం సాగరసంనిభామ్ । దుర్యోధనముపాగచ్ఛత్తథైవ భరతర్షభ
విజయుడు ఇలా ధైర్యంగా చెప్పిన మాటలు విని, రుక్మి తన సముద్రంలా విస్తరించిన సేనను వెనక్కు తిప్పి, ఆ తరువాత దుర్యోధనుని దగ్గరకు వెళ్లాడు, భారత వంశశ్రేష్ఠుడా!
తథైవ చాభిగమ్యైనమువాచ వసుధాధిపః। ప్రత్యాఖ్యాతశ్చ తేనాపి స తదా శూరమానినా
అదే విధంగా భూమిపతి అతని దగ్గరకు వెళ్లి మాట్లాడినా, ఆ ధైర్యవంతుడిగా భావించే వాడి చేత అతనూ తిరస్కరించబడ్డాడు.