అపశ్యమానస్తమృషిం తథా చోక్తస్తయా చ సః। తాం దృష్ట్వా చ వరారోహాం శ్రీమతీం చారుహాసినీమ్
ఆ మహర్షిని అక్కడ చూడక, ఆమె చెప్పినట్లు విని, ఆ రాజు ఆ అందమైన, చిరునవ్వుతో మెరిసిపోతున్న కన్యను చూశాడు.
విభ్రాజమానాం వపుషా తపసా చ దమేన చ। రూపయౌవనసంపన్నామిత్యువాచ మహీపతిః
ఆమె austerity, నియమంతో, అందంతో, యవ్వనంతో ప్రకాశిస్తూ ఉండగా, రాజు ఆమెతో ఇలా మాట్లాడాడు.
కా త్వం కస్యాసి సుశ్రోణి కిమర్థం చాగతా వనమ్। ఏవంరూపగుణోపేతా కుతస్త్వమసి శోభనే
ఓ సుందరీ! నువ్వెవరు? ఎవరి కుమార్తె? ఈ అడవికి ఏ కారణంతో వచ్చావు? ఇంత అందం, గుణాలు కలిగి నువ్వు ఎక్కడి నుంచి వచ్చావు?
దర్శనాదేవ హి శుభే త్వయా మేఽపహృతం మనః। ఇచ్ఛామి త్వామహం జ్ఞాతుం తన్మమాచక్ష్వ శోభనే
ఓ మంగళకరమైనవాడివి, నిన్ను చూసిన వెంటనే నా మనసు నీవైపు ఆకర్షితమైంది. నిన్ను గురించి తెలుసుకోవాలని ఉంది, దయచేసి చెప్పు.
స్థితోస్మ్యమితసౌభాగ్యే వివక్షుశ్చాస్మి కించన। శృణు మే నాగనాసోరు వచనం మత్తకాశిని
ఓ సన్నని నడుము కలదానివి, నేను ఇక్కడ నిలబడి, నీతో కొన్ని మాటలు చెప్పాలని కోరుకుంటున్నాను. నా మాటలు విను, ఓ మత్తయిన గజగామిని.
రాజర్షేరన్వయే జాతః పూరోరస్మి విశేషతః। వృణ్వే త్వామద్య సుశ్రోణి దుష్యన్తో వరవర్ణిని
రాజర్షుల వంశంలో పుట్టినవాడిని, ముఖ్యంగా పూరువు వంశానికి చెందినవాడిని. నేడు, ఓ సుందరీ, సుశ్రోణి, దుశ్యంతుడు నిన్ను కోరుతున్నాడు.
న మేఽన్యత్ర క్షత్రియాయా మనో జాతు ప్రవర్తతే। ఋషిపుత్రీషు చాన్యాసు నావరాసు పరాసు చ
ఇతర క్షత్రియ మహిళలపై, లేదా ఇతర ఋషిపుత్రికలపై, నా మనసు ఎప్పుడూ ఆకర్షితమవదు, అవి తక్కువవైనా, ఎక్కువవైనా.
తస్మాత్ప్రణిహితాత్మానం విద్ది మాం కలభాషిణి। యస్యాం మే త్వయి భావోఽస్తి క్షత్రియా హ్యసి కా వదా
కాబట్టి, నా మనసు నీవైపు నిలిపినవాడిని అని తెలుసుకో, ఓ మధురమైన స్వరముతో మాట్లాడే సుందరి. నీవు క్షత్రియ వంశానికి చెందినవాడివి, నువ్వెవరో చెప్పు.
న హి మే భీరు విప్రాయాం మనః ప్రసహతే గతిమ్। భజే త్వామాయతాపాఙ్గే భక్తం భజితుమర్హసి। భుఙ్క్ష రాజ్యం విశాలాక్షి బుద్ధిం మాత్వన్యథా కృథాః
ఓ భయపడే సుందరి, బ్రాహ్మణ యువతిపై నా మనసు ఆకర్షితమవదు. నీ వైపు నేను ఆకర్షితుడనై ఉన్నాను, విశాలమైన కళ్లతో ఉన్నవాడివి, నీవు నన్ను అంగీకరించాలి. రాజ్యం అనుభవించు, నా మాటను వేరుగా అనుకోకు.
ఏవముక్తా తు సా కన్యా తేన రాజ్ఞా తమాశ్రమే। ఉవాచ హసతీ వాక్యమిదం సుమధురాక్షరమ్
అలా రాజు అడిగినప్పుడు, ఆ ఆశ్రమంలో ఆ కన్య చిరునవ్వుతో, మధురమైన మాటలతో ఇలా సమాధానం చెప్పింది.
కణ్వస్యాహం భగవతో దుష్యన్త దుహితా మతా। తపస్వినో ధృతిమతో ధర్మజ్ఞస్య మహాత్మనః
ఓ దుశ్యంతా! నేను భగవంతుడైన కణ్వ మహర్షి కుమార్తెను, ఆయన తపస్సుతో, స్థిరమైన మనస్సుతో, ధర్మాన్ని తెలిసిన మహాత్ముడు.
అస్వతన్త్రాస్మి రాజేన్ద్ర కాశ్యపో మే గురుః పితా। తమేవ ప్రార్థయ స్వార్థం నాయుక్తం కర్తుమర్హసి
ఓ రాజేంద్రా! నేను స్వతంత్రురాలిని కాదు. నా గురువు, తండ్రి కాశ్యపుడు. నీ కోరికను ఆయన వద్దే చెప్పు. వేరేలా చేయడం యుక్తం కాదు.
ఊర్ధ్వరేతా మహాభాగే భగవాఁల్లోకపూజితః। చలేద్ధి వృత్తాద్ధర్మోపి న చలేత్సంశితవ్రతః
ఆ మహాభాగుడు, లోకమంతా పూజించే వాడు, శుద్ధవ్రతుడై ఉన్నాడు. ధర్మం తడబడినా, వ్రతంలో స్థిరుడైన వాడు తడబడడు.
కథం త్వం తస్య దుహితా సంభూతా వరవర్ణినీ। సంశయో మే మహానత్ర తన్మే ఛేత్తుమిహార్హసి
ఓ సుందరి! నువ్వు ఆయన కుమార్తెగా ఎలా పుట్టావో నాకు పెద్ద సందేహంగా ఉంది. దయచేసి నా సందేహాన్ని నివృత్తి చేయు.
యథాఽయమాగమో మహ్యం యథా చేదమభూత్పురా। `అన్యథా సన్తమాత్మానమన్యథా సత్సు భాషతే
ఈ సంఘటన నాకెందుకు వచ్చిందో, గతంలో ఎలా జరిగిందో నాకు తెలుసు. తన స్వభావం వేరేలా ఉన్నా, ఇతరుల మధ్య వేరేలా మాట్లాడతాడు.
స పాపేనావృతో మూర్ఖస్తేన ఆత్మాపహారకః।' శృణు రాజన్యథాతత్త్వం యథాఽస్మి దుహితా మునేః
పాపంతో కమ్మబడిన ఆ మూర్ఖుడు, తనను తానే మోసం చేసుకున్నాడు. రాజా! నేను ఆ మునివర్యునికి కుమార్తె ఎలా అయ్యానో నిజంగా విను.
ఋషిః కశ్చిదిహాగమ్య మమ జన్మాభ్యచోదయత్। `ఊర్ధ్వరేతా యథాసి త్వం కుతస్త్వేయం శకున్తలా
ఒకసారి ఒక ఋషి ఇక్కడికి వచ్చి, నా జన్మ గురించి అడిగాడు: 'నీకు శుక్రధార నిలిపే శక్తి ఉంది కదా, మరి ఈ శకుంతల ఎలా నీకు పుట్టింది?' అని ప్రశ్నించాడు.
పుత్రీ త్వత్తః కథం జాతా తత్త్వం మే బ్రూహి కాశ్యప।' తస్మై ప్రోవాచ భగవాన్యథా తచ్ఛృణు పార్థివా
'నీకు కుమార్తె ఎలా పుట్టింది? నిజం చెప్పు కాశ్యపా!' అని అడిగాడు. అప్పుడు ఆ భగవంతుడు నిజాన్ని చెప్పాడు. రాజా! ఆ మాటలు విను.
తప్యమానః కిల పురా విశ్వామిత్రో మహత్తపః। సుభృశం తాపయామాస శక్రం సురగణేశ్వరమ్
పూర్వం విశ్వామిత్రుడు గొప్ప తపస్సు చేస్తూ, దేవతాధిపతి ఇంద్రుడిని బాగా కలవరపరిచాడు.
తపసా దీప్తవీర్యోఽయం స్థానాన్మాం చ్యావయేదితి। భీతః పురన్దరస్తస్మాన్మేనకామిదమబ్రవీత్
'ఈ తపస్సు వల్ల విశ్వామిత్రుడు నన్ను నా స్థానంలో నుంచి దించేస్తాడేమో' అని భయపడి, పురందరుడు మేనకకు ఇలా చెప్పాడు.
గుణైరప్సరసాం దివ్యైర్మేనకే త్వం విశిష్యసే। శ్రేయో మే కురు కల్యాణి యత్త్వాం వక్ష్యామి తచ్ఛృణు
'అప్సరసలందరిలోనూ నీవే మేనకా! నీ గుణాలతో అందరికన్నా మెరుగైనవాడివి. నా కోరికను నీవు నెరవేర్చు. నేను చెప్పేది విను.'
అసావాదిత్యశఙ్కాశో విశ్వామిత్రో మహాతపాః। తప్యమానస్తపో ఘోరం మమ కమ్పయతే మనః
'ఆ విశ్వామిత్రుడు సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ, ఘోర తపస్సు చేస్తూ, నా మనసును కలవరపెడుతున్నాడు.'
మేనకే తవ భారోఽయం విశ్వామిత్రః సుమధ్యమే। శంసితాత్మా సుదుర్ధర్ష ఉగ్రే తపసి వర్తతే
'ఈ పని నీదే మేనకా! విశ్వామిత్రుడు మనస్సు దృఢంగా పెట్టుకున్నవాడు, అతన్ని తిప్పడం చాలా కష్టం. అయినా అతను ఘోర తపస్సులో ఉన్నాడు.'
స మాం న చ్యావయేత్స్థానాత్తం వై గత్వా ప్రలోభయ। చర తస్య తపోవిఘ్నం కురు మే ప్రియముత్తమమ్
'అతను నన్ను నా స్థానంలో నుంచి తొలగించకుండా, నువ్వు వెళ్లి అతన్ని మాయలో పడవేయి. అతని తపస్సును భంగపర్చు. నాకు ఈ పెద్ద ఉపకారం చేయి.'
రూపయౌవనమాధుర్యచేష్టితస్మితభాషణైః। లోభయిత్వా వరారోహే తపసస్తం నివర్తయ
'నీ అందం, యవ్వనం, మాధుర్యం, నడవడి, నవ్వు, మాటలతో అతన్ని ఆకర్షించి, అతని తపస్సు నుంచి దూరం చేయి, అందమైన మేనకా!'
మహాతేజాః స భగవాంస్తథైవ చ మహాతపాః। కోపనశ్చ తథా హ్యేనం జానాతి భగవానపి
'ఆ మహాత్ముడు గొప్ప తేజస్సుతో, ఘోర తపస్సుతో, కోపంతో కూడినవాడు. ఈ విషయం భగవంతుడికీ తెలుసు.'
తేజస్తపసశ్చైవ కోపస్య చ మహాత్మనః। త్వమప్యుద్విజసే యస్య నోద్విజేయమహం కథమ్
'అతని తేజస్సు, తపస్సు, కోపం చూసి నువ్వు కూడా భయపడుతున్నావు. మరి నేను ఎలా భయపడకపోతాను?'
మహాభాగం వసిష్ఠం యః పుత్రైరిష్టైర్వ్యయోజయత్। క్షత్రజాతశ్చ యః పూర్వమభవద్బ్రాహ్మణో బలాత్
'వసిష్ఠుడికి ఎంతో ప్రియమైన కుమారులను నశింపజేసినవాడు, క్షత్రియుడిగా పుట్టి బలవంతంగా బ్రాహ్మణుడైనవాడు.'
శౌచార్థం యో నదీం చక్రే దుర్గమాం బహుభిర్జలైః। యాం తాం పుణ్యతమాం లోకే కౌశికీతి విదుర్జనాః
'పవిత్రత కోసం, ఎన్నో నీళ్ళతో నిండిన, దాటి వెళ్లడం కష్టమైన నదిని సృష్టించాడు. ఆ నదిని లోకంలో అందరూ పవిత్రమైన కౌశికిగా పిలుస్తారు.'
బభార యత్రాస్య పురా కాలే దుర్గే మహాత్మనః। దారాన్మతఙ్గో ధర్మాత్మా రాజర్షిర్వ్యాధతాం గతః
'పూర్వం ఆ మహాత్ముని భార్యను, ఆ కఠిన ప్రదేశంలో, ధర్మాత్ముడైన రాజర్షి మతంగుడు వేటగాడిగా మారి పోషించాడు.'