యదర్థం వనవాసశ్చ ప్రాప్తం దుఃఖం చ యన్మయా। సోయమస్మానుపైత్యేవ పరోఽనర్థః ప్రయత్నతః
నేను అడవిలో నివసించాల్సి వచ్చిందీ, అనుభవించిన బాధలన్నీ కూడా ఇదే దురదృష్టం కోసం. ఎంతగా ప్రయత్నించినా, అదే దురదృష్టం ఇప్పుడు మరింత తీవ్రంగా మనపై వచ్చిపడింది.
యస్మిన్యత్నః కృతోఽస్మాభిః స నో హీనః ప్రయత్నతః। అకృతే తు ప్రయత్నేఽస్మానుపావృత్తః కలిర్మహాన్
మనము ఎంత శ్రమించినా, దానికి ఫలితం రాలేదు; మనం తగినంతగా ప్రయత్నించకపోవడం వల్ల పెద్ద అపాయం మన మీదికి వచ్చేసింది.
కథం హ్యవధ్యైః సఙ్గ్రామః కార్యః సహ భవిష్యతి। కథం హత్వా గురూన్వృద్ధాన్విజయో నో భవిష్యతి
ఎవ్వరిని చంపకూడదనిపించే వారితో యుద్ధం ఎలా చేయగలం? పెద్దవాళ్లను, గురువులను చంపి మనకు విజయం ఎలా లభించగలదు?
తచ్ఛ్రుత్వా ధర్మరాజస్య సవ్యసాచీ పరన్తపః। యదుక్తం వాసుదేవేన శ్రావయామాస తద్వచః
ధర్మరాజు మాటలు విని, శత్రువులకు భయంకరుడైన అర్జునుడు, వాసుదేవుడు చెప్పిన మాటలను అందరికీ వినిపించాడు.
ఉక్తవాన్దేవకీపుత్రః కున్త్యాశ్చ విదురస్య చ । వచనం తత్త్వయా రాజన్నిఖిలేనావధారితమ్
దేవకీపుత్రుడు, కుంతీదేవి మరియు విదురుని మాటలను చెప్పాడు. రాజా! వాటి అర్థాన్ని నువ్వు పూర్తిగా గ్రహించావు.
న చ తౌ వక్ష్యతోఽధర్మమితి మే నైష్ఠికీ మతిః। నాపి యుక్తం చ కౌన్తేయ నివర్తితుమయుధ్యతః
వారిద్దరూ ధర్మానికి విరుద్ధంగా ఏమీ చెప్పలేదని నాకు నిశ్చయం. కుంతీ కుమారుడా! యుద్ధం చేయకుండా వెనక్కి తగ్గడం కూడా సరైంది కాదు.
తచ్ఛ్రుత్వా వాసుదేవోఽపి సవ్యసాచివచస్తదా । స్మయమానోఽబ్రవీద్వాక్యం పార్థమేవమితి బ్రువన్
అర్జునుడు చెప్పిన మాటలు విని, వాసుదేవుడు చిరునవ్వుతో పార్థుడికి ఇలా అన్నాడు.
తతస్తే ధృతసంకల్పా యుద్ధాయ సహ సైనికాః। పాణ్డవేయా మహారాజ తాం రాత్రిం సుఖమావసన్
తర్వాత, యుద్ధానికి పట్టు పట్టిన పాండవులు తమ సైన్యంతో కలిసి ఆ రాత్రిని సుఖంగా గడిపారు, మహారాజా!
వ్యుష్టాయాం వై రజన్యాం హి రాజా దుర్యోధనస్తతః। వ్యభజత్తాన్యనికాని దశ చైకం చ భారత
రాత్రి ముగిసిన తరువాత, రాజు దుర్యోధనుడు ఆ పదకొండు దళాలను విడగొట్టాడు, భారత వంశజా!
నరహస్తిరథాశ్వానాం సారం మధ్యం చ ఫల్గు చ। సర్వేష్వేతేష్వనీకేషు సన్దిదేశ నరాధిపః
మనుషులు, ఏనుగులు, రథాలు, గుర్రాల దళాలలో ఉత్తమమైనవాటిని, మధ్యస్థమైనవాటిని, బలహీనమైనవాటిని రాజు వేరు వేరు చేశాడు.
సానుకర్షాః సతూణీరాః సవరూథాః సతోమరాః। సోపాసఙ్గాః సశక్తీకాః సనిషఙ్గాః సహర్ష్టయః
అందరూ అనుచరులతో, బాణముల సంచులతో, రథాలతో, కటారాలతో, పక్క ఆయుధాలతో, శక్తులతో, బాణాలతో, కఠిన ఆయుధాలతో సిద్ధంగా ఉన్నారు.
సధ్వజాః సపతాకాశ్చ సశరాసనతోమరాః । రజ్జుభిశ్చ విచిత్రాభిః సపాశాః సపరిచ్ఛదాః
అందరూ ధ్వజాలతో, జెండాలతో, విల్లు, బాణాలు, కటారాలతో, వివిధ రకాల కట్టెలు, తాడులు, అలంకారాలతో అలంకరించబడ్డారు.
సకచగ్రహవిక్షేపాః సతైలగుడవాలుకాః । సాశీవిషఘటాః సర్వే ససర్జరసపాంసవః
అందరూ కంచె కర్రలు, నూనె ముద్దలు, మట్టికట్టెలు, విషపూరిత పాత్రలు, సర్జరసం కలిగిన పొడి వంటివాటితో సిద్ధంగా ఉన్నారు.
సఘణ్టఫలకాః సర్వే సాయోగుడజలోపలాః ।। సశాలభిన్దిపాలాశ్చ సమధూచ్ఛిష్టముద్గరాః
అందరూ గంటలు ఉన్న కవచాలు, నూనె తేనె పూసిన దండాలు, ఇనుప ముళ్లు గల గదలు ధరించారు.
సకాణ్డదణ్డకాః సర్వే ససీరవిషతోమరాః । సశూర్పపిటకాః సర్వే సదాత్రాఙ్కుశతోమరాః
అందరూ ఇనుప తుంటి గల కర్రలు, విషపూరిత కటారాలు, వడకట్టెలు, గొడ్డళ్లూ, అంకుశాలు, కటారాలు ధరించారు.
సకీలకవచాః సర్వే వాశీవృక్షాదనాన్వితాః। వ్యాఘ్రచర్మపరీవారా ద్వీపిచర్మావృతాశ్చ తే
అందరూ ముళ్లు గల కవచాలు, గొడ్డళ్లూ, దండాలు, పులిచర్మాలతో అలంకరించబడి, చిరుతచర్మాలు కప్పుకున్నారు.
సహర్ష్టయః సశ్రృఙ్గాశ్చ సప్రాసవివిధాయుధాః । సకుఠారాః సకుద్దాలాః సతైలక్షౌమసర్పిషః
అందరూ గదలు, కొమ్ములు, వివిధ రకాల కటారాలు, గొడ్డళ్లూ, గొయ్యి తవాళ్లు, నూనె, పట్టు, నెయ్యితో సిద్ధంగా ఉన్నారు.
రుక్మజాలప్రతిచ్ఛన్నా నానామణివిభూషితాః । చిత్రానీకాః సువపుషో జ్వలితా ఇవ పావకాః
బంగారు జాలితో కప్పబడి, వివిధ రకాల రత్నాలతో అలంకరించబడి, ఆ సైన్య విభాగాలు అద్భుతంగా మెరిసిపోతూ, అగ్నిలా ప్రకాశించాయి.
తథా కవచినః శూరాః శస్త్రేషు కృతనిశ్చయాః । కులీనా హయయోనిజ్ఞాః సారథ్యే వినివేశితాః
అలాగే, ధైర్యవంతులైన యోధులు కవచం ధరించి, ఆయుధాలలో నిశ్చయంతో, మంచి కుటుంబాల్లో పుట్టి, గుర్రాల పెంపకంలో నైపుణ్యం కలిగి, రథసారథులుగా నియమించబడ్డారు.
బద్ధారిష్టా బద్ధకక్షా బద్ధధ్వజపతాకినః। బద్ధాభరణనిర్యూహా బద్ధచర్మాసిపట్టిశాః
వారు కవచాలు బిగించుకుని, బలమైన కట్టెలు ధరించి, జెండాలు, పతాకలు అమర్చుకుని, అలంకారాలతో మెరిసిపోతూ, కట్టిన కవచాలు, కవచపు బెల్టులు, కట్టిన కవచపు అలంకారాలతో సిద్ధంగా ఉన్నారు.
చతుర్యుజో రథాః సర్వే సర్వే చోత్తమవాజినః । సప్రాసఋష్టికాః సర్వే సర్వే శతశరాసనాః
అక్కడున్న అన్ని రథాలు నాలుగు చక్రాలతో, ఉత్తమమైన గుర్రాలచే లాగించబడి, ప్రతి రథం వద్ద కటారులు, భుజబలాలు, వంద బాణాలతో కూడిన విల్లు ఉండేవి.
ధుర్యయోర్హకయయోరేకస్తథాన్యౌ పర్ష్ణిసారథీ । తౌ చాపి రథినాం శ్రేష్ఠౌ రథీ చ హయవిత్తథా
ప్రతి రథంలో ఒకరు గుర్రాలకు పట్టులు పట్టేవారు, మరొకరు వెనుకవైపు రక్షణగా నిలిచేవారు. వీరిద్దరూ ఉత్తమ రథసారథులు, అలాగే గుర్రాల గురించి బాగా తెలిసినవారు.
నగరాణీవ గుప్తాని దురాధర్షాణి శత్రుభిః । ఆసన్రథసహస్రాణి హేమమాలీని సర్వశః
విపక్షులు చేరలేని విధంగా బలంగా కాపాడిన పట్టణాల్లా, అక్కడ వేలాది రథాలు బంగారు హారాలతో అలంకరించబడి నిలిచాయి.
యథా రథాస్తథా నాగా బద్ధకక్షాః స్వలఙ్కృతాః । బభూవుః సప్తపురుషా రత్నవన్త ఇవాద్రయః
రథాల మాదిరిగానే, ఏనుగులు కూడా బలమైన కట్టెలు ధరించి, అద్భుతంగా అలంకరించబడి, ప్రతి ఏనుగుపై ఏడుగురు యోధులు ఉండేవారు. అవి రత్నాలతో నిండిన కొండల్లా కనిపించేవి.
ద్వావఙ్కుశధరౌ తత్ర ద్వావుత్తమధనుర్ధరౌ । ద్వౌ వరాసిధరౌ రాజన్నేకః శక్తిపినాకధృత్
అక్కడ ఇద్దరు యోధులు అంకుశాలు పట్టేవారు, ఇద్దరు ఉత్తమ ధనుర్ధారులు, ఇద్దరు గొప్ప ఖడ్గాలు పట్టేవారు, మరొకరు శక్తి, పినాకం పట్టేవారు.
గజైర్మత్తైః సమాకీర్ణం సర్వమాయుధకోశకైః। తద్బభూవ బలం రాజన్కౌరవ్యస్య మహాత్మనః
అక్కడ మహాత్ముడైన కౌరవుని సేన మొత్తం మత్తులో ఉన్న ఏనుగులతో, అన్ని రకాల ఆయుధాలు, ఆయుధ సామగ్రితో నిండిపోయింది.
ఆముక్తకవచైర్యుక్తైః సపతాకైః స్వలఙ్కృతైః । సాదిభిశ్చోపపన్నాస్తు తథా చాయుతశో హయాః
కవచాలు ధరించి, పతాకలు, అలంకారాలతో మెరిసిపోతూ, యోధులతో కూడిన దశల కొద్దీ వేల గుర్రాలు కూడా సిద్ధంగా ఉన్నాయి.
అసఙ్గ్రాహాః సుసంపన్నా హేమభాణ్డపరిచ్ఛదాః। అనేకశతసాహస్రాః సర్వే సాదివశే స్థితాః
అడ్డుకోలేని విధంగా, బంగారు అలంకారాలు, పరికరాలతో, లక్షల కొద్దీ గుర్రాలు, ప్రతి గుర్రంపై యోధులు తగిన చోట నిలిచారు.
నానారూపవికారాశ్చ నానాకవచశస్త్రిణః । పదాతినో నరాస్తత్ర బభూవుర్హేమమాలినః
అక్కడ పాదసేనలు అనేక రూపాల్లో, వివిధ కవచాలు, ఆయుధాలతో, బంగారు హారాలు ధరించి నిలిచారు.
రథస్యాసన్దశ గజా గజస్య దశ వాజినః । నరా దశ హయస్యాసన్పాదరక్షాః సమన్తతః
ప్రతి రథానికి పది ఏనుగులు, ప్రతి ఏనుగుకు పది గుర్రాలు, ప్రతి గుర్రానికి పది మంది పాదసేనలు చుట్టూ రక్షణగా ఉండేవారు.