బన్ధమాజ్ఞాపయామాస మమ చాపి సుయోధనః । న చ తం లబ్ధవాన్కామం దురాత్మా పాపనిశ్చయః
సుయోధనుడు నన్ను బంధించమని కూడా ఆజ్ఞాపించాడు. కానీ ఆ పాపబుద్ధి, దురాత్ముడు తన కోరిక నెరవేర్చుకోలేకపోయాడు.
న చ భీష్మో న చ ద్రోణో యుక్తం తత్రాహతుర్వచః। సర్వే తమనువర్తన్తే ఋతే విదురముచ్యుత
ఆ విషయములో భీష్ముడు, ద్రోణుడు తగిన మాటలు చెప్పలేదు; అందరూ దుర్యోధనుని అనుసరించారు, అచ్యుతా, విదురుడు తప్ప.
శకునిః సౌబలశ్చైవ కర్ణదుఃశాసనావపి । త్వయ్యయుక్తాన్యభాషన్త మూఢా మూఢమమర్షణమ్
శకుని — సౌబలుడు, కర్ణుడు, దుఃశాసనుడు కూడా నీపై అనుచితమైన మాటలు మాట్లాడారు; అవివేకంతో, కోపంతో అంధులై.
కించ తేన మయోక్తేన యాన్యభాషత కౌరవః । సంక్షేపేణ దురాత్మాసౌ న యుక్తం త్వయి వర్తతే
నేను చెప్పిన మాటలకు కౌరవుడు ఏమి సమాధానం చెప్పాడో, మొత్తానికి, ఆ దురాత్ముడు నీపై తగినట్లు ప్రవర్తించడు.
పార్థివేషు న సర్వేషు య ఇమే తవ సైనికాః। యత్పాపం యన్న కల్యాణం సర్వం తస్మిన్ప్రతిష్ఠితమ్
ఈ రాజులందరిలో, నీ సైనికులు కానివారిలో, ఏదైనా పాపం, అనర్థం ఉన్నా, అది అంతా అతనిపైనే ఉంది.
న చాపి వయమత్యర్థం పరిత్యాగేన కర్హిచిత్। కౌరవైః శమమిచ్ఛామస్తత్ర యుద్ధమనన్తరమ్
మేము కూడా, అధికంగా త్యాగం చేసి, కౌరవులతో శాంతిని కోరడం లేదు; దాని తర్వాత యుద్ధమే జరుగుతుంది.
తచ్ఛ్రుత్వా పార్థివాః సర్వే వాసుదేవస్య భాషితమ్। అబ్రువన్తో ముఖం రాజ్ఞః సముదైక్షన్త భారత
వాసుదేవుడు మాట్లాడిన మాటలు విని, అందరు రాజులు మౌనంగా ఉండి, రాజు ముఖాన్ని చూస్తూ నిలిచిపోయారు.
యుధిష్ఠిరస్త్వభిప్రాయమభిలక్ష్య మహీక్షితామ్ । యోగమాజ్ఞాపయామాస భీమార్జునయమైః సహ
యుధిష్ఠిరుడు, రాజుల మనసులోని ఉద్దేశాన్ని గ్రహించి, భీముడు, అర్జునుడు ఇద్దరితో కలసి ఏర్పాట్లు చేయమని ఆజ్ఞాపించాడు.
తతః కిలకిలాభూతమనీకం పాణ్డవస్య హ। ఆజ్ఞాపితే తదా యోగే సమహృష్యన్త సైనికాః
ఆ సమయంలో పాండవుల సైన్యంలో ఆనందం వెల్లివిరిసింది; ఏర్పాట్లు చేయమని ఆజ్ఞాపించగానే సైనికులు ఎంతో సంతోషించారు.
అవధ్యానాం వధం పశ్యన్ధర్మరాజో యుధిష్ఠిరః। నిశ్వసన్భీమసేనం చ విజయం చేదమబ్రవీత్
వధించకూడని వారిని చావు ఎదుర్కొంటున్నారని చూసి, ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు, ఊపిరి పీల్చుకుంటూ, భీమసేనుడు, విజయుడికి ఇలా అన్నాడు.
యదర్థం వనవాసశ్చ ప్రాప్తం దుఃఖం చ యన్మయా। సోయమస్మానుపైత్యేవ పరోఽనర్థః ప్రయత్నతః
నేను అడవిలో నివసించాల్సి వచ్చిందీ, అనుభవించిన బాధలన్నీ కూడా ఇదే దురదృష్టం కోసం. ఎంతగా ప్రయత్నించినా, అదే దురదృష్టం ఇప్పుడు మరింత తీవ్రంగా మనపై వచ్చిపడింది.
యస్మిన్యత్నః కృతోఽస్మాభిః స నో హీనః ప్రయత్నతః। అకృతే తు ప్రయత్నేఽస్మానుపావృత్తః కలిర్మహాన్
మనము ఎంత శ్రమించినా, దానికి ఫలితం రాలేదు; మనం తగినంతగా ప్రయత్నించకపోవడం వల్ల పెద్ద అపాయం మన మీదికి వచ్చేసింది.
కథం హ్యవధ్యైః సఙ్గ్రామః కార్యః సహ భవిష్యతి। కథం హత్వా గురూన్వృద్ధాన్విజయో నో భవిష్యతి
ఎవ్వరిని చంపకూడదనిపించే వారితో యుద్ధం ఎలా చేయగలం? పెద్దవాళ్లను, గురువులను చంపి మనకు విజయం ఎలా లభించగలదు?
తచ్ఛ్రుత్వా ధర్మరాజస్య సవ్యసాచీ పరన్తపః। యదుక్తం వాసుదేవేన శ్రావయామాస తద్వచః
ధర్మరాజు మాటలు విని, శత్రువులకు భయంకరుడైన అర్జునుడు, వాసుదేవుడు చెప్పిన మాటలను అందరికీ వినిపించాడు.
ఉక్తవాన్దేవకీపుత్రః కున్త్యాశ్చ విదురస్య చ । వచనం తత్త్వయా రాజన్నిఖిలేనావధారితమ్
దేవకీపుత్రుడు, కుంతీదేవి మరియు విదురుని మాటలను చెప్పాడు. రాజా! వాటి అర్థాన్ని నువ్వు పూర్తిగా గ్రహించావు.
న చ తౌ వక్ష్యతోఽధర్మమితి మే నైష్ఠికీ మతిః। నాపి యుక్తం చ కౌన్తేయ నివర్తితుమయుధ్యతః
వారిద్దరూ ధర్మానికి విరుద్ధంగా ఏమీ చెప్పలేదని నాకు నిశ్చయం. కుంతీ కుమారుడా! యుద్ధం చేయకుండా వెనక్కి తగ్గడం కూడా సరైంది కాదు.
తచ్ఛ్రుత్వా వాసుదేవోఽపి సవ్యసాచివచస్తదా । స్మయమానోఽబ్రవీద్వాక్యం పార్థమేవమితి బ్రువన్
అర్జునుడు చెప్పిన మాటలు విని, వాసుదేవుడు చిరునవ్వుతో పార్థుడికి ఇలా అన్నాడు.
తతస్తే ధృతసంకల్పా యుద్ధాయ సహ సైనికాః। పాణ్డవేయా మహారాజ తాం రాత్రిం సుఖమావసన్
తర్వాత, యుద్ధానికి పట్టు పట్టిన పాండవులు తమ సైన్యంతో కలిసి ఆ రాత్రిని సుఖంగా గడిపారు, మహారాజా!
వ్యుష్టాయాం వై రజన్యాం హి రాజా దుర్యోధనస్తతః। వ్యభజత్తాన్యనికాని దశ చైకం చ భారత
రాత్రి ముగిసిన తరువాత, రాజు దుర్యోధనుడు ఆ పదకొండు దళాలను విడగొట్టాడు, భారత వంశజా!
నరహస్తిరథాశ్వానాం సారం మధ్యం చ ఫల్గు చ। సర్వేష్వేతేష్వనీకేషు సన్దిదేశ నరాధిపః
మనుషులు, ఏనుగులు, రథాలు, గుర్రాల దళాలలో ఉత్తమమైనవాటిని, మధ్యస్థమైనవాటిని, బలహీనమైనవాటిని రాజు వేరు వేరు చేశాడు.
సానుకర్షాః సతూణీరాః సవరూథాః సతోమరాః। సోపాసఙ్గాః సశక్తీకాః సనిషఙ్గాః సహర్ష్టయః
అందరూ అనుచరులతో, బాణముల సంచులతో, రథాలతో, కటారాలతో, పక్క ఆయుధాలతో, శక్తులతో, బాణాలతో, కఠిన ఆయుధాలతో సిద్ధంగా ఉన్నారు.
సధ్వజాః సపతాకాశ్చ సశరాసనతోమరాః । రజ్జుభిశ్చ విచిత్రాభిః సపాశాః సపరిచ్ఛదాః
అందరూ ధ్వజాలతో, జెండాలతో, విల్లు, బాణాలు, కటారాలతో, వివిధ రకాల కట్టెలు, తాడులు, అలంకారాలతో అలంకరించబడ్డారు.
సకచగ్రహవిక్షేపాః సతైలగుడవాలుకాః । సాశీవిషఘటాః సర్వే ససర్జరసపాంసవః
అందరూ కంచె కర్రలు, నూనె ముద్దలు, మట్టికట్టెలు, విషపూరిత పాత్రలు, సర్జరసం కలిగిన పొడి వంటివాటితో సిద్ధంగా ఉన్నారు.
సఘణ్టఫలకాః సర్వే సాయోగుడజలోపలాః ।। సశాలభిన్దిపాలాశ్చ సమధూచ్ఛిష్టముద్గరాః
అందరూ గంటలు ఉన్న కవచాలు, నూనె తేనె పూసిన దండాలు, ఇనుప ముళ్లు గల గదలు ధరించారు.
సకాణ్డదణ్డకాః సర్వే ససీరవిషతోమరాః । సశూర్పపిటకాః సర్వే సదాత్రాఙ్కుశతోమరాః
అందరూ ఇనుప తుంటి గల కర్రలు, విషపూరిత కటారాలు, వడకట్టెలు, గొడ్డళ్లూ, అంకుశాలు, కటారాలు ధరించారు.
సకీలకవచాః సర్వే వాశీవృక్షాదనాన్వితాః। వ్యాఘ్రచర్మపరీవారా ద్వీపిచర్మావృతాశ్చ తే
అందరూ ముళ్లు గల కవచాలు, గొడ్డళ్లూ, దండాలు, పులిచర్మాలతో అలంకరించబడి, చిరుతచర్మాలు కప్పుకున్నారు.
సహర్ష్టయః సశ్రృఙ్గాశ్చ సప్రాసవివిధాయుధాః । సకుఠారాః సకుద్దాలాః సతైలక్షౌమసర్పిషః
అందరూ గదలు, కొమ్ములు, వివిధ రకాల కటారాలు, గొడ్డళ్లూ, గొయ్యి తవాళ్లు, నూనె, పట్టు, నెయ్యితో సిద్ధంగా ఉన్నారు.
రుక్మజాలప్రతిచ్ఛన్నా నానామణివిభూషితాః । చిత్రానీకాః సువపుషో జ్వలితా ఇవ పావకాః
బంగారు జాలితో కప్పబడి, వివిధ రకాల రత్నాలతో అలంకరించబడి, ఆ సైన్య విభాగాలు అద్భుతంగా మెరిసిపోతూ, అగ్నిలా ప్రకాశించాయి.
తథా కవచినః శూరాః శస్త్రేషు కృతనిశ్చయాః । కులీనా హయయోనిజ్ఞాః సారథ్యే వినివేశితాః
అలాగే, ధైర్యవంతులైన యోధులు కవచం ధరించి, ఆయుధాలలో నిశ్చయంతో, మంచి కుటుంబాల్లో పుట్టి, గుర్రాల పెంపకంలో నైపుణ్యం కలిగి, రథసారథులుగా నియమించబడ్డారు.
బద్ధారిష్టా బద్ధకక్షా బద్ధధ్వజపతాకినః। బద్ధాభరణనిర్యూహా బద్ధచర్మాసిపట్టిశాః
వారు కవచాలు బిగించుకుని, బలమైన కట్టెలు ధరించి, జెండాలు, పతాకలు అమర్చుకుని, అలంకారాలతో మెరిసిపోతూ, కట్టిన కవచాలు, కవచపు బెల్టులు, కట్టిన కవచపు అలంకారాలతో సిద్ధంగా ఉన్నారు.