తతస్తే పృథివీపాలాః ప్రయయుః సహసైనికాః । భీష్మం సేనాపతిం కృత్వా సంహృష్టాః కాలచోదితాః
ఆ భూస్వాములు తమ సైన్యాలతో కలిసి, భీష్ముడిని సేనాధిపతిగా నియమించి, కాలచోదితులై ఆనందంగా బయలుదేరారు.
అక్షౌహిణ్యో దశైకా చ కౌరవాణాం సమాగతాః । తాసాం ప్రముఖతో భీష్మస్తాలకేతుర్వ్యరోచత
కౌరవుల పక్షంలో పదకొండు అక్షౌహిణి సేనలు కూడాయి. వాటి ముందుగా తాళపతాకంతో భీష్ముడు ప్రకాశించాడు.
యదత్ర యుక్తం ప్రాప్తం చ తద్విధత్స్వ విశాంపతే । ఉక్తం భీష్మేణ యద్వాక్యం ద్రోణేన విదురేణ చ
ఏది సముచితమో, ఏది జరిగిందో, అది చేయు, ఓ రాజేంద్రా. భీష్ముడు, ద్రోణుడు, విదురుడు చెప్పిన మాటలు విను.
గాన్ధార్యా ధృతరాష్ట్రేణ సమక్షం మమ భారత । ఏతత్తే కథితం రాజన్యద్వృత్తం కురుసంసది
గాంధారి, ధృతరాష్ట్రుడు, నా సమక్షంలో, ఓ భారతా, కురు సభలో జరిగిన సంగతులన్నీ నీకు వివరించారు.
సామ చాదౌ ప్రయుక్తం మే రాజన్సౌభ్రాత్రమిచ్ఛతా । అభేదాయాస్య వంశస్య ప్రజానాం చ వివృద్ధయే
మొదట నేను సౌభ్రాతృభావంతో, వంశానికి ఐక్యత కోసం, ప్రజలకు అభివృద్ధి కోసం సామాన్ని ఉపయోగించాను, ఓ రాజా.
పునర్భేదశ్చ మే యుక్తో యదా సామ న గృహ్యతే। కర్మానుకీర్తనం చైవ దేవమానుపసంహితమ్
కానీ సామం ఫలించకపోతే, విభేదమే యుక్తమైంది. అప్పుడే నేను దేవతలను సాక్షిగా ఉంచి, జరిగిన కార్యాలను వివరించాను.
యదా నాద్రియతే వాక్యం సామపూర్వం సుయోధనః । తదా మయా సమానీయ భేదితాః సర్వపార్థివాః
సుయోధనుడు సాంత్వనతో చెప్పిన మాటలను గౌరవించని సమయంలో, నేను అన్ని రాజులను కూడగట్టి, వారిని విడదీసాను.
అద్భుతాని చ ఘోరాణి దారుణాని చ భారత। అమానుషాణి కర్మాణి దర్శితాని మయా విభో
ఓ భారతా! నేను ఆశ్చర్యకరమైనవి, భయంకరమైనవి, దారుణమైనవి, మానవులకు అతీతమైన కార్యాలు చూపించాను.
నిర్భర్త్సయిత్వా రాజ్ఞస్తాంస్తృణీకృత్య సుయోధనమ్ । రాధేయం భీషయిత్వా చ సౌబలం చ పునః పునః
ఆ రాజులను మందలించి, సుయోధనుని తక్కువగా చేసి, రాధేయుని, సౌబలుని మళ్లీ మళ్లీ భయపెట్టాను.
ద్యూతతో ధార్తరాష్ట్రాణాం నిన్దాం కృత్వా తథా పునః। భేదయిత్వా నృపాస్నర్వాన్వాగ్భిర్మన్త్రేమ చాసకృత్
జూదంలో ధృతరాష్ట్ర కుమారులను నిందించి, పదే పదే మాటలతో, ఉపాయాలతో రాజుల మధ్య చిచ్చు పెట్టాను.
పునః సామాభిసంయుక్తం సంప్రదానమథాబ్రువమ్। అభేదాత్కురువంశస్య కార్యయోగాత్తథైవ చ
తర్వాత మళ్లీ సాంత్వనతో, కురు వంశం కలిసుండాలని, ధర్మాన్ని నిలబెట్టాలని, ఇచ్చిపుచ్చుకోవాలని చెప్పాను.
తే శూరా ధృతరాష్ట్రస్య భీష్మస్య విదురస్య చ । తిష్ఠేయుః పాణ్డవాః సర్వే హిత్వా మానమధశ్చరాః
ధృతరాష్ట్రుడు, భీష్ముడు, విదురుడు చెప్పినట్లుగా, పాండవులు అందరూ తమ గర్వాన్ని విడిచిపెట్టి వినయంగా ఉండాలి.
ప్రయచ్ఛన్తు చ తే రాజ్యమనీశాస్తే భవన్తు చ। యథాహ రాజా గాఙ్గేయో విదురశ్చ హితం తవ
వారు రాజ్యాన్ని ఇచ్చి, తాము臣ులుగా ఉండాలి; నీకు మేలు కలగాలని గంగేయుడు, విదురుడు చెప్పినట్లు చేయాలి.
సర్వం భవతు తే రాజ్యం పఞ్చ గ్రామాన్విసర్జయ। అవశ్యం భరణీయా హి పితుస్తే రాజసత్తమ
రాజ్యం మొత్తం నీదే కావాలి; ఐదు గ్రామాలు ఇవ్వు. నీ తండ్రిని తప్పనిసరిగా పోషించాలి, ఓ ఉత్తమ రాజా!
ఏవముక్తోఽపి దుష్టాత్మా నైవ భాగం వ్యముఞ్చత। దణ్డం చతుర్థం పశ్యామి తేషు పాపేషు నాన్యథా
ఇలా చెప్పినా ఆ దుష్టుడు భాగాన్ని ఇవ్వలేదు; వాళ్లకు శిక్ష తప్పదు, ఇంకేమీ మార్గం లేదు.
నిర్యాతాశ్చ వినాశాయ కురుక్షేత్రం నరాధిపాః । ఏతత్తే కథితం రాజన్యద్వృత్తం కురుసంసది
రాజులు వినాశనానికి కురుక్షేత్రానికి వెళ్లిపోయారు. కురు సభలో జరిగినది నీకు చెప్పాను, రాజా!
న తే రాజ్యం ప్రయచ్ఛన్తి వినా యుద్ధేన పాణ్డవ । వినాశహేతవః సర్వే ప్రత్యుపస్థితమృత్యవః
పాండవా! యుద్ధం లేకుండా వారు నీకు రాజ్యం ఇవ్వరు; అందరూ వినాశనానికి సిద్ధమై, మరణం ఎదురుగా నిలిచింది.
జనార్దనవచః శ్రుత్వా ధర్మరాజో యుధిష్ఠిరః। భ్రాతౄనువాచ ధర్మాత్మా సమక్షం కేశవస్య హ
జనార్దనుడు చెప్పిన మాటలు విని, ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు, కేశవుని సమక్షంలో తన అన్నదమ్ములకు ఇలా అన్నాడు.
శ్రుతం భవద్భిర్యద్వృత్తం సభాయాం కురుసంసది । కేశవస్యాపి యద్వాక్యం తత్సర్వమవధారితమ్
కురు సభలో జరిగినదీ, కేశవుడు చెప్పిన మాటలూ మీరు అందరూ విన్నారు; ఇవన్నీ మనం బాగా గ్రహించాము.
తస్మాత్సేనావిభాగం మే కురుధ్వం నరసత్తమాః । అక్షౌహిణ్యశ్చ సప్తైతాః సమేతా విజయాయ వై
అందుకే, మహోన్నతులారా! నాకు సైన్యాన్ని పంచండి; ఈ ఏడూ అక్షౌహిణులు విజయానికి సిద్ధంగా ఉన్నాయి.
తాసాం యే పతయః సప్త విఖ్యాతాస్తాన్నిబోధత। ద్రుపదశ్చ విరాటశ్చ ధృష్టద్యుమ్నశిఖణ్డినౌ
ఈ ఏడింటికి ప్రసిద్ధి చెందిన నాయకులు ఎవరో వినండి: ద్రుపదుడు, విరాటుడు, ధృష్టద్యుమ్నుడు, శిఖండినుడు,
సాత్యకిశ్చేకితానశ్చ భీమసేనశ్చ వీర్యవాన్ । ఏతే సేనాప్రణేతారో వీరాః సర్వే తనుత్యజః
సాత్యకి, చెకితానుడు, పరాక్రమవంతుడైన భీమసేనుడు— వీరే సైన్యాలకు ధైర్యవంతమైన నాయకులు.
సర్వే వేదవిదః శూరాః సర్వే సుచిరితవ్రతాః । హ్రీమన్తో నీతిమన్తశ్చ సర్వే యుద్ధవిశారదాః
వారు అందరూ వేదాలు తెలిసినవారు, వీరులు, మంచి వ్రతాలు ఆచరించినవారు, లజ్జాశీలులు, న్యాయబద్ధులు, యుద్ధంలో నిపుణులు.
ఇష్వస్త్రకుశలాః సర్వే తథా సర్వాస్త్రయోధినః । సప్తానామపి యో నేతా సేనానాం ప్రవిభాగవిత్
వారు అందరూ విల్లు, ఆయుధాలలో నైపుణ్యం కలవారు; ఈ ఏడుగురిలో సైన్యాల విభాగాన్ని బాగా తెలిసినవాడే నాయకుడు.
యః సహేత రణే భీష్ణం శరార్చిఃపావకోపమమ్ । తం తావత్సహదేవాత్ర ప్రబ్రూహి కురునన్దన। స్వగతం పురుషవ్యాఘ్ర కో నః సేనాపతిః క్షమః
కురువంశానికి ఆనందంగా ఉన్నవాడా, సహదేవా, మనలో యుద్ధంలో భీష్ముని బాణాలు అగ్నిలా మండుతుంటే, అతడిని ఎదుర్కొనగలవాడు ఎవరో ఇక్కడ చెప్పు. మనలో ఎవరు సైన్యానికి నాయకత్వం వహించగలరు, నరశార్దూలా, చెప్పు.
సంయుక్త ఏకదుఃఖశ్చ వీర్యవాంశ్చ మహీపతిః। యం సమాశ్రిత్య ధర్మజ్ఞం స్వమంశమనుయుఞ్జ్మహే
ఆయన మనతో సంతోషంలో, దుఃఖంలో కలిసుండాలి. ధైర్యవంతుడూ, భూమిపై రాజ్యాధికారం కలవాడూ, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడూ, మన భాగాన్ని నడిపించగలవాడూ ఉండాలి.
మత్స్యో విరాటో బలవాన్కృతాస్త్రో యుద్ధదుర్మదః । ప్రసహిష్యతి సఙ్గ్రామే భీష్మం తాంశ్చ మహారథాన్
మత్స్యరాజు విరాటుడు బలవంతుడు, ఆయుధాల్లో నిపుణుడు, యుద్ధంలో గర్వంగా ఉండే వాడు. అతడు భీష్ముని, ఆ మహారథుల్ని యుద్ధంలో ఎదుర్కొని జయించగలడు.
తథోక్తే సహదేవేన వాక్యే వాక్యవిశారదః । నకులోఽనన్తరం తస్మాదిదం వచనమాదదే
సహదేవుడు అలా చెప్పిన వెంటనే, మాటల్లో నైపుణ్యం కల నకులుడు వెంటనే ఈ మాటలు చెప్పాడు.
వయసా శాస్త్రతో ధైర్యాత్కులేనాభిజనేన చ । హ్రీమాన్బలాన్వితః శ్రీమాన్సర్వశాస్త్రవిశారదః
వయస్సులో, విద్యలో, ధైర్యంలో, వంశంలో, గొప్ప కుటుంబంలో, లజ్జతో, బలంతో, ఐశ్వర్యంతో, అన్ని శాస్త్రాల్లో నిపుణుడైనవాడు ఉన్నాడు.
వేద చాస్త్రం భారద్వాజాహుర్ధర్షః సత్యసఙ్గరః । యో నిత్యం స్పర్ధతే ద్రోణం భీష్మం చైవ మహాబలమ్
భారద్వాజుల వారు చెప్పినట్టు ఆయుధ విద్యలో నిపుణుడు, ధైర్యవంతుడు, మాటలో నిలిచే వాడు, ఎప్పుడూ ద్రోణుని, భీష్ముని పోటీగా భావించే వాడు.