తం పితా పరమక్రుద్ధో యయాతిర్నహుషాత్మజః । శశాప పుత్రం గాన్ధారే రాజ్యాచ్చాపి వ్యరోపయత్
అప్పుడు నహుషుని కుమారుడు యయాతి, తీవ్రమైన కోపంతో తన కుమారుడిని శపించి, రాజ్యం నుండి తీసేసాడు, ఓ గాంధారి.
యే చైనమన్వవర్తన్త భ్రాతరో బలదర్పితాః । శశాప తానపి క్రుద్ధో యయాతిస్తనయానథ
బలంతో, గర్వంతో ఉన్న అతని అన్నదమ్ములు కూడా అతనిని అనుసరించగా, యయాతి కోపంతో వారినీ శపించాడు.
యవీయాంసం తతః పురుం పుత్రం స్వవశవర్తినమ్ । రాజ్యే నివేశయామాస విధేయం నృపసత్తమః
తర్వాత, రాజులలో శ్రేష్ఠుడు అయిన యయాతి, తనకు విధేయుడైన చిన్న కుమారుడు పురువును రాజ్యానికి నియమించాడు.
ఏవం జ్యేష్ఠోఽప్యథోత్సిక్తో న రాజ్యమభిజాయతే । యవీయాంసోపి జాయన్తే రాజ్యం వృద్ధోపసేవయా
ఇలా, పెద్దవాడు అయినా, రాజ్యం అతనికి దక్కదు; చిన్నవాడు పెద్దవారిని సేవచేసి రాజ్యాన్ని పొందుతాడు.
తథైవ సర్వధర్మజ్ఞః పితుర్మమ పితామహః । ప్రతీపః పృథివీపాలస్త్రిషు లోకేషు విశ్రుతః
అదే విధంగా, నా తాత అయిన ప్రతీపుడు, అన్ని ధర్మాలను తెలిసినవాడు, మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధుడైన రాజు కూడా చేశాడు.
తస్య పార్థివసింహస్య రాజ్యం ధర్మేణ శాసతః । త్రయః ప్రజజ్ఞిరే పుత్రా దేవకల్పా యశస్వినః
ఆ ధర్మబద్ధంగా పాలించిన రాజసింహునికి, దేవతలవంటి, కీర్తిగాంచిన ముగ్గురు కుమారులు పుట్టారు.
దేవాపిరభవచ్ఛ్రేష్ఠో బాహ్లీకస్తదనన్తరమ్ । తృతీయః శన్తనుస్తాత ధృతిమాన్మే పితామహః
వారిలో పెద్దవాడు దేవాపి, తరువాత బాహ్లికుడు, మూడవవాడు నా తాత అయిన ధైర్యశాలి శంతను.
దేవాపిస్తు మహాతేజాస్త్వగ్దోషీ రాజసత్తమః । ధార్మికః సత్యవాదీ చ పితుః శుశ్రూషణే రతః
దేవాపి మహాతేజస్సుతో కూడినవాడు, చర్మవ్యాధితో బాధపడినా, ధార్మికుడు, సత్యవాది, తండ్రిని సేవించడంలో నిమగ్నుడై ఉండేవాడు.
పౌరజానపదానాం చ సంమతః సాధుసత్కృతః । సర్వేషాం బాలవృద్ధానాం దేవాపిర్హృదయఙ్గమః
పౌరులు, గ్రామస్థులు అందరూ దేవాపిని గౌరవించేవారు; సద్గుణులు అతనిని ఆదరించేవారు; చిన్నవారు, పెద్దవారు అందరికీ అతను హృదయానికి దగ్గరగా ఉండేవాడు.
వదాన్యః సత్యసన్ధశ్చ సర్వభూతహితే రతః । వర్తమానః పితుః శాస్త్రే బ్రాహ్మణానాం తథైవ చ
అతను దానశీలి, సత్యనిష్ఠుడు, సమస్త జీవుల హితంలో నిమగ్నుడు, తండ్రి, బ్రాహ్మణుల ఉపదేశాలను పాటించేవాడు.
బాహ్లీకస్య ప్రియో భ్రాతా శన్తనోశ్చ మహాత్మనః । సౌభ్రాత్రం చ పరం తేషాం సహితానాం మహాత్మనామ్
బాహ్లికుడికి, మహాత్ముడైన శంతనువుకు అతను ప్రియమైన అన్నయ్య; వీరి అన్నదమ్ముల మధ్య గొప్ప స్నేహబంధం ఉండేది.
అథ కాలస్య పర్యాయే వృద్ధో నృపతిసత్తమః । సంభారానభిషేకార్థం కారయామాస శాస్త్రతః
తర్వాత, సమయం వచ్చినప్పుడు, వృద్ధుడైన రాజు, శాస్త్రోక్తంగా అభిషేకానికి కావలసిన ఏర్పాట్లు చేయించాడు.
కారయామాస సర్వాణి మఙ్గలార్థాని వై విభుః । తం బ్రాహ్మణాశ్చ వృద్ధాశ్చ పౌరజానపదైః సహ
ఆ ప్రభువు అన్ని శుభకార్యాలను చేయించాడు; బ్రాహ్మణులు, వృద్ధులు, పౌరులు, గ్రామస్థులు అందరూ కలసి—
సర్వే నివారయామాసుర్దేవాపేరభిషేచనమ్ । స తచ్ఛ్రుత్వా తు నృపతిరభిషేకనివారణమ్। అశ్రుకణ్ఠోఽభవద్రాజా పర్యశోచత చాత్మజమ్
అందరూ కలసి దేవాపి అభిషేకాన్ని ఆపేశారు. అభిషేకాన్ని ఆపినట్టు విని, రాజు కన్నీటి గొంతుతో తన కుమారుని కోసం విచారించాడు.
ఏవం వదాన్యో ధర్మజ్ఞః సత్యసన్ధశ్చ సోఽభవత్। ప్రియః ప్రజానామపి సంస్త్వగ్దోషేణ ప్రదూషితః
అతను దానశీలి, ధర్మజ్ఞుడు, సత్యవాది, ప్రజలకు ప్రియమైనవాడు అయినా, చర్మవ్యాధి కారణంగా తిరస్కరించబడ్డాడు.
హీనాఙ్గం పృథివీపాలం నాభినన్దన్తి దేవతాః। ఇతి కృత్వా నృపశ్రేష్ఠం ప్రత్యషేధన్ద్విజర్షభాః
శరీరంలో లోపం ఉన్న రాజును దేవతలు ఆశీర్వదించరు అని భావించి, బ్రాహ్మణులు ఆ రాజును అభిషేకం చేయకుండా నిలిపేశారు.
తతః ప్రవ్యథితాఙ్గోఽసౌ పుత్రశోకసమన్వితః । మమార తం మృతం దృష్ట్వా దేవాపిః సంశ్రితో వనమ్
అప్పుడు, శరీరంగా బాధపడుతూ, కుమారుని విషాదంతో ఉన్న రాజు మరణించాడు; అతని మరణాన్ని చూసి దేవాపి అడవికి వెళ్లిపోయాడు.
బాహ్లీకో మాతులకులం త్యక్త్వా రాజ్యం సమాశ్రితః । పితృభ్రాతౄన్పరిత్యజ్య ప్రాప్తవాన్పరమర్ధిమత్
బాహ్లికుడు మామగారి ఇంటిని వదిలి, రాజ్యం స్వీకరించాడు; తండ్రి సోదరులను విడిచిపెట్టి, గొప్ప ఐశ్వర్యాన్ని పొందాడు.
బాహ్లీకేన త్వనుజ్ఞాతః శన్తనుర్లోకవిశ్రుతః । పితర్యుపరతే రాజన్రాజా రాజ్యమకారయత్
బాహ్లీకుడు అనుమతి ఇచ్చిన తర్వాత, పేరు గాంచిన శాంతను తన తండ్రి మరణించినప్పుడు రాజ్యాన్ని పాలించాడు, ఓ రాజా.
తథైవాహం మతిమతా పరిచిన్త్యేహ పాణ్డునా। జ్యేష్ఠః ప్రభ్రంశితో రాజ్యాద్ధీనాఙ్గ ఇతి భారత
అదే విధంగా, తెలివిగల పాండు నన్ను ఆలోచించి, నేను పెద్దవాడినైనా, నా శరీరంలో లోపం ఉన్నందువల్ల రాజ్యాన్ని కోల్పోయాను, ఓ భారతా.
పాణ్డుస్తు రాజ్యం సంప్రాప్తః కనీయానపి సన్నృపః । వినాశే తస్య పుత్రాణామిదం రాజ్యమరిన్దమ
కానీ పాండు చిన్నవాడైనా రాజ్యాన్ని పొందాడు. అతని కుమారులు నశించిన తర్వాత ఈ రాజ్యం నీకు వచ్చింది, ఓ శత్రువులను జయించినవాడా.
మయ్యభాగిని రాజ్యాయ కథం త్వం రాజ్యమిచ్ఛసి। అరాజపుత్రో హ్యస్వామీ పరస్వం హర్తుమిచ్ఛసి
నీవు రాజ్యానికి భాగస్వామి కాకపోయినా, రాజపుత్రుడు గానీ యజమాని గానీ కాకుండా, ఇతరుల దానిని దక్కించుకోవాలని ఎలా ఆశిస్తున్నావు?
యుధిష్ఠిరో రాజపుత్రో మహాత్మా న్యాయాగతం రాజ్యమిదం చ తస్య। స కౌరవస్యాస్య కులస్య భర్తా ప్రశాసితా చైవ మహానుభావః
యుధిష్ఠిరుడు మహాత్ముడు, రాజపుత్రుడు. ఈ రాజ్యం న్యాయంగా అతనికి వచ్చింది. అతనే ఈ కౌరవ వంశానికి అధిపతి, గొప్ప గౌరవం కలవాడు.
స సత్యసన్ధః స తథాఽప్రమత్తః శాస్త్రే స్థితో బన్ధుజనస్య సాధుః। ప్రియః ప్రజానాం సుహృదానుకమ్పీ జితేన్ద్రియః సాధుజనస్య భర్తా
అతడు సత్యవంతుడు, అప్రమత్తుడు, ధర్మశాస్త్రంలో స్థిరుడైనవాడు, బంధువులలో మంచివాడు, ప్రజలకు ప్రియమైనవాడు, మిత్రులకు దయగలవాడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, సద్జనులకు నాయకుడు.
క్షమా తితిక్షా దమ ఆర్జవం చ సత్యవ్రతత్వం శ్రుతమప్రమాదః । భూతానుకమ్పా హ్యనుశాసనం చ యుధిష్ఠిరే రాజగుణాః సమస్తాః
క్షమ, సహనం, ఆత్మనిగ్రహం, నైతికత, సత్యనిష్ఠ, విద్య, అప్రమత్తత, భూతములపై దయ, సరిగ్గా పాలించడం — ఈ రాజధర్మాలన్నీ యుధిష్ఠిరునిలో ఉన్నాయి.
అరాజపుత్రస్త్వమనార్యవృత్తో లుబ్ధః సదా బన్ధుషు పాపబుద్ధిః । క్రమాగతం రాజ్యమిదం పరేషాం హర్తుం కథం శక్ష్యసి దుర్వినీత
కానీ నీవు రాజపుత్రుడు కాను, నీ ప్రవర్తన మంచిది కాదు, బంధువుల పట్ల ఎప్పుడూ లోభిగా, చెడు ఆలోచనలతో ఉంటావు. క్రమంగా వచ్చిన ఈ రాజ్యాన్ని ఇతరుల నుండి ఎలా దక్కించుకోగలవు, ఓ దుర్వినీతుడా?
ప్రయచ్ఛ రాజ్యార్ధమపేతమోహః సవాహనం త్వ సపరిచ్ఛదం చ । తతోఽవశేషం తవ జీవితస్య సహానుజస్యైవ భవేన్నరేన్ద్ర
నీ మోహాన్ని విడిచి, రథాలు, సేవకులతో కూడిన రాజ్యానికి సగాన్ని ఇవ్వు. అప్పుడు మిగిలిన జీవితాన్ని నీ తమ్ముడితో కలిసి గడుపు, ఓ రాజా.
ఏవముక్తే తు భీష్మేణ ద్రోణేన విదురేణ చ। గాన్ధార్యా ధృతరాష్ట్రేణ న వై మన్దోఽన్వబుద్ధ్యత
భీష్ముడు, ద్రోణుడు, విదురుడు, గాంధారి, ధృతరాష్ట్రుడు ఇలా చెప్పినప్పటికీ, ఆ మూర్ఖుడు అర్థం చేసుకోలేకపోయాడు.
అవధూయోత్థితో మన్దః క్రోధసంరక్తలోచనః। అన్వద్రవన్త తం పశ్చాద్రాజానస్త్యక్తజీవితాః
వారిని తృణీకరించి, కోపంతో కళ్లెర్రగా ఆ మూర్ఖుడు లేచాడు. తన ప్రాణాలను త్యాగానికి సిద్ధంగా ఉన్న రాజులు అతని వెంట వెళ్లారు.
ఆజ్ఞాపయచ్చ రాజ్ఞస్తాన్పార్థివాన్నష్టచేతసః । ప్రయాత వై కురుక్షేత్రం పుష్యోఽద్యేతి పునః పునః
ఆ రాజు మనస్సు కోల్పోయిన ఆ రాజులకు మళ్లీ మళ్లీ ఆజ్ఞాపించాడు — 'ఈ రోజు పుష్య నక్షత్రం, కురుక్షేత్రానికి వెళ్లండి' అని.