నీచైః స్థిత్వా తు విదుర ఉపాస్తే స్మ వినీతవత్। ప్రేష్యవత్పురుషవ్యాఘ్రో వాలవ్యజనముత్క్షిపన్
విదురుడు వినయంగా, తక్కువ స్థాయిలో ఉండి, సేవకుడిలా సేవ చేస్తూ, పురుషశ్రేష్ఠుడైనా, బాలవ్యజనం ఊదుతూ ఉండేవాడు.
తతః సర్వాః ప్రజాస్తాత ధృతరాష్ట్రం జనేశ్వరమ్ । అన్వపద్యన్త విధివద్యథా పాణ్డుం జనాధిపమ్
ఆ తరువాత, ప్రియమైనవాడా, ప్రజలందరూ ధృతరాష్ట్రుని రాజుగా అంగీకరించారు. పాండుని ఎలా అంగీకరించారో అలాగే.
విసృజ్య ధృతరాష్ట్రాయ రాజ్యం స విదురాయ చ। చచార పృథివీం పాణ్డుః సర్వాం పరపురఞ్జయః
ధృతరాష్ట్రునికీ, విదురునికీ రాజ్యాన్ని అప్పగించి, శత్రు నగరాలను జయించిన పాండు భూమంతటా సంచరించాడు.
కోశసంవననే దానే భృత్యానాం చాన్వవేక్షణే । భరణే చైవ సర్వస్య విదురః సత్యసఙ్గరః
ధనం కూడించడం, దానం చేయడం, సేవకులను చూసుకోవడం, అందరికీ పోషణ కల్పించడం వంటి వాటిలో విదురుడు ఎప్పుడూ సత్యనిష్ఠుడిగా ఉండేవాడు.
సన్ధివిగ్రహసంయుక్తో రాజ్ఞాం సంవాహనక్రియాః । అవైక్షత మహాతేజా భీష్మః పరపురఞ్జయః
శత్రు నగరాలను జయించిన మహా తేజస్సు కలిగిన భీష్ముడు, రాజుల మధ్య జరుగుతున్న స్నేహాలు, శత్రుత్వాలు, ఇతర కార్యాచరణలను బాగా గమనించాడు.
సింహాసనస్థో నృపతిర్ధృతరాష్ట్రో మహాబలః । అన్వాస్యమానః సతతం విదురేణ మహాత్మనా
సింహాసనంపై కూర్చున్న ధృతరాష్ట్రుడు, అపారమైన బలమున్న రాజు, మహాత్ముడు అయిన విదురుడు ఎప్పుడూ అతని సేవలో ఉండేవాడు.
కథం తస్య కులే జాతః కులభేదం వ్యవస్యసి। సంభూయ భ్రాతృభిః సార్ధం భుఙ్క్ష భోగాఞ్జనాధిప
నీవు ఆ వంశంలో పుట్టినవాడివై, కుటుంబాన్ని విడగొట్టాలని ఎలా అనుకుంటున్నావు? నీవు నీ అన్నదమ్ములతో కలిసి ఆనందాలు అనుభవించు, ఓ మానవులలో శ్రేష్ఠుడా!
బ్రవీమ్యహం న కార్పణ్యాన్నార్థహేతోః కథఞ్చన । భీష్మేణ దత్తమిచ్ఛామి న త్వయా రాజసత్తమ
నేను నీకు దుర్బలత వల్లా, లాభం కోసం కూడా మాట్లాడటం లేదు. భీష్ముడు ఇచ్చినదే నాకు కావాలి, నీవు ఇచ్చేదేమీ వద్దు, ఓ రాజులలో శ్రేష్ఠుడా!
నాహం త్వత్తోఽభికాఙ్క్షిష్యే వృత్త్యుపాయం జనాధిప । యతో భీష్మస్తతో ద్రోణో యద్భీష్మస్త్వాహ తత్కురు
నీవు నాకు ఉపాధి మార్గం ఇవ్వాలని నేను ఆశించను, ఓ జనాధిపతీ! భీష్ముడు ఎక్కడ ఉంటాడో అక్కడే ద్రోణుడు కూడా ఉంటాడు. భీష్ముడు చెప్పినట్లే నీవు చేయు.
దీయతాం పాణ్డుపుత్రేభ్యో రాజ్యార్ధమరికర్శన । సమమాచార్యకం తాత తవ తేషాం చ మే సదా
పాండుపుత్రులకు రాజ్యానికి సగం ఇవ్వాలి, ఓ శత్రువులను సంహరించేవాడా! గురువు స్థానం నీవు, వాళ్లు, నేను — అందరికీ ఎప్పుడూ సమానంగా ఉండాలి, తండ్రీ!
అశ్వత్థామా యథా మహ్యం తథా శ్వేతహయో మమ । బహునా కిం ప్రలాపేన యతో ధర్మస్తతో జయః
అశ్వత్థామ నాకు ఎంత ప్రియమో, శ్వేతహయుడు కూడా అంతే ప్రియుడు. ఎక్కువగా మాటలు చెప్పడం ఎందుకు? ధర్మం ఉన్న చోటే విజయం ఉంటుంది.
ఏవముక్తే మహారాజ ద్రోణేనామితతేజసా। వ్యాజహార తతో వాక్యం విదురః సత్యసఙ్గరః । పితుర్వదనమన్వీక్ష్య పరివృత్త్య చ ధర్మవిత్
అంతటి తేజస్సు కలిగిన ద్రోణుడు ఇలా చెప్పిన తర్వాత, సత్య నిష్ఠుడు అయిన విదురుడు తన తండ్రి ముఖాన్ని చూసి, తిరిగి, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడిగా ఈ మాటలు చెప్పాడు.
దేవవ్రత నిబోధేదం వచనం మమ భాషతః। ప్రనష్టః కౌరవో వంశస్త్వయాయం పునరుద్ధృతః
దేవవ్రతా! నేను చెప్పే ఈ మాటలు విను. నీవు లేకపోతే కౌరవ వంశం నశించేది. నీవు మళ్లీ దాన్ని నిలబెట్టావు.
తన్మే విలపమానస్య వచనం సముపేక్షసే। కోయం దుర్యోధనో నామ కులేఽస్మిన్కులపాంసనః
నేను బాధతో మాట్లాడుతున్నా నువ్వు పట్టించుకోకుండా ఉంటున్నావు. మన వంశంలో పుట్టి, కుటుంబానికి మచ్చ తెచ్చే ఈ దుర్యోధనుడు ఎవడు?
యస్య లోభాభిభూతస్య మతిం సమనువర్తసే । అనార్యస్యాకృతజ్ఞస్య లోభేన హృతచేతసః । అతిక్రామతి యః శాస్త్రం పితుర్ధర్మార్థదర్శినః
లోభానికి లోనై, కృతఘ్నుడై, దుర్మార్గుడై, తండ్రి చెప్పిన ధర్మార్ధాలను లెక్కచేయని వాడి మనసును నీవు అనుసరిస్తున్నావు.
ఏతే నశ్యన్తి కురవో దుర్యోధనకృతేన వై। యథా తే న ప్రణశ్యేయుర్మహారాజ తథా కురు
దుర్యోధనుని వల్ల కౌరవులు నశిస్తున్నారు. మహారాజా! వాళ్లు నశించకుండా ఉండేలా నీవు చర్య తీసుకో.
మాం చైవ ధృతరాష్ట్రం చ పూర్వమేవ మహామతే। చిత్రకార ఇవాలేఖ్యం కృత్వా స్థాపితవానసి
మహామతివంతుడా! నీవు నన్ను, ధృతరాష్ట్రునిని చిత్రకారుడు చిత్రాన్ని వేసి పక్కన పెట్టినట్లు ముందే పక్కన పెట్టేశావు.
ప్రజాపతిః ప్రజాః సృష్ట్వా యథా సంహరతే తథా। నోపేక్షశ్వ మహాబాహో పశ్యమానః కులక్షయమ్
ప్రజాపతి సృష్టిని సృష్టించి మళ్లీ తీసుకుంటాడు కదా, అలాగే నీవు కుటుంబ నాశనాన్ని చూస్తూ ఊరుకోకు, ఓ బలవంతుడా!
అథ తేఽద్య మతిర్నష్టా వినాశే ప్రత్యుపస్థితే । వనం గచ్ఛ మయా సార్ధం ధృతరాష్ట్రేణ చైవ హ
ఈ రోజు నీవు నాశనానికి ముందే మనస్సు కోల్పోయినట్లైతే, నన్ను, ధృతరాష్ట్రునిని వెంటబెట్టుకుని అడవికి వెళ్ళిపో.
బద్ధ్వా వా నికృతిప్రజ్ఞం ధార్తరాష్ట్రం సుదుర్మతిమ్ । శాధీదం రాజ్యమద్యాశు పాణ్డవైరభిరక్షితమ్
దుర్మార్గుడైన ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడిని బంధించి, వెంటనే ఈ రాజ్యాన్ని పాండవుల రక్షణలో పెట్టు.
ప్రసీద రాజశార్దూల వినాశో దృశ్యతే మహాన్ । పాణ్డవానాం కురూణాం చ రాజ్ఞామమితతేజసామ్
రాజులలో సింహుడా! దయచూపు. పాండవులు, కౌరవులు, అపారమైన తేజస్సు కలిగిన రాజులు — వీరందరికీ గొప్ప నాశనం కనబడుతోంది.
విరరామైవముక్త్వా తు విదురో దీనమానసః । ప్రధ్యాయమానః స తదా నిఃశ్వసంశ్చ పునః పునః
ఇలా అన్న తరువాత, విదురుడు మనసు బాధతో మౌనంగా ఉండిపోయాడు. అతడు లోతుగా ఆలోచిస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ ఊపిరి పీల్చుకుంటూ ఉన్నాడు.
తతోఽస్య రాజ్ఞః సుబలస్య పుత్రీ ధర్మార్థయుక్తం కులనాశమీతా। దుర్యోధనం పాపమతిం నృశంసం రాజ్ఞాం సమక్షం సుతమాహ కోపాత్
ఆ సమయంలో సుబలుని కుమార్తె, ధర్మబద్ధంగా తన వంశాన్ని నాశనం చేయాలని సంకల్పించి, కోపంతో తన కుమారుడు దుర్యోధనుడిని — పాపబుద్ధి, క్రూరహృదయుడైన వాడిని — రాజుల సమక్షంలో ఉద్దేశించి ఇలా అన్నది.
యే పార్థివా రాజసభాం ప్రవిష్టా బ్రహ్మర్షయో యే చ సభాసదోఽన్యే। శ్రృణ్వన్తు వక్ష్యామి తవాపరాధం పాపస్య సామాత్యపరిచ్ఛదస్య
ఈ రాజసభలోకి వచ్చిన రాజులు, బ్రాహ్మణ ఋషులు, ఇతర సభ్యులందరూ వినండి. నీ తప్పును, నీతో పాటు ఉన్న పాపాత్ముల తప్పును నేను చెప్పబోతున్నాను.
రాజ్యం కురూణామనురూపభోజ్యం క్రమాగతో నః కులధర్మ ఏషః। త్వం పాపబుద్ధేఽతినృశంసకర్మన్ రాజ్యం కురూణామనయాద్విహంసి
కురువంశానికి చెందిన ఈ రాజ్యం సరిగ్గా వారసత్వంగా మనకు వచ్చింది; ఇదే మన కుటుంబ పరంపర. కానీ నీవు, పాపబుద్ధి, అధిక క్రూరతతో, ధర్మాన్ని దాటి కురువంశ రాజ్యాన్ని నాశనం చేశావు.
రాజ్యే స్థితో ధృతరాష్ట్రో మనీషీ తస్యానుజో విదురో దీర్ఘదర్శీ । ఏతావతిక్రమ్య కథం నృపత్వం దుర్యోధన ప్రార్థయసేఽద్య మోహాత్
ధృతరాష్ట్రుడు జ్ఞానవంతుడిగా రాజ్యంలో ఉన్నాడు, అతని సోదరుడు విదురుడు దూరదృష్టి కలవాడు. వీళ్లను పక్కన పెట్టి, దుర్యోధనా, నీవు మోహంతో ఇప్పుడు రాజ్యాన్ని ఎలా కోరుకుంటున్నావు?
రాజా చ క్షత్తా చ మహానుభావౌ భీష్మే స్థితే పరవన్తౌ భవేతామ్ । అయం తు ధర్మజ్ఞతయా మహాత్మా న రాజ్యకామో నృవరో నదీజః
రాజు, క్షత్రియుడు ఇద్దరూ గొప్ప ప్రతిష్ఠ కలవారు; భీష్ముడు రక్షకుడిగా ఉన్నంతవరకు వారికి అధికారం ఉండేది. కానీ ఈ మహాత్ముడు, ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడు, రాజ్యాన్ని కోరడు; నదిలో జన్మించిన మానవులలో శ్రేష్ఠుడు.
రాజ్య తు పాణ్డోరిదమప్రధృష్యం తస్యాద్య పుత్రాః ప్రభవన్తి నాన్యే। రాజ్యం తదేతన్నిఖిలం పాణ్డవానాం పైతామహం పుత్రపౌత్రానుగామి
ఈ అపరాజేయమైన రాజ్యం పాండువుకు చెందింది; ఇప్పుడు ఆయన కుమారులకే ఇది ఉంది, ఇంకెవరికీ కాదు. ఈ మొత్తం రాజ్యం పాండవులదే, పితామహుల వారసత్వంగా కుమారులు, మనవళ్లకు వస్తూ ఉంది.
యద్వై బ్రూతే కురుముఖ్యో మహాత్మా దేవవ్రతః సత్యసన్ధో మనీషీ । సర్వం తదస్మాభిరహత్య కార్యం రాజ్యం స్వధర్మాన్పరిపాలయద్భిః
కురువంశానికి పెద్దవాడు, మహాత్ముడు, సత్యనిష్ఠుడు, జ్ఞానవంతుడు అయిన దేవవ్రతుడు ఏది చెప్పినా, మనం ఎలాంటి సందేహం లేకుండా అది చేయాలి; మన ధర్మాన్ని పాటిస్తూ రాజ్యాన్ని పరిరక్షించాలి.
అనుజ్ఞయా చాథ మహావ్రతస్య బ్రూయాన్నృపోఽయం విదురస్తథైవ। కార్యం భవేత్తత్సుహృద్భిర్నియోజ్యం ధర్మం పురస్కృత్య సుదీర్ఘకాలమ్
ఆ మహావ్రతుడి అనుమతితో, అలాగే రాజైన విదురుడు చెప్పినట్లుగా, స్నేహితులు కలసి ఆ పని చేయాలి; ధర్మాన్ని ముందుంచుకుని, చాలా కాలం నిలబడేలా చూడాలి.