సామాత్యో రాజలిఙ్గాని సోపనీయ నరాధిపః। పురోహితసహాయశ్చ జగామాశ్రమముత్తమమ్
మంత్రులతో, రాజచిహ్నాలను మోసుకొంటూ, పురోహితుడితో కలిసి, ఆ రాజు ఆ ఉత్తమమైన ఆశ్రమానికి వెళ్లాడు.
దిదృక్షుస్తత్ర తమృషిం తపోరాశిమథావ్యయమ్। బ్రహ్మలోకప్రతీకాశమాశ్రమం సోఽభివీక్ష్య హ। షట్పదోద్గీతసంఘుష్టం నానాద్విజగణాయుతమ్
ఆ తపస్సులో అపరిమితుడైన ఋషిని దర్శించాలనే కోరికతో, బ్రహ్మలోకాన్ని పోలిన ఆ ఆశ్రమాన్ని చూశాడు. అక్కడ తేనెటీగల గానంతో, ఎన్నో ద్విజుల సమూహాలతో నిండినదిగా కనిపించింది.
విస్మయోత్ఫుల్లనయనో రాజా ప్రీతో బభూవహ। ఋచో బహ్వృచముఖ్యైశ్చ ప్రేర్యమాణాః పదక్రమైః। శుశ్రావ మనుజవ్యాఘ్రో వితతేష్విహ కర్మసు
ఆశ్చర్యంతో కళ్లు విప్పిన రాజు ఆనందంతో నిండిపోయాడు. అక్కడ బహ్వృచులు పాడే ఋగ్వేద మంత్రాలను, క్రమంగా జరిగే యాగాలను విని ముచ్చటపడ్డాడు.
యజ్ఞవిద్యాఙ్గవిద్భిశ్చ యజుర్విద్భిశ్చ శోభితమ్। మధురైః సామగీతైశ్చ ఋషిభిర్నియతవ్రతైః
యజ్ఞవిధానాల్లో నిపుణులు, యజుర్వేదాన్ని తెలిసినవారు, నియమంగా ఉండే ఋషులు మధురమైన సామగానంతో ఆ ఆశ్రమాన్ని అలంకరించారు.
భారుణ్డసామగీతాభిరథర్వశిరసోద్గతైః। యతాత్మభిః సునియతైః శుశుభే స తదాశ్రమః
భారుండ సామగానంతో, అథర్వవేద మంత్రాలతో, నియమంగా ఉండే ఋషులు ఆ ఆశ్రమాన్ని మరింత ప్రకాశింపజేశారు.
అథర్వవేదప్రవరాః పూగయజ్ఞియసామగాః। సంహితామీరయన్తి స్మ పదక్రమయుతాం తు తే
అథర్వవేదంలో ప్రావీణ్యం ఉన్నవారు, పూగ, యజ్ఞీయ సామగానాలు పాడేవారు, పదక్రమంతో కూడిన సంహితలను పఠిస్తూ ఉన్నారు.
శబ్దసంస్కారసంయుక్తర్బ్రువద్భిశ్చాపరైర్ద్విజైః। నాదితః స బభౌ శ్రీమాన్బ్రహ్మలోక ఇవాపరః
శబ్దశుద్ధితో, సరైన ఉచ్చారణతో పలికే ఇతర ద్విజుల వాక్కులతో, ఆ పవిత్ర స్థలం బ్రహ్మలోకాన్ని పోలినట్లు మారుమోగింది.
యజ్ఞసంస్తరవిద్భిశ్చ క్రమశిక్షావిశారదైః। న్యాయతత్త్వాత్మవిజ్ఞానసంపన్నైర్వేదపారగైః
యజ్ఞ పీటల ఏర్పాటులో నిపుణులు, క్రమశిక్షణలో ప్రావీణ్యం ఉన్నవారు, న్యాయతత్వాన్ని, ఆత్మజ్ఞానాన్ని తెలిసిన వేదపండితులు అక్కడ ఉన్నారు.
నానావాక్యసమాహారసమవాయవిశారదైః। విశేషకార్యవిద్భిశ్చ మోక్షధర్మపరాయణైః
వివిధ వాదాలను సమర్థంగా సమీకరించగలవారు, కార్యాల విశేషాలను బాగా తెలిసినవారు, మోక్షధర్మాలలో నిబద్ధత కలిగినవారు — వీరి ద్వారా,
స్తాపనాక్షేపసిద్ధాన్తపరమార్థజ్ఞతాం గతైః। శబ్దచ్ఛన్దోనిరుక్తజ్ఞైః కాలజ్ఞానవిశారదైః
స్థాపన, ఖండన, సిద్ధాంత నిరూపణ ద్వారా పరమార్థాన్ని తెలుసుకున్నవారు, వ్యాకరణం, ఛందస్సు, నిర్వచనంలో నిపుణులు, కాలజ్ఞానం కలిగినవారు — వీరి ద్వారా,
ద్రవ్యకర్మగుణజ్ఞైశ్చ కార్యకారణవేదిభిః। పక్షివానరరుతజ్ఞైశ్చ వ్యాసగ్రన్థసమాశ్రితైః
ద్రవ్యాలు, క్రియలు, గుణాలు తెలిసినవారు, కారణ-ఫలితాలను గ్రహించేవారు, పక్షులు, కోతుల అరుపులను అర్థం చేసేవారు, వ్యాసుని గ్రంథాలను ఆధారంగా చేసుకున్నవారు — వీరి ద్వారా,
నానాశాస్త్రేషు ముఖ్యైశ్చ శుశ్రావ స్వనమీరితమ్। లోకాయతికముఖ్యైశ్చ సమన్తాదనునాదితమ్
వివిధ ముఖ్యమైన శాస్త్రాలలో తన కీర్తిని వినిపించుకున్నాడు; లోకాయతికులలో ప్రముఖుల ద్వారా చుట్టూ ప్రతిధ్వనించబడింది.
తత్రతత్ర చ విప్రేన్ద్రాన్నియతాన్సంశితవ్రతాన్। జపహోమపరాన్విప్రాన్దదర్శ పరవీరహా
అక్కడక్కడ నిశ్చయమైన వ్రతాలు పాటించే, జపహోమాలలో నిమగ్నమైన గొప్ప బ్రాహ్మణులను ఆ పరవీరహంతకుడు చూశాడు.
ఆసనాని విచిత్రాణి రుచిరాణి మహీపతిః। ప్రయత్నోపహితాని స్మ దృష్ట్వా విస్మయమాగమత్
రాజు అద్భుతంగా, ఆకర్షణీయంగా, శ్రద్ధతో అమర్చిన ఆసనాలను చూసి ఆశ్చర్యపోయాడు.
దేవతాయతనానాం చ ప్రేక్ష్య పూజాం కృతాం ద్విజైః। బ్రహ్మలోకస్థమాత్మానం మేనే స నృపసత్తమః
ద్విజులు దేవతాల ఆలయాలలో చేసిన పూజను చూసి, ఆ ఉత్తమ రాజు తాను బ్రహ్మలోకంలో ఉన్నట్టు భావించాడు.
స కాశ్యపతపోగుప్తమాశ్రమప్రవరం శుభమ్। నాతృప్యత్ప్రేక్షమాణో వై తపోవనగుణైర్యుతమ్
కాశ్యపుని తపస్సుతో కాపాడబడిన, తపోవన గుణాలతో నిండిన ఆ శుభ్రమైన ఆశ్రమాన్ని చూస్తూ రాజు తృప్తిపొందలేకపోయాడు.
స కాశ్యపస్యాయతనం మహావ్రతై- ర్వృతం సమాన్తాదృషిభిస్తపోధనైః। వివేశ సామాత్యపురోహితోఽరిహా వివిక్తమత్యర్థమనోహరం శుభమ్
తపస్సులో ధనవంతులైన మహావ్రతులు చుట్టూ ఉన్న కాశ్యపుని ఆశ్రమంలో, తన మంత్రులు, పురోహితులతో కలసి, ఆ శుభ్రమైన, ఎంతో ఆకర్షణీయమైన, నిశ్శబ్దమైన స్థలంలో ప్రవేశించాడు.
తతో గచ్ఛన్మహాబాహురేకోఽమాత్యాన్విసృజ్య తాన్। నాపశ్యచ్చాశ్రమే తస్మింస్తమృషిం సంశితవ్రతమ్
తర్వాత, మహాబాహువు తన మంత్రులను పంపించి, ఒంటరిగా వెళ్లాడు; ఆ ఆశ్రమంలో ఆ దృఢవ్రతుడైన ఋషిని చూడలేకపోయాడు.
సోఽపశ్యమానస్తమృషిం శూన్యం దృష్ట్వా తథాఽఽశ్రమమ్। ఉవాచ క ఇహేత్యుచ్చైర్వనం సన్నాదయన్నివ
ఆ ఋషిని కనుగొనక, ఆశ్రమం ఖాళీగా ఉండటాన్ని గమనించి, 'ఇక్కడ ఎవరు ఉన్నారు?' అని గట్టిగా పిలిచాడు; ఆ అరుపుతో అడవి మారుమోగింది.
శ్రుత్వాఽథ తస్య తం శబ్దం కన్యా శ్రీరివ రూపిణీ। నిశ్చక్రామాశ్రమాత్తస్మాత్తాపసీవేషధారిణీ
ఆవిడ స్వరాన్ని విని, లక్ష్మీదేవిలా ప్రకాశించే, తపస్వినీ వేషధారిణి అయిన యువతి ఆశ్రమం నుండి బయటకు వచ్చింది.
సా తం దృష్ట్వైవ రాజానం దుష్యన్తమసితేక్షణా। `సుప్రీతాఽభ్యాగతం తం తు పూజ్యం ప్రాప్తమథేశ్వరమ్
ఆ కృష్ణకాంతి కనుగల యువతి, రాజు దుశ్యంతుడిని చూసి ఎంతో సంతోషించింది; ఎందుకంటే ఆతిథ్యానికి అర్హుడైన, గౌరవనీయుడు వచ్చినాడు.
రూపయౌవనసంపన్నా శీలాచారవతీ శుభా। సా తమాయతపద్మాక్షం వ్యూఢోరస్కం మహాభుజమ్
ఆమె అందం, యౌవనం కలిగి, మంచి స్వభావం, మంచి ఆచారంతో ఉన్నది; పద్మపుష్పంలాంటి విశాలమైన కళ్లతో, విస్తృతమైన ఛాతితో, బలమైన భుజాలతో ఉన్న రాజును ఆమె చూశింది.
సింహస్కన్ధం దీర్ఘబాహుం సర్వలక్షణపూజితమ్। స్పృష్టం మధురయా వాచా సాఽబ్రవీజ్జనమేజయా
సింహపు భుజాలు, పొడవాటి చేతులు, అన్నిరకాల శుభలక్షణాలతో అలంకృతుడైన అతనిని, తీయని మాటలతో పలుకుతూ ఆమె సంభాషించింది.
స్వాగతం త ఇతి క్షిప్రమువాచ ప్రతిపూజ్య చ। ఆసనేనార్చయిత్వా చ పాద్యేనార్ఘ్యేణ చైవ హి
ఆమె వెంటనే 'స్వాగతం' అని పలికి, అతనిని గౌరవించి, ఆసనం అందించి, పాదప్రక్షాళనకు నీరు, అర్ఘ్యం సమర్పించింది.
పప్రచ్ఛానామయం రాజన్కుశలం చ నరాధిపమ్। యథావదర్చయిత్వాఽథ పృష్ట్వా చానామయం తదా
తగిన విధంగా అతనిని సత్కరించి, రాజుని ఆరోగ్యాన్ని అడిగి, అతని క్షేమాన్ని తెలుసుకుంది.
ఉవాచ స్మయమానేవ కిం కార్యం క్రియతామితి। `ఆశ్రమస్యాభిగమనే కిం త్వం కార్యం చికీర్షసి
ఆమె చిరునవ్వుతో, 'ఏ పని చేయాలి? ఈ ఆశ్రమానికి రాక నీ ఉద్దేశ్యం ఏమిటి? ఏది చేయాలని అనుకుంటున్నావు?' అని అడిగింది.
కస్త్వమద్యేహ సంప్రాప్తో మహర్షేరాశ్రమం శుభమ్।' తామబ్రవీత్తతో రాజా కన్యాం మధురభాషిణీమ్
ఈ మహర్షి ఆశ్రమానికి ఇప్పుడు వచ్చిన నీవెవరు? అని రాజు మధురంగా మాట్లాడుతూ ఆ కన్యను అడిగాడు.
దృష్ట్వా సర్వానవద్యాఙ్గీం యథావత్ప్రతిపూజితః। `రాజర్షేస్తస్య పుత్రోఽహమిలినస్య మహాత్మనః
ఆమెను చూచి, ఆమె అందమైన అవయవాలతో, అపరాధమేమీ లేని రూపంతో, తగిన గౌరవం పొందిన రాజు ఇలా అన్నాడు — నేను ఆ మహాత్ముడైన ఇలినుని కుమారుడను.
దుష్యన్త ఇతి మే నామ సత్యం పుష్కరలోచనే। ఆగతోఽహం మహాభాగమృషిం కణ్వముపాసితుమ్
నా పేరు దుశ్యంతుడు, కమలాక్షి. నేను మహాభాగుడైన కణ్వ మహర్షిని దర్శించడానికి వచ్చాను.
గతః పితా మే భగవాన్ఫలాన్యాహర్తుమాశ్రమాత్। ముహూర్తం సంప్రతీక్షస్వ ద్రష్టాస్యేనముపాగతమ్
నా తండ్రి ఆశ్రమం నుండి ఫలాలు తెచ్చేందుకు వెళ్లారు. కొంతసేపు ఆగు, ఆయన తిరిగి వచ్చినప్పుడు నువ్వు ఆయనను చూస్తావు.