తతః స్వరథామస్థాయ జామ్బూనదవిభూషితమ్। మహాత్మా వై నివవృతే రాధేయో దీనమానసః
తర్వాత రాధేయుడు, మహాత్ముడు, మనసు దిగులుతో తన బంగారు అలంకారాలతో ఉన్న రథంపైకెక్కి వెనక్కు తిరిగిపోయాడు.
తతః శీఘ్రతరం ప్రాయాత్కేశవః సహసాత్యకిః। పునరుచ్చారయన్వాణీం యాహి యాహీతి సారథిమ్
అంతటితో ఆగకుండా, కేశవుడు సత్యకితో కలిసి చాలా వేగంగా బయలుదేరాడు. మళ్లీ మళ్లీ తన రథసారథిని 'వెళ్ళు, వెళ్ళు' అని ప్రేరేపించసాగాడు.
అసిద్ధానునయే కృష్ణే కురుభ్యః పాణ్డవాన్గతే। అభిగమ్య పృథాం క్షత్తా శనైః శోచన్నివాబ్రవీత్
కృష్ణుడు కౌరవులను సమాధానపర్చడంలో విఫలమై, పాండవులవద్దకు వెళ్లిన తర్వాత, విధురుడు ప్రథను దగ్గరకు వచ్చి, మనసులో దుఃఖంతో మృదువుగా మాట్లాడాడు.
జానాసి మే జీవపుత్రీ భావం నిత్యమవిగ్రహే । క్రోశతో నచ గృహ్ణీతే వచనం మే సుయోధనః
నీవు నా మనసు ఎప్పుడూ నీ కుమారుల పట్ల కలిగిన శాంతిని, శత్రుత్వం లేనిదని తెలుసు. అయినా నేను ఎంత చెప్పినా, దుర్యోధనుడు వినడం లేదు.
ఉపపన్నో హ్యసౌ రాజా చేదిపాఞ్చాలకేకయైః । భీమార్జునాభ్యాం కృష్ణేన యుయుధానయమైరపి
ఆ రాజుకు చేతులు, పాంచాళులు, కేకయులు, భీముడు, అర్జునుడు, కృష్ణుడు, యుయుధానుడు, యాదవులు అండగా ఉన్నారు.
ఉపప్లావ్యే నివిష్టోఽపి ధర్మమేవ యుధిష్ఠిరః। కాఙ్క్షతే జ్ఞాతిసౌహార్దాద్బలవాన్దుర్బలో యథా
ఉపప్లవ్యలో ఉంటున్నా, యుధిష్ఠిరుడు బలవంతుడైనా, బంధువులపై ప్రేమతో ధర్మాన్ని మాత్రమే కోరుతున్నాడు. అది బలహీనుడు కోరినట్లే.
రాజా తు ధృతరాష్ట్రోఽయం వయోవృద్ధో న శామ్యతి। మత్తః పుత్రమదేనైవ విధర్మే పథి వర్తతే
ఇక ధృతరాష్ట్రుడు వయస్సులో పెద్దవాడైనా, ఆగడం లేదు. తన కుమారుడిపై మోజుతో, ధర్మాన్ని విడిచి తప్పు మార్గంలో నడుస్తున్నాడు.
జయద్రథస్య కర్ణస్య తథా దుఃశాసనస్య చ। సౌబలస్య చ దుర్బుద్ధ్యా మిథో భేదః ప్రపత్స్యతే
జయద్రథుడు, కర్ణుడు, దుఃశాసనుడు, శకుని — వీరి చెడు మనస్సు వల్ల వారిలో విభేదాలు కలుగుతాయి.
అధర్మేమ హి ధర్మిష్ఠం హ్రియతే రాజ్యమీదృశమ్। యేషాం తేషామయం ధర్మః సానుబన్ధో భవిష్యతి
అధర్మంతో ధర్మవంతుల రాజ్యం పోతుంది. ఇలా చేసే వారికి, వారి అనుచరులతో కలసి ఇదే ఫలితం కలుగుతుంది.
క్రియమాణే బలాద్ధర్మే కురుభిః కో న సంజ్వరేత్। అసామ్నా కేశవే యాతే సముద్యోక్ష్యన్తి పాణ్డవాః
కౌరవులు బలవంతంగా అధర్మాన్ని చేస్తుంటే ఎవరు బాధపడరు? కేశవుడు విఫలమై వెళ్ళిపోయిన తర్వాత, పాండవులు యుద్ధానికి సిద్ధమవుతారు.
తతః కురూణామనయో భవితా వీరనాశనః। చిన్తయన్న లభే నిద్రామహఃసు చ నిశాసు చ
దీని తర్వాత కౌరవులకు అనర్థం సంభవించి, వీరుల నాశనం జరుగుతుంది. దీన్ని ఆలోచిస్తూ నేను పగలు, రాత్రి నిద్రపోవడం లేదు.
శ్రుత్వా తు కున్తీ తద్వాక్యమర్థకామేన భాషితమ్। సా నిఃశ్వసన్తీ దుఃఖార్తా మనసా విమమర్శ హ
విధురుడు మన మంచికోసం మాట్లాడిన ఆ మాటలు విని, కుంతీ ఊపిరి పీల్చుకుంటూ, దుఃఖంతో మనసులో ఆలోచించింది.
ధిగస్త్వర్థం యత్కృతేయం సుమహాఞ్జ్ఞాతిసంక్షయః। వర్త్స్యతే సుహృదాం చైవ యుద్ధేఽస్మిన్వై పరాభవః
ఈ లాభం కోసం ఇంత పెద్ద బంధువుల నాశనం జరుగుతుందంటే, యుద్ధంలో స్నేహితుల ఓటమి వస్తుందంటే, ఆ లాభం నాకెందుకు?
పాణ్డవాశ్చేదిపఞ్చాలా యాదవాశ్చ సమాగతాః। భారతైః సహ యోత్స్యన్తి కిం ను దుఃఖమతఃపరమ్
పాండవులు, చేతులు, పాంచాళులు, యాదవులు, భారతులతో కలసి యుద్ధం చేస్తే, దాని కంటే ఎక్కువ దుఃఖం ఇంకేముంటుంది?
పశ్యే దోషం ధ్రువం యుద్ధే తథాఽయుద్ధే పరాభవమ్ । అధనస్య మృతం శ్రేయో న హి జ్ఞాతిక్షయో జయః। ఇతి మే చిన్తయన్త్యా వై హృది దుఃఖం ప్రవర్తతే
యుద్ధంలో తప్పక నష్టం కనిపిస్తోంది. యుద్ధం లేకపోతే ఓటమి తప్పదు. దరిద్రుడికి బంధువుల నాశనం కలిగించే విజయానికంటే మరణమే మేలు. ఇలా ఆలోచిస్తుంటే నా హృదయంలో దుఃఖం పుడుతోంది.
పితామహః శాన్తనవ ఆచార్యశ్చ యుధాం పతిః। కర్ణశ్చ ధార్తరాష్ట్రార్థం వర్ధయన్తి భయం మమ
పితామహుడు శాంతనువు కుమారుడు, గురువు, యుద్ధంలో నిపుణుడు, కర్ణుడు — వీరంతా ధృతరాష్ట్రుని కుమారుల కోసం నా భయాన్ని పెంచుతున్నారు.
నాచార్యః కామవాఞ్శిష్యైద్రౌణోయుద్ధ్యేత జాతుచిత్। పాణ్డవేషు కథం హార్దం కుర్యాన్న చ పితామహః
ఏ గురువు అయినా, ఏ ఆశ లేకుండా, ద్రోణుని కుమారుడు అయినా, తన శిష్యులతో యుద్ధం చేయడు. మరి పాండవుల మీద పితామహుడు ఎలా శత్రుత్వం చూపగలడు?
అయం త్వేకో వృథాదృష్టిర్ధార్తరాష్ట్రస్య దుర్మతేః। మోహానువర్తీ సతతం పాపో ద్వేష్టి చ పాణ్డవాన్
కానీ, ఈ కర్ణుడు మాత్రమే, దుర్యోధనుడి తప్పుదారి చూపుతో, ఎప్పుడూ మోహంలో, పాపంలో నడుస్తూ, పాండవులను ద్వేషిస్తూ ఉంటాడు.
మహత్యనర్థే నిర్బన్ధీ బలవాంశ్చ విశేషతః। కర్ణః సదా పాణ్డవానాం తన్మే దహతి సంప్రతి
ఈ గొప్ప అపాయంలో కర్ణుడు దృఢంగా నిలిచి, బలవంతుడిగా, ఎప్పుడూ పాండవులకు వ్యతిరేకంగా ఉంటాడు. ఇది ఇప్పుడు నా మనసును కాల్చేస్తోంది.
ఆశంసే త్వద్య కర్ణస్య మనోఽహం పాణ్డవాన్ప్రతి । గ్రసాదయితుమాసాద్య దర్శయన్తీ యథాతథమ్
ఈ రోజు కర్ణుని మనసు పాండవులను నాశనం చేయాలని నిర్ణయించుకున్నదని అనుమానిస్తున్నాను. అవకాశం దొరికినప్పుడు, తన ఉద్దేశాన్ని స్పష్టంగా చూపిస్తాడని భావిస్తున్నాను.
తోషితో భగవాన్యత్ర దుర్వాసా మే వరం దదౌ । ఆహ్వానం మన్త్రసంయుక్తం వసన్త్యాః పితృవేశ్మని
ఒకసారి, ఇక్కడే, దుర్వాసుడు సంతోషించి, నాకు ఒక వరం ఇచ్చాడు. నేను నా తండ్రి ఇంట్లో ఉన్నప్పుడు, మంత్రాలతో కూడిన ఆహ్వానం వరంగా దక్కింది.
సాహమన్తఃపురే రాజ్ఞః కున్తిభోజపురస్కృతా । చిన్తయన్తీ బహువిధం హృదయేన విదూయతా
అప్పుడు నేను, రాజు అంతఃపురంలో, కుంతిభోజుడు గౌరవించినవాడిగా, ఎన్నో విషయాలు ఆలోచిస్తూ, నా హృదయం చాలా బాధతో ఉన్నాను.
బలాబలం చ మన్త్రాణాం బ్రాహ్మణస్య చ వాగ్బలమ్ । స్త్రీభావాద్బాలభావాచ్చ చిన్తయన్తీ పునః పునః
ఆ మంత్రాల బలం, బలహీనత, బ్రాహ్మణుని మాటల శక్తి, నేను స్త్రీగా, ఇంకా చిన్నదానిగా ఉండటం — ఇవన్నీ మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచించాను.
ధాత్ర్యా విస్రబ్ధయా గుప్తా సఖీజనవృతా తదా। దోషం పరిహరన్తీ చ పితుశ్చారిత్ర్యరక్షిణీ
అప్పుడు నన్ను నమ్మకమైన ధాత్రి, స్నేహితులు కాపాడుతూ ఉండగా, తప్పు చేయకుండా, తండ్రి పరువు కాపాడుతూ ఉండేవాడిని.
కథం ను సుకృతం మే స్యాన్నాపరాధవతీ కథమ్। భవేయమితి సంచిన్త్య బ్రాహ్మణం తం నమస్య చ
ఎలా మంచి చేయగలను? ఎలా తప్పు చేయకుండా ఉండగలను? అని ఆలోచిస్తూ, ఆ బ్రాహ్మణుడికి నమస్కరించాను.
కౌతూహలాత్తు తం లబ్ధా బాలిశ్యాదాచరం తదా। కన్యా సతీ దేవమర్కమాసాదయమహం తతః
ఆసక్తితో, ఇంకా చిన్నదనంతో, నేను ఆ కార్యాన్ని చేసాను. కన్యగా ఉండి, దేవుడైన సూర్యుడిని పిలిచాను. ఆయన ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
యోఽసౌ కానీనగర్భో మే పుత్రవత్పరిరక్షితః । కస్మాన్న కుర్యాద్వచనం పథ్యం భ్రాతృహితం తథా
వివాహానికి ముందు పుట్టిన నా కుమారుడిని, నేను కొడుకులా ఎంతో ప్రేమగా పెంచాను. అతడు ఎందుకు తన అన్నల మంచి కోసం, మంచి మాట వినకూడదు?
ఇతి కున్తీ వినిశ్చిత్య కార్యనిశ్చయముత్తమమ్ । కార్యార్థమభినిశ్చిత్య యయౌ భాగీరథీం ప్రతి
ఇలా కుంతి, ఉత్తమమైన కార్యాన్ని నిశ్చయించి, తాను చేయాల్సిన పని స్పష్టంగా తెలుసుకొని, భాగీరథి వైపు బయలుదేరింది.
ఆత్మజస్య తతస్తస్య ఘృణినః సత్యసఙ్గినః । గఙ్గాతీరే పృథాపశ్యఞ్జపస్థానమనుత్తమమ్
అక్కడ, గంగాతీరంలో, తన కుమారుడు, నిజాయితీగా, మాట నిలబెట్టుకునే వాడిగా, ఉత్తమమైన జపంలో మునిగిపోయి ఉన్నాడని కుంతి చూసింది.
ప్రాఙ్ముఖస్యోర్ధ్వబాహోః సా పర్యతిష్ఠత పృష్ఠతః। జప్యావసానం కార్యార్థం ప్రతీక్షన్తీ తపస్వినీ
అతడు తూర్పు వైపు ముఖం పెట్టి, చేతులు పైకి ఎత్తి ప్రార్థన చేస్తుండగా, కుంతి వెనుక నిలబడి, తన పని కోసం, ఆ జపం ముగిసే వరకు ఎదురు చూసింది.