సచక్రవాకపులినాం పుష్పఫేనప్రవాహినీమ్। సకిన్నరగణావాసాం వారనర్క్షనిషేవితామ్
చక్రవాక పక్షులు చేరే ఇసుక దీవులతో, పుష్పాలు, నురుగు ప్రవహించే నీటితో, కిన్నరులు నివసించే చోటుగా, ఏనుగులు, ఎలుగుబంట్లు సంచరించే నదిగా అలంకరించబడి ఉంది.
పుణ్యస్వాధ్యాయసంఘుష్టా పులినైరుపశోభితామ్। మత్తవారణశార్దూలభుజగేన్ద్రనిషేవితామ్
పుణ్యమైన వేదపఠన ధ్వనితో మారుమోగుతూ, అందమైన తీరాలతో అలంకరించబడి, మత్తులో ఉన్న ఏనుగులు, పులులు, పెద్ద పాములు సంచరించే చోటుగా ఉంది.
తస్యాస్తీరే భగవతః కాశ్యపస్య మహాత్మనః। ఆశ్రమప్రవరం రమ్యం మహర్షిగణసేవితమ్
ఆ నది ఒడ్డున మహాత్ముడు అయిన కాశ్యపుని అందమైన ఆశ్రమం, గొప్ప ఋషులు సేవించే స్థలంగా వెలుగొందుతోంది.
నదీమాశ్రమసంబద్ధాం దృష్ట్వాశ్రమపదం తథా। చకారాభిప్రవేశాయ మతిం స నృపతిస్తదా
ఆ నది ఆశ్రమంతో కలిసిన దృశ్యాన్ని చూసి, ఆ రాజు ఆ ఆశ్రమంలోకి ప్రవేశించాలనే సంకల్పం చేసాడు.
అలఙ్కృతం ద్వీపవత్యా మాలిన్యా రమ్యతీరయా। నరనారాయణస్థానం గఙ్గయేవోపశోభితమ్
ద్వీపంగా ఉన్న మాలినీతో, అందమైన తీరాలతో అలంకరించబడి, నర-నారాయణుల స్థలంగా, ఆ ప్రదేశం గంగా నదిలా ప్రకాశిస్తోంది.
మత్తబర్హిణసంఘుష్టం ప్రవివేశ మహద్వనమ్। తత్స చైత్రరథప్రఖ్యం సముపేత్య నరర్షభః
మత్తులో ఉన్న నెమళ్ళు అరుపులతో మారుమోగే ఆ గొప్ప అడవిలోకి ప్రవేశించి, ఆ మనుషులలో శ్రేష్ఠుడు చైత్రరథానికి సమానమైన ప్రదేశాన్ని చేరాడు.
అతీవ గుణసంపన్నమనిర్దేశ్యం చ వర్చసా। మహర్షిం కాశ్యపం ద్రష్టుమథ కణ్వం తపోధనమ్
అత్యంత గుణసంపన్నుడైన, వర్ణించలేని తేజస్సుతో ఉన్న మహర్షి కాశ్యపుని, అలాగే తపస్సులో నిష్ణాతుడైన కన్వుని దర్శించడానికి వెళ్లాడు.
ధ్వజినీమశ్వసంబాధాం పదాతిగజసఙ్కులామ్। అవస్థాప్య వనద్వారి సేనామిదమువాచ సః
అశ్వాలు, కాలాళ్లు, ఏనుగులతో నిండిన తన సైన్యాన్ని అడవి ద్వారంలో నిలిపి, వారికి ఇలా అన్నాడు.
మునిం విరజసం ద్రష్టుం గమిష్యామి తపోధనమ్। కాశ్యపం స్థీయతామత్ర యావదాగమనం మమ
తపస్సుతో నిర్మలుడైన కాశ్యప మహర్షిని దర్శించడానికి నేను వెళ్తున్నాను. నేను తిరిగి వచ్చే వరకు మీరు ఇక్కడే ఉండండి.
తద్వనం నన్దనప్రఖ్యమాసాద్య మనుజేశ్వరః।। క్షుత్పిపాసే జహౌ రాజా ముదం చావాప పుష్కలామ్
నందనవనానికి సమానమైన ఆ అడవిని చేరుకున్న రాజు, ఆకలి దప్పులను విడిచిపెట్టి, అపారమైన ఆనందాన్ని పొందాడు.
సామాత్యో రాజలిఙ్గాని సోపనీయ నరాధిపః। పురోహితసహాయశ్చ జగామాశ్రమముత్తమమ్
మంత్రులతో, రాజచిహ్నాలను మోసుకొంటూ, పురోహితుడితో కలిసి, ఆ రాజు ఆ ఉత్తమమైన ఆశ్రమానికి వెళ్లాడు.
దిదృక్షుస్తత్ర తమృషిం తపోరాశిమథావ్యయమ్। బ్రహ్మలోకప్రతీకాశమాశ్రమం సోఽభివీక్ష్య హ। షట్పదోద్గీతసంఘుష్టం నానాద్విజగణాయుతమ్
ఆ తపస్సులో అపరిమితుడైన ఋషిని దర్శించాలనే కోరికతో, బ్రహ్మలోకాన్ని పోలిన ఆ ఆశ్రమాన్ని చూశాడు. అక్కడ తేనెటీగల గానంతో, ఎన్నో ద్విజుల సమూహాలతో నిండినదిగా కనిపించింది.
విస్మయోత్ఫుల్లనయనో రాజా ప్రీతో బభూవహ। ఋచో బహ్వృచముఖ్యైశ్చ ప్రేర్యమాణాః పదక్రమైః। శుశ్రావ మనుజవ్యాఘ్రో వితతేష్విహ కర్మసు
ఆశ్చర్యంతో కళ్లు విప్పిన రాజు ఆనందంతో నిండిపోయాడు. అక్కడ బహ్వృచులు పాడే ఋగ్వేద మంత్రాలను, క్రమంగా జరిగే యాగాలను విని ముచ్చటపడ్డాడు.
యజ్ఞవిద్యాఙ్గవిద్భిశ్చ యజుర్విద్భిశ్చ శోభితమ్। మధురైః సామగీతైశ్చ ఋషిభిర్నియతవ్రతైః
యజ్ఞవిధానాల్లో నిపుణులు, యజుర్వేదాన్ని తెలిసినవారు, నియమంగా ఉండే ఋషులు మధురమైన సామగానంతో ఆ ఆశ్రమాన్ని అలంకరించారు.
భారుణ్డసామగీతాభిరథర్వశిరసోద్గతైః। యతాత్మభిః సునియతైః శుశుభే స తదాశ్రమః
భారుండ సామగానంతో, అథర్వవేద మంత్రాలతో, నియమంగా ఉండే ఋషులు ఆ ఆశ్రమాన్ని మరింత ప్రకాశింపజేశారు.
అథర్వవేదప్రవరాః పూగయజ్ఞియసామగాః। సంహితామీరయన్తి స్మ పదక్రమయుతాం తు తే
అథర్వవేదంలో ప్రావీణ్యం ఉన్నవారు, పూగ, యజ్ఞీయ సామగానాలు పాడేవారు, పదక్రమంతో కూడిన సంహితలను పఠిస్తూ ఉన్నారు.
శబ్దసంస్కారసంయుక్తర్బ్రువద్భిశ్చాపరైర్ద్విజైః। నాదితః స బభౌ శ్రీమాన్బ్రహ్మలోక ఇవాపరః
శబ్దశుద్ధితో, సరైన ఉచ్చారణతో పలికే ఇతర ద్విజుల వాక్కులతో, ఆ పవిత్ర స్థలం బ్రహ్మలోకాన్ని పోలినట్లు మారుమోగింది.
యజ్ఞసంస్తరవిద్భిశ్చ క్రమశిక్షావిశారదైః। న్యాయతత్త్వాత్మవిజ్ఞానసంపన్నైర్వేదపారగైః
యజ్ఞ పీటల ఏర్పాటులో నిపుణులు, క్రమశిక్షణలో ప్రావీణ్యం ఉన్నవారు, న్యాయతత్వాన్ని, ఆత్మజ్ఞానాన్ని తెలిసిన వేదపండితులు అక్కడ ఉన్నారు.
నానావాక్యసమాహారసమవాయవిశారదైః। విశేషకార్యవిద్భిశ్చ మోక్షధర్మపరాయణైః
వివిధ వాదాలను సమర్థంగా సమీకరించగలవారు, కార్యాల విశేషాలను బాగా తెలిసినవారు, మోక్షధర్మాలలో నిబద్ధత కలిగినవారు — వీరి ద్వారా,
స్తాపనాక్షేపసిద్ధాన్తపరమార్థజ్ఞతాం గతైః। శబ్దచ్ఛన్దోనిరుక్తజ్ఞైః కాలజ్ఞానవిశారదైః
స్థాపన, ఖండన, సిద్ధాంత నిరూపణ ద్వారా పరమార్థాన్ని తెలుసుకున్నవారు, వ్యాకరణం, ఛందస్సు, నిర్వచనంలో నిపుణులు, కాలజ్ఞానం కలిగినవారు — వీరి ద్వారా,
ద్రవ్యకర్మగుణజ్ఞైశ్చ కార్యకారణవేదిభిః। పక్షివానరరుతజ్ఞైశ్చ వ్యాసగ్రన్థసమాశ్రితైః
ద్రవ్యాలు, క్రియలు, గుణాలు తెలిసినవారు, కారణ-ఫలితాలను గ్రహించేవారు, పక్షులు, కోతుల అరుపులను అర్థం చేసేవారు, వ్యాసుని గ్రంథాలను ఆధారంగా చేసుకున్నవారు — వీరి ద్వారా,
నానాశాస్త్రేషు ముఖ్యైశ్చ శుశ్రావ స్వనమీరితమ్। లోకాయతికముఖ్యైశ్చ సమన్తాదనునాదితమ్
వివిధ ముఖ్యమైన శాస్త్రాలలో తన కీర్తిని వినిపించుకున్నాడు; లోకాయతికులలో ప్రముఖుల ద్వారా చుట్టూ ప్రతిధ్వనించబడింది.
తత్రతత్ర చ విప్రేన్ద్రాన్నియతాన్సంశితవ్రతాన్। జపహోమపరాన్విప్రాన్దదర్శ పరవీరహా
అక్కడక్కడ నిశ్చయమైన వ్రతాలు పాటించే, జపహోమాలలో నిమగ్నమైన గొప్ప బ్రాహ్మణులను ఆ పరవీరహంతకుడు చూశాడు.
ఆసనాని విచిత్రాణి రుచిరాణి మహీపతిః। ప్రయత్నోపహితాని స్మ దృష్ట్వా విస్మయమాగమత్
రాజు అద్భుతంగా, ఆకర్షణీయంగా, శ్రద్ధతో అమర్చిన ఆసనాలను చూసి ఆశ్చర్యపోయాడు.
దేవతాయతనానాం చ ప్రేక్ష్య పూజాం కృతాం ద్విజైః। బ్రహ్మలోకస్థమాత్మానం మేనే స నృపసత్తమః
ద్విజులు దేవతాల ఆలయాలలో చేసిన పూజను చూసి, ఆ ఉత్తమ రాజు తాను బ్రహ్మలోకంలో ఉన్నట్టు భావించాడు.
స కాశ్యపతపోగుప్తమాశ్రమప్రవరం శుభమ్। నాతృప్యత్ప్రేక్షమాణో వై తపోవనగుణైర్యుతమ్
కాశ్యపుని తపస్సుతో కాపాడబడిన, తపోవన గుణాలతో నిండిన ఆ శుభ్రమైన ఆశ్రమాన్ని చూస్తూ రాజు తృప్తిపొందలేకపోయాడు.
స కాశ్యపస్యాయతనం మహావ్రతై- ర్వృతం సమాన్తాదృషిభిస్తపోధనైః। వివేశ సామాత్యపురోహితోఽరిహా వివిక్తమత్యర్థమనోహరం శుభమ్
తపస్సులో ధనవంతులైన మహావ్రతులు చుట్టూ ఉన్న కాశ్యపుని ఆశ్రమంలో, తన మంత్రులు, పురోహితులతో కలసి, ఆ శుభ్రమైన, ఎంతో ఆకర్షణీయమైన, నిశ్శబ్దమైన స్థలంలో ప్రవేశించాడు.
తతో గచ్ఛన్మహాబాహురేకోఽమాత్యాన్విసృజ్య తాన్। నాపశ్యచ్చాశ్రమే తస్మింస్తమృషిం సంశితవ్రతమ్
తర్వాత, మహాబాహువు తన మంత్రులను పంపించి, ఒంటరిగా వెళ్లాడు; ఆ ఆశ్రమంలో ఆ దృఢవ్రతుడైన ఋషిని చూడలేకపోయాడు.
సోఽపశ్యమానస్తమృషిం శూన్యం దృష్ట్వా తథాఽఽశ్రమమ్। ఉవాచ క ఇహేత్యుచ్చైర్వనం సన్నాదయన్నివ
ఆ ఋషిని కనుగొనక, ఆశ్రమం ఖాళీగా ఉండటాన్ని గమనించి, 'ఇక్కడ ఎవరు ఉన్నారు?' అని గట్టిగా పిలిచాడు; ఆ అరుపుతో అడవి మారుమోగింది.
శ్రుత్వాఽథ తస్య తం శబ్దం కన్యా శ్రీరివ రూపిణీ। నిశ్చక్రామాశ్రమాత్తస్మాత్తాపసీవేషధారిణీ
ఆవిడ స్వరాన్ని విని, లక్ష్మీదేవిలా ప్రకాశించే, తపస్వినీ వేషధారిణి అయిన యువతి ఆశ్రమం నుండి బయటకు వచ్చింది.