సిద్ధచారణసఙ్ఘైశ్చ గన్ధర్వాప్సరసాం గణైః। సేవితం వనమత్యర్థం మత్తవానరకిన్నరైః
ఆ అడవిలో సిద్ధులు, చారణులు, గంధర్వులు, అప్సరసలు, మత్తులో ఉన్న కోతులు, కిన్నరులు గుంపులుగా సంచరించేవారు.
సుఖః శీతః సుగన్ధీ చ పుష్పరేణువహోఽనిలః। పరిక్రామన్వనే వృక్షానుపైతీవ రిరంసయా
పూల రేణువులను మోసుకొచ్చే, చల్లని, సువాసనతో కూడిన మృదువైన గాలి, ఆ అడవిలో చెట్ల మధ్య తీరని కోరికతో సంచరిస్తూ ఉండేది.
ఏవంగుణసమాయుక్తం దదర్శ స వనం నృపః। నదీకచ్ఛోద్భం కాన్తముచ్ఛ్రితధ్వజసన్నిభమ్
అలాంటి విశేష లక్షణాలతో కూడిన, నదీ తీరాలతో అందంగా, ఎత్తైన జెండాల్లా కనిపించే ఆ అడవిని రాజు చూశాడు.
ప్రేక్షమాణో వనం తత్తు సుప్రహృష్టవిహఙ్గమమ్। ఆశ్రమప్రవరం రమ్యం దదర్శ చ మనోరమమ్
ఆ అడవిని చూస్తూ, ఆనందంగా కిలకిలలాడే పక్షులతో నిండిన దృశ్యాన్ని ఆస్వాదిస్తూ, ఒక అద్భుతమైన, ఆకర్షణీయమైన ఆశ్రమాన్ని చూశాడు.
నానావృక్షసమాకీర్ణం సంప్రజ్వలితపావకమ్। తం తదాఽప్రతిమం శ్రీమానాశ్రమం ప్రత్యపూజయత్
వివిధ రకాల చెట్లతో నిండిన, పవిత్ర అగ్నులు ప్రదీప్తమై ఉన్న, అపూర్వమైన, మహిమాన్వితమైన ఆ ఆశ్రమాన్ని అతడు గౌరవించాడు.
యతిభిర్వాలఖిల్యైశ్చ వృతం మునిగణాన్వితమ్। అగ్న్యగారైశ్చ బహుభిః పుష్పసంస్తరసంస్తృతమ్
ఆ ఆశ్రమం యతులు, వాలఖిల్యులు, మునుల సమూహాలతో నిండిపోయింది. అక్కడ ఎన్నో అగ్నిస్థలాలు, పూలతో పరచబడినవి కనిపించేవి.
మహాకచ్ఛైర్బృహద్భిశ్చ విభ్రాజితమతీవ చ। మాలినీమభితో రాజన్నదీం పుణ్యాం సుఖోదకామ్
పెద్ద పెద్ద చెట్లతో, ఎత్తైన చెట్లతో ప్రకాశిస్తూ, చుట్టూ పూలమాలలతో అలంకరించబడిన ఆ ప్రాంతంలో, ఓ రాజా, పవిత్రమైన, చల్లని నీటితో నిండిన నది ప్రవహించేది.
నైకపక్షిగణాకీర్ణాం తపోవనమనోరమామ్। తత్రవ్యాలమృగాన్సైమ్యాన్పశ్యన్ప్రీతిమవాప సః
అనేక రకాల పక్షులతో నిండిన ఆ మనోహరమైన తపోవనం, అక్కడ ఉన్న అడవి జంతువులు, జింకల గుంపులను చూసి అతడికి ఆనందాన్ని కలిగించింది.
తం చాప్రతిరథః శ్రీమానాశ్రమం ప్రత్యపద్యత। దేవలోకప్రతీకాశం సర్వతః సుమనోహరమ్
దేవతల లోకాన్ని పోలిన, అన్ని విధాలా మనసును ఆకట్టుకునే, అపూర్వమైన, మహిమాన్వితమైన ఆ ఆశ్రమాన్ని అతడు చేరాడు.
నదీం చాశ్రమసంశ్లిష్టాం పుణ్యతోయాం దదర్శ సః। సర్వప్రాణభృతాం తత్ర జననీమివ ధిష్ఠితామ్
ఆ ఆశ్రమానికి ఆనుకుని, పవిత్రమైన నీటితో నిండిన నదిని అతడు చూశాడు. ఆ నది అక్కడ ఉన్న అన్ని జీవులకు తల్లి లాగా నిలిచింది.
సచక్రవాకపులినాం పుష్పఫేనప్రవాహినీమ్। సకిన్నరగణావాసాం వారనర్క్షనిషేవితామ్
చక్రవాక పక్షులు చేరే ఇసుక దీవులతో, పుష్పాలు, నురుగు ప్రవహించే నీటితో, కిన్నరులు నివసించే చోటుగా, ఏనుగులు, ఎలుగుబంట్లు సంచరించే నదిగా అలంకరించబడి ఉంది.
పుణ్యస్వాధ్యాయసంఘుష్టా పులినైరుపశోభితామ్। మత్తవారణశార్దూలభుజగేన్ద్రనిషేవితామ్
పుణ్యమైన వేదపఠన ధ్వనితో మారుమోగుతూ, అందమైన తీరాలతో అలంకరించబడి, మత్తులో ఉన్న ఏనుగులు, పులులు, పెద్ద పాములు సంచరించే చోటుగా ఉంది.
తస్యాస్తీరే భగవతః కాశ్యపస్య మహాత్మనః। ఆశ్రమప్రవరం రమ్యం మహర్షిగణసేవితమ్
ఆ నది ఒడ్డున మహాత్ముడు అయిన కాశ్యపుని అందమైన ఆశ్రమం, గొప్ప ఋషులు సేవించే స్థలంగా వెలుగొందుతోంది.
నదీమాశ్రమసంబద్ధాం దృష్ట్వాశ్రమపదం తథా। చకారాభిప్రవేశాయ మతిం స నృపతిస్తదా
ఆ నది ఆశ్రమంతో కలిసిన దృశ్యాన్ని చూసి, ఆ రాజు ఆ ఆశ్రమంలోకి ప్రవేశించాలనే సంకల్పం చేసాడు.
అలఙ్కృతం ద్వీపవత్యా మాలిన్యా రమ్యతీరయా। నరనారాయణస్థానం గఙ్గయేవోపశోభితమ్
ద్వీపంగా ఉన్న మాలినీతో, అందమైన తీరాలతో అలంకరించబడి, నర-నారాయణుల స్థలంగా, ఆ ప్రదేశం గంగా నదిలా ప్రకాశిస్తోంది.
మత్తబర్హిణసంఘుష్టం ప్రవివేశ మహద్వనమ్। తత్స చైత్రరథప్రఖ్యం సముపేత్య నరర్షభః
మత్తులో ఉన్న నెమళ్ళు అరుపులతో మారుమోగే ఆ గొప్ప అడవిలోకి ప్రవేశించి, ఆ మనుషులలో శ్రేష్ఠుడు చైత్రరథానికి సమానమైన ప్రదేశాన్ని చేరాడు.
అతీవ గుణసంపన్నమనిర్దేశ్యం చ వర్చసా। మహర్షిం కాశ్యపం ద్రష్టుమథ కణ్వం తపోధనమ్
అత్యంత గుణసంపన్నుడైన, వర్ణించలేని తేజస్సుతో ఉన్న మహర్షి కాశ్యపుని, అలాగే తపస్సులో నిష్ణాతుడైన కన్వుని దర్శించడానికి వెళ్లాడు.
ధ్వజినీమశ్వసంబాధాం పదాతిగజసఙ్కులామ్। అవస్థాప్య వనద్వారి సేనామిదమువాచ సః
అశ్వాలు, కాలాళ్లు, ఏనుగులతో నిండిన తన సైన్యాన్ని అడవి ద్వారంలో నిలిపి, వారికి ఇలా అన్నాడు.
మునిం విరజసం ద్రష్టుం గమిష్యామి తపోధనమ్। కాశ్యపం స్థీయతామత్ర యావదాగమనం మమ
తపస్సుతో నిర్మలుడైన కాశ్యప మహర్షిని దర్శించడానికి నేను వెళ్తున్నాను. నేను తిరిగి వచ్చే వరకు మీరు ఇక్కడే ఉండండి.
తద్వనం నన్దనప్రఖ్యమాసాద్య మనుజేశ్వరః।। క్షుత్పిపాసే జహౌ రాజా ముదం చావాప పుష్కలామ్
నందనవనానికి సమానమైన ఆ అడవిని చేరుకున్న రాజు, ఆకలి దప్పులను విడిచిపెట్టి, అపారమైన ఆనందాన్ని పొందాడు.
సామాత్యో రాజలిఙ్గాని సోపనీయ నరాధిపః। పురోహితసహాయశ్చ జగామాశ్రమముత్తమమ్
మంత్రులతో, రాజచిహ్నాలను మోసుకొంటూ, పురోహితుడితో కలిసి, ఆ రాజు ఆ ఉత్తమమైన ఆశ్రమానికి వెళ్లాడు.
దిదృక్షుస్తత్ర తమృషిం తపోరాశిమథావ్యయమ్। బ్రహ్మలోకప్రతీకాశమాశ్రమం సోఽభివీక్ష్య హ। షట్పదోద్గీతసంఘుష్టం నానాద్విజగణాయుతమ్
ఆ తపస్సులో అపరిమితుడైన ఋషిని దర్శించాలనే కోరికతో, బ్రహ్మలోకాన్ని పోలిన ఆ ఆశ్రమాన్ని చూశాడు. అక్కడ తేనెటీగల గానంతో, ఎన్నో ద్విజుల సమూహాలతో నిండినదిగా కనిపించింది.
విస్మయోత్ఫుల్లనయనో రాజా ప్రీతో బభూవహ। ఋచో బహ్వృచముఖ్యైశ్చ ప్రేర్యమాణాః పదక్రమైః। శుశ్రావ మనుజవ్యాఘ్రో వితతేష్విహ కర్మసు
ఆశ్చర్యంతో కళ్లు విప్పిన రాజు ఆనందంతో నిండిపోయాడు. అక్కడ బహ్వృచులు పాడే ఋగ్వేద మంత్రాలను, క్రమంగా జరిగే యాగాలను విని ముచ్చటపడ్డాడు.
యజ్ఞవిద్యాఙ్గవిద్భిశ్చ యజుర్విద్భిశ్చ శోభితమ్। మధురైః సామగీతైశ్చ ఋషిభిర్నియతవ్రతైః
యజ్ఞవిధానాల్లో నిపుణులు, యజుర్వేదాన్ని తెలిసినవారు, నియమంగా ఉండే ఋషులు మధురమైన సామగానంతో ఆ ఆశ్రమాన్ని అలంకరించారు.
భారుణ్డసామగీతాభిరథర్వశిరసోద్గతైః। యతాత్మభిః సునియతైః శుశుభే స తదాశ్రమః
భారుండ సామగానంతో, అథర్వవేద మంత్రాలతో, నియమంగా ఉండే ఋషులు ఆ ఆశ్రమాన్ని మరింత ప్రకాశింపజేశారు.
అథర్వవేదప్రవరాః పూగయజ్ఞియసామగాః। సంహితామీరయన్తి స్మ పదక్రమయుతాం తు తే
అథర్వవేదంలో ప్రావీణ్యం ఉన్నవారు, పూగ, యజ్ఞీయ సామగానాలు పాడేవారు, పదక్రమంతో కూడిన సంహితలను పఠిస్తూ ఉన్నారు.
శబ్దసంస్కారసంయుక్తర్బ్రువద్భిశ్చాపరైర్ద్విజైః। నాదితః స బభౌ శ్రీమాన్బ్రహ్మలోక ఇవాపరః
శబ్దశుద్ధితో, సరైన ఉచ్చారణతో పలికే ఇతర ద్విజుల వాక్కులతో, ఆ పవిత్ర స్థలం బ్రహ్మలోకాన్ని పోలినట్లు మారుమోగింది.
యజ్ఞసంస్తరవిద్భిశ్చ క్రమశిక్షావిశారదైః। న్యాయతత్త్వాత్మవిజ్ఞానసంపన్నైర్వేదపారగైః
యజ్ఞ పీటల ఏర్పాటులో నిపుణులు, క్రమశిక్షణలో ప్రావీణ్యం ఉన్నవారు, న్యాయతత్వాన్ని, ఆత్మజ్ఞానాన్ని తెలిసిన వేదపండితులు అక్కడ ఉన్నారు.
నానావాక్యసమాహారసమవాయవిశారదైః। విశేషకార్యవిద్భిశ్చ మోక్షధర్మపరాయణైః
వివిధ వాదాలను సమర్థంగా సమీకరించగలవారు, కార్యాల విశేషాలను బాగా తెలిసినవారు, మోక్షధర్మాలలో నిబద్ధత కలిగినవారు — వీరి ద్వారా,
స్తాపనాక్షేపసిద్ధాన్తపరమార్థజ్ఞతాం గతైః। శబ్దచ్ఛన్దోనిరుక్తజ్ఞైః కాలజ్ఞానవిశారదైః
స్థాపన, ఖండన, సిద్ధాంత నిరూపణ ద్వారా పరమార్థాన్ని తెలుసుకున్నవారు, వ్యాకరణం, ఛందస్సు, నిర్వచనంలో నిపుణులు, కాలజ్ఞానం కలిగినవారు — వీరి ద్వారా,