అస్మదీయైశ్చ శోచిద్భిర్నదద్భిశ్చ పరైర్వృతమ్ । అపి త్వాం నానుపశ్యేయం దీనాద్దీనమివాస్థితమ్
మనవాళ్లు విలపిస్తూ, ఇతరులు అరుస్తూ చుట్టుముట్టినప్పుడు, నేను నిన్ను దయనీయంగా, బాధలో ఉన్నవాడిగా చూడకూడదు.
హృప్య సౌవీరకన్యాభిః శ్లాఘస్వార్థైర్యథా పురా। మా చ సైన్ధవకన్యానామవసన్నో వశం గమః
సౌవీర దేశపు యువతుల ప్రశంసలతో, వారి ఆశయాలతో పూర్వంలా ఆనందించు; సింధు యువతుల చేతిలో నిరుత్సాహంగా పడిపోకు.
యువా రూపేణ సంపన్నో విద్యయాభిజనేన చ । యత్త్వాదృశో వికుర్వీత యశస్వీ లోకవిశ్రుతః
యువకుడివి, అందంతో, విద్యతో, మంచి కుటుంబంలో పుట్టినవాడివి, లోకంలో పేరుగాంచినవాడివి. నీవంటి వాడు ఇలా ప్రవర్తిస్తే...
అధుర్యవచ్చ వోఢవ్యే మన్యే మరణమేవ తత్। యది త్వామనుపశ్యామి పరస్య ప్రియవాదినమ్
నువ్వు ఇంకొకరితో మధురంగా మాట్లాడితే, నిన్ను భరించడం నాకు యాకుపోతే మృతితో సమానం. యోగానికి తగని భారాన్ని మోయడంలా ఉంటుంది.
పృష్ఠతోఽనువ్రజన్తం వా కా శాన్తిర్హృదయస్య మే। నాస్మిఞ్జాతు కులే జాతో గచ్ఛేద్యోన్యస్య పృష్ఠతః
నువ్వు మరొకరిని వెనకనుంచి అనుసరిస్తుంటే నా హృదయానికి ఎలాంటి శాంతి ఉంటుంది? మన వంశంలో ఎవరూ ఇంకొకరిని వెనకనుంచి వెళ్లలేదు.
న త్వం పరస్యానుచరస్తాత జీవితుమర్హసి । అహం హి క్షత్రహృదయం వేద యత్పరిశాశ్వతమ్
నీవు, నా కుమారుడా, ఇంకొకరికి సేవకుడిగా ఉండడం తగదు. నేను క్షత్రియుల శాశ్వత స్వభావాన్ని బాగా తెలుసు.
పూర్వైః పూర్వతరైః ప్రోక్తం పరైః పరతరైరపి। శాశ్వతం చావ్యయం చైవ ప్రజాపతివినిర్మితమ్
మునుపటి వారు, ఇంకా ముందువారు, గొప్పవారు, ఇంకా గొప్పవారు — అందరూ ఈ ధర్మం శాశ్వతమని, నశించనిదని, సృష్టికర్త నిర్ణయించిందని చెప్పారు.
యో వై కశ్చిదిహాజాతః క్షత్రియః క్షత్రధర్మవిత్ । భయాద్వృత్తిసమీక్షో వా న నమేదిహ కస్యచిత్
ఇక్కడ పుట్టిన ఏ క్షత్రియుడైనా, తన కర్తవ్యాన్ని తెలిసినవాడైనా, భయంతో గానీ, జీవనోపాధి కోసం గానీ, ఎవరికీ తలవంచకూడదు.
ఉద్యచ్ఛేదేవ న నమేదుద్యమో హ్యేవ పౌరుషమ్ । అప్యపర్వణి భజ్యేత న నమేతేహ కస్యచిత్
ఎప్పుడూ పైకి ఎదగాలని ప్రయత్నించాలి, ఎప్పుడూ తలవంచకూడదు. ప్రయత్నమే పురుషత్వం. ఎడమొడమలు విరిగిపోయినా, ఇక్కడ ఎవరికీ తలవంచకూడదు.
మాతఙ్గో మత్త ఇవ చ పరీయాత్స మహామనాః । బ్రాహ్మణేభ్యో నమేన్నిత్యం ధర్మాయైవ చ సఞ్జయ
పెద్ద మనసుతో, మత్తెక్కిన ఏనుగులా తిరగాలి. కానీ బ్రాహ్మణులకు, ధర్మానికి మాత్రం ఎప్పుడూ నమస్కరించాలి, సంజయ.
నియచ్ఛన్నితరాన్వర్ణాన్వినిఘ్నన్సర్వదుష్కృతః। ససహాయోఽసహాయో వా యావజ్జీవం తథా భవేత్
ఇతర వర్ణాలను నియంత్రిస్తూ, చెడు పనులను నిర్మూలిస్తూ, తోడుంటే గానీ ఒంటరిగా గానీ, జీవితాంతం ఇలానే ఉండాలి.
కృష్ణాయసస్యేవ చ తే సంహత్య హృదయం కృతమ్। మమ మాతస్త్వకరుణే వీరప్రజ్ఞే హ్యమర్షణే
తల్లి, నీ హృదయం ఉక్కు లాంటి కఠినంగా ఉంది. నీకు కనికరం లేదు, వీరత్వంలో జ్ఞానం ఉంది, అసహనంగా ఉన్నావు.
అహో క్షత్రసమాచారో యత్ర మామితరం యథా। నియోజయసి యుద్ధాయ పరమాతేవ మాం తథా
అయ్యో! ఇదేనా క్షత్రియుల ఆచారం? నీవు నన్ను నీ కుమారుడిగా కాకుండా, యుద్ధానికి ప్రేరేపిస్తున్నావు. నిజమైన తల్లి లాగా నన్ను పంపుతున్నావు.
ఈదృశం వచనం బ్రూయాద్భవతీ పుత్రమేకజమ్ । కిం ను తే మామపశ్యన్త్యాః పృథివ్యా అపి సర్వయా
ఒక తల్లి తన ఏకైక కుమారుడికి ఇలాంటి మాటలు చెప్పగలదా? నన్ను చూడకుండా, మొత్తం భూమి కోసం కూడా నీవు నన్ను వదిలేస్తావా?
కిమాభరణకృత్యేన కిం భోగైర్జీవితేన వా। మయి వా సఙ్గరహతే ప్రియపుత్రే విశేషతః
అలంకారాలు ఎందుకు? భోగాలు, జీవితం ఎందుకు? ముఖ్యంగా యుద్ధంలో నీ ప్రియమైన కుమారుడు లేకపోతే ఇవన్నీ ఎందుకు?
సర్వావస్థా హి విదుషాం తాత ధర్మార్థకారణాత్ । తావేవాభిసమీక్ష్యాహం సఞ్జయ త్వామచూజుదమ్
బుద్ధిమంతులకు అన్ని పరిస్థితుల్లోనూ ధర్మం, ప్రయోజనం మాత్రమే కారణం, కుమారుడా. వాటినే ఆలోచించి, సంజయ, నేను నిన్ను ఉపదేశించాను.
స సమీక్ష్య క్రమోపేతో ముఖ్యః కాలోఽయమాగతః। అస్మింశ్చేదాగతే కాలే కార్యం న ప్రతిపద్యసే
సరైన క్రమాన్ని పరిశీలించి, ముఖ్యమైన సమయం వచ్చింది. ఈ సమయం వచ్చినప్పుడు నువ్వు పని చేయకపోతే...
అసంభావితరూపస్త్వమానృశంస్యం కరిష్యసి । తం త్వామయశసా స్పృష్టం న బ్రూయాం యది సఞ్జయ
నీవు నీకు తగని పనిని చేస్తావు, క్రూరత చూపిస్తావు. నేను ఈ మాట చెప్పకపోతే, సంజయ, నీవు అపకీర్తికి లోనవవుతావు.
ఖరీవాత్సల్యమాహుస్తన్నిఃసామర్థ్యమహేతుకమ్ । సద్భిర్విగర్హితం మార్గం త్యజ మూర్ఖనిషేవితమ్
గాడిద ప్రేమ అనేది బలహీనమైనది, కారణం లేనిది. మంచి వారు త్రోసిపుచ్చే మార్గాన్ని, మూర్ఖులు అనుసరించే దారిని వదిలేయి.
అవిద్యా వై మహత్యస్తి యామిమాం సంశ్రితాః ప్రజాః । తవ స్యాద్యది సద్వృత్తం తేన మే త్వం ప్రియో భవేః
ఈ ప్రజలు గొప్ప అజ్ఞానంలో మునిగిపోయారు. నీవు మంచి ప్రవర్తన కలిగి ఉంటే, అప్పుడే నువ్వు నాకు ప్రియుడవవు.
ధర్మార్థగుణయుక్తేన నేతరేణ కథఞ్చన। దైవమానుషయుక్తేన సద్భిరాచరితేన చ
ధర్మం, అర్థం, మంచితనంతో కూడిన ప్రవర్తనతోనే, మరే విధంగా కాదు; దైవబలం, మనుష్య ప్రయత్నం రెండింటితో కూడిన పనులను మంచి వారు చేస్తారు.
యో హ్యేవమవినీతేన రమతే పుత్రనప్తృణా। అనుత్థానవతా చాపి దుర్వినీతేన దుర్ధియా
ఎవడు వినయంలేని మనసుతో తన కుమారులు, మనవళ్లలో ఆనందిస్తాడో, అలాంటి వ్యక్తి అలసత్వంతో, చెడ్డ ప్రవర్తనతో, చెడు బుద్ధితో ఉంటాడు.
రమతే యస్తు పుత్రేణ మోఘం తస్య ప్రజాఫలమ్। అకుర్వన్తో హి కర్మాణి కుర్వన్తో నిన్దితాని చ
తన కుమారునిలో ఆనందించే వానికి, సంతాన ఫలం వృథా అవుతుంది; ఎందుకంటే వారు మంచి పనులు చేయరు, లేదా నిందించదగిన పనులు చేస్తారు.
సుఖం నైవేహ నాముత్ర లభన్తే పురుషాధమాః । యుద్ధాయ క్షత్రియః సృష్టః సఞ్జయేహ జయాయ చ । `క్రూరాయ కర్మణే నిత్యం ప్రజానాం పరిపాలనే
చెడ్డ మనుషులు ఈ లోకంలోను, పరలోకంలోను సుఖాన్ని పొందరు. క్షత్రియుడు యుద్ధానికి, విజయం కోసం, ప్రజలను రక్షించడంలో కఠినమైన పనులకు సృష్టించబడ్డాడు, సంజయా.
జయన్వా వధ్యమానో వా ప్రాప్నోతీన్ద్రసలోకతామ్ । న శక్రభవనే పుణ్యే దివి తద్విద్యతే సుఖమ్। యదమిత్రాన్వశే కృత్వా క్షత్రియః సుఖమేధతే
విజయవంతుడైనా, యుద్ధంలో చనిపోయినవాడైనా, ఇంద్రుని లోకాన్ని పొందుతాడు. పరలోకంలోని పవిత్రమైన ఇంద్రుని మందిరంలో, శత్రువులను జయించి సుఖాన్ని కోరే క్షత్రియుడికి సుఖం ఉండదు.
మన్యునా దహ్యమానేహ పురుషేణ మనస్వినా । నికృతేనేహ బహుశః శత్రూన్ప్రతి జిగీషయా
బలమైన మనిషి కోపంతో మండిపోతూ, పునఃపునః మోసపోతూ, శత్రువులను జయించాలని ఆకాంక్షిస్తాడు.
ఆత్మానం వా పరిత్యజ్య శత్రుం వా వినిపాత్య చ। ప్రాప్యతే నేహ శాన్తిర్హి నిత్యమేవ తు సఞ్జయ । అతోన్యేన ప్రకారేణ శాన్తిరస్య కుతో భవేత్
మనిషి తనను తాను త్యజించినా, లేదా శత్రువును సంహరించినా, ఇక్కడ శాంతి లభించదు, సంజయా. వేరే మార్గంలో శాంతి ఎలా కలుగుతుంది?
ఇహ ప్రాజ్ఞో హి పురుషః స్వల్పమప్రియమిచ్ఛతి। యస్య స్వల్పం ప్రియం లోకే ధ్రువం తస్యాల్పమప్రియమ్
ఈ లోకంలో జ్ఞానమున్నవాడు తక్కువ బాధకే ఇష్టపడతాడు; ఎవరికైతే ఈ లోకంలో తక్కువ ఆనందం ఉంటుందో, అతనికి తక్కువ బాధే కలుగుతుంది.
ప్రియాభావాచ్చ పురుషో నైవ ప్రాప్నోతి శోభనమ్ । ధ్రువం చాభావమభ్యేతి గత్వా గఙ్గేవ సాగరమ్
ఆనందం లేకపోవడం వల్ల మనిషి మంచి ఫలితాన్ని పొందడు; అతడు ఖచ్చితంగా శూన్యతను చేరుకుంటాడు, గంగా నది సముద్రాన్ని చేరినట్లే.
నేయం మతిస్త్వయా వాచ్యా మాతః పుత్రే విశేషతః । కారుణ్యమేవ పశ్య త్వం భూత్వేహ జడమూకవత్
ఈ ఆలోచనను నువ్వు, తల్లి, ముఖ్యంగా నీ కుమారుని విషయంలో చెప్పకూడదు; నీవు కేవలం దయను మాత్రమే చూడాలి, ఇక్కడ మౌనంగా, జడంగా ఉండాలి.