అపారే భవ నః పారమప్లవే భవ నః ప్లవః । కురుష్వ స్థానమస్థానే మృతాన్సఞ్జీవయస్వ నః
ఈ అపారమైన సముద్రంలో మనకు తీరమై ఉండు, ఈ ప్రవాహంలో మనకు పడవై ఉండు; నిలబడలేని చోట నిలిపెయ్, మరణించిన వారిని తిరిగి బ్రతికించు.
సర్వే తే శత్రవః శక్యా న చేఞ్జీవితుమర్హసి । అథ చేదీదృశీం వృత్తిం క్లీబామభ్యుపపద్యసే
నీ శత్రువులందరినీ జయించగలవు; కానీ నువ్వు బ్రతకదగినవాడివి కాకపోతే, ఇలాంటి నీచమైన జీవనాన్ని ఒప్పుకుంటే—
నిర్విణ్ణాత్మా హతమనా ముఞ్చైతాం పాపజీవికామ్। ఏకశత్రువధేనైవ శూరో గచ్ఛతి విశ్రుతిమ్
మనస్సు విసిగిపోయి, ధైర్యం కోల్పోయినప్పుడు, ఈ పాపమైన బ్రతుకును వదిలిపెట్టు; ఒక శత్రువును చంపిన వాడికే కీర్తి లభిస్తుంది.
ఇన్ద్రో వృత్రవధేనైవ మహేన్ద్రః సమపద్యత। మాహేన్ద్రం చ గ్రహం లేభే లోకానాం చేశ్వరోఽభవత్
ఇంద్రుడు వృత్రాసురుణ్ని సంహరించడం వల్లే మహేంద్రుడయ్యాడు; దేవతల అధిపతిగా, లోకాల పాలకుడిగా మారాడు.
నామ విశ్రావ్య వై శఙ్ఖ్యే శత్రూనాహూయ దంశితాన్। సేనాగ్రం చాపి విద్రావ్య హత్వా వా పురుషం వరమ్
పోరులో తన పేరు ప్రకటించి, శత్రువులను పిలిచి, వారి సైన్యాన్ని చెదరగొట్టి, లేదా గొప్ప యోధుని సంహరించి—
యదైవ లభతే వీరః సుయుద్ధేన మహద్యశః । తదైవ ప్రవ్యథన్తేఽస్య శత్రవో వినమన్తి చ
వీరుడు మంచి యుద్ధంతో గొప్ప కీర్తిని పొందినప్పుడు, అప్పుడే అతని శత్రువులు భయంతో వణికి, అతని ఎదుట వంగిపోతారు.
త్యక్త్వాత్మానం రణే దక్షం శూరం కాపురుషా జనాః । అవశాస్తర్పయన్తి స్మ సర్వకామసమృద్ధిభిః
పోరులో ధైర్యంగా, నైపుణ్యంతో ప్రాణాలు విడిచినవారిని, బలహీనులు అన్ని కోరికలు తీరుస్తూ ఘనంగా గౌరవిస్తారు.
రాజ్యం చాప్యుగ్రవి భ్రంశం సంశయో జీవితస్య వా। న లబ్ధస్య హి శత్రోర్వై శేషం కుర్వన్తి సాధవః
రాజ్యాన్ని కోల్పోయినా, ప్రాణానికి అనిశ్చితి వచ్చినా, సద్గుణులు శత్రువు చేతిలో పడిన దానిలో ఏదీ మిగిలిపోనివ్వరు.
స్వర్గద్వారోపమం రాజ్యమథవాప్యమృతోపమమ్ । రుద్ధమేకాయనం మత్వా పతోల్ముక ఇవారిషు
రాజ్యాన్ని స్వర్గద్వారంగా, లేక అమృతంతో సమానంగా భావించి, అది ఒకే మార్గంలో అడ్డుపడితే, అగ్ని మంటలా శత్రువుల మీద పడి పో.
జహి శత్రూన్రణే రాజన్స్వధర్మనుపాలయ । మా త్వా దృశం సుకృపణం శత్రూణాం భయవర్ధనమ్
రాజా! యుద్ధంలో నీ శత్రువులను సంహరించు, నీ ధర్మాన్ని పాటించు; నిన్ను దయనీయంగా, శత్రువులకు భయం పెంచేలా చూడకుండా ఉండనివ్వు.
అస్మదీయైశ్చ శోచిద్భిర్నదద్భిశ్చ పరైర్వృతమ్ । అపి త్వాం నానుపశ్యేయం దీనాద్దీనమివాస్థితమ్
మనవాళ్లు విలపిస్తూ, ఇతరులు అరుస్తూ చుట్టుముట్టినప్పుడు, నేను నిన్ను దయనీయంగా, బాధలో ఉన్నవాడిగా చూడకూడదు.
హృప్య సౌవీరకన్యాభిః శ్లాఘస్వార్థైర్యథా పురా। మా చ సైన్ధవకన్యానామవసన్నో వశం గమః
సౌవీర దేశపు యువతుల ప్రశంసలతో, వారి ఆశయాలతో పూర్వంలా ఆనందించు; సింధు యువతుల చేతిలో నిరుత్సాహంగా పడిపోకు.
యువా రూపేణ సంపన్నో విద్యయాభిజనేన చ । యత్త్వాదృశో వికుర్వీత యశస్వీ లోకవిశ్రుతః
యువకుడివి, అందంతో, విద్యతో, మంచి కుటుంబంలో పుట్టినవాడివి, లోకంలో పేరుగాంచినవాడివి. నీవంటి వాడు ఇలా ప్రవర్తిస్తే...
అధుర్యవచ్చ వోఢవ్యే మన్యే మరణమేవ తత్। యది త్వామనుపశ్యామి పరస్య ప్రియవాదినమ్
నువ్వు ఇంకొకరితో మధురంగా మాట్లాడితే, నిన్ను భరించడం నాకు యాకుపోతే మృతితో సమానం. యోగానికి తగని భారాన్ని మోయడంలా ఉంటుంది.
పృష్ఠతోఽనువ్రజన్తం వా కా శాన్తిర్హృదయస్య మే। నాస్మిఞ్జాతు కులే జాతో గచ్ఛేద్యోన్యస్య పృష్ఠతః
నువ్వు మరొకరిని వెనకనుంచి అనుసరిస్తుంటే నా హృదయానికి ఎలాంటి శాంతి ఉంటుంది? మన వంశంలో ఎవరూ ఇంకొకరిని వెనకనుంచి వెళ్లలేదు.
న త్వం పరస్యానుచరస్తాత జీవితుమర్హసి । అహం హి క్షత్రహృదయం వేద యత్పరిశాశ్వతమ్
నీవు, నా కుమారుడా, ఇంకొకరికి సేవకుడిగా ఉండడం తగదు. నేను క్షత్రియుల శాశ్వత స్వభావాన్ని బాగా తెలుసు.
పూర్వైః పూర్వతరైః ప్రోక్తం పరైః పరతరైరపి। శాశ్వతం చావ్యయం చైవ ప్రజాపతివినిర్మితమ్
మునుపటి వారు, ఇంకా ముందువారు, గొప్పవారు, ఇంకా గొప్పవారు — అందరూ ఈ ధర్మం శాశ్వతమని, నశించనిదని, సృష్టికర్త నిర్ణయించిందని చెప్పారు.
యో వై కశ్చిదిహాజాతః క్షత్రియః క్షత్రధర్మవిత్ । భయాద్వృత్తిసమీక్షో వా న నమేదిహ కస్యచిత్
ఇక్కడ పుట్టిన ఏ క్షత్రియుడైనా, తన కర్తవ్యాన్ని తెలిసినవాడైనా, భయంతో గానీ, జీవనోపాధి కోసం గానీ, ఎవరికీ తలవంచకూడదు.
ఉద్యచ్ఛేదేవ న నమేదుద్యమో హ్యేవ పౌరుషమ్ । అప్యపర్వణి భజ్యేత న నమేతేహ కస్యచిత్
ఎప్పుడూ పైకి ఎదగాలని ప్రయత్నించాలి, ఎప్పుడూ తలవంచకూడదు. ప్రయత్నమే పురుషత్వం. ఎడమొడమలు విరిగిపోయినా, ఇక్కడ ఎవరికీ తలవంచకూడదు.
మాతఙ్గో మత్త ఇవ చ పరీయాత్స మహామనాః । బ్రాహ్మణేభ్యో నమేన్నిత్యం ధర్మాయైవ చ సఞ్జయ
పెద్ద మనసుతో, మత్తెక్కిన ఏనుగులా తిరగాలి. కానీ బ్రాహ్మణులకు, ధర్మానికి మాత్రం ఎప్పుడూ నమస్కరించాలి, సంజయ.
నియచ్ఛన్నితరాన్వర్ణాన్వినిఘ్నన్సర్వదుష్కృతః। ససహాయోఽసహాయో వా యావజ్జీవం తథా భవేత్
ఇతర వర్ణాలను నియంత్రిస్తూ, చెడు పనులను నిర్మూలిస్తూ, తోడుంటే గానీ ఒంటరిగా గానీ, జీవితాంతం ఇలానే ఉండాలి.
కృష్ణాయసస్యేవ చ తే సంహత్య హృదయం కృతమ్। మమ మాతస్త్వకరుణే వీరప్రజ్ఞే హ్యమర్షణే
తల్లి, నీ హృదయం ఉక్కు లాంటి కఠినంగా ఉంది. నీకు కనికరం లేదు, వీరత్వంలో జ్ఞానం ఉంది, అసహనంగా ఉన్నావు.
అహో క్షత్రసమాచారో యత్ర మామితరం యథా। నియోజయసి యుద్ధాయ పరమాతేవ మాం తథా
అయ్యో! ఇదేనా క్షత్రియుల ఆచారం? నీవు నన్ను నీ కుమారుడిగా కాకుండా, యుద్ధానికి ప్రేరేపిస్తున్నావు. నిజమైన తల్లి లాగా నన్ను పంపుతున్నావు.
ఈదృశం వచనం బ్రూయాద్భవతీ పుత్రమేకజమ్ । కిం ను తే మామపశ్యన్త్యాః పృథివ్యా అపి సర్వయా
ఒక తల్లి తన ఏకైక కుమారుడికి ఇలాంటి మాటలు చెప్పగలదా? నన్ను చూడకుండా, మొత్తం భూమి కోసం కూడా నీవు నన్ను వదిలేస్తావా?
కిమాభరణకృత్యేన కిం భోగైర్జీవితేన వా। మయి వా సఙ్గరహతే ప్రియపుత్రే విశేషతః
అలంకారాలు ఎందుకు? భోగాలు, జీవితం ఎందుకు? ముఖ్యంగా యుద్ధంలో నీ ప్రియమైన కుమారుడు లేకపోతే ఇవన్నీ ఎందుకు?
సర్వావస్థా హి విదుషాం తాత ధర్మార్థకారణాత్ । తావేవాభిసమీక్ష్యాహం సఞ్జయ త్వామచూజుదమ్
బుద్ధిమంతులకు అన్ని పరిస్థితుల్లోనూ ధర్మం, ప్రయోజనం మాత్రమే కారణం, కుమారుడా. వాటినే ఆలోచించి, సంజయ, నేను నిన్ను ఉపదేశించాను.
స సమీక్ష్య క్రమోపేతో ముఖ్యః కాలోఽయమాగతః। అస్మింశ్చేదాగతే కాలే కార్యం న ప్రతిపద్యసే
సరైన క్రమాన్ని పరిశీలించి, ముఖ్యమైన సమయం వచ్చింది. ఈ సమయం వచ్చినప్పుడు నువ్వు పని చేయకపోతే...
అసంభావితరూపస్త్వమానృశంస్యం కరిష్యసి । తం త్వామయశసా స్పృష్టం న బ్రూయాం యది సఞ్జయ
నీవు నీకు తగని పనిని చేస్తావు, క్రూరత చూపిస్తావు. నేను ఈ మాట చెప్పకపోతే, సంజయ, నీవు అపకీర్తికి లోనవవుతావు.
ఖరీవాత్సల్యమాహుస్తన్నిఃసామర్థ్యమహేతుకమ్ । సద్భిర్విగర్హితం మార్గం త్యజ మూర్ఖనిషేవితమ్
గాడిద ప్రేమ అనేది బలహీనమైనది, కారణం లేనిది. మంచి వారు త్రోసిపుచ్చే మార్గాన్ని, మూర్ఖులు అనుసరించే దారిని వదిలేయి.
అవిద్యా వై మహత్యస్తి యామిమాం సంశ్రితాః ప్రజాః । తవ స్యాద్యది సద్వృత్తం తేన మే త్వం ప్రియో భవేః
ఈ ప్రజలు గొప్ప అజ్ఞానంలో మునిగిపోయారు. నీవు మంచి ప్రవర్తన కలిగి ఉంటే, అప్పుడే నువ్వు నాకు ప్రియుడవవు.