అహనీ యుయుధే ద్వే తు కర్ణః పరబలార్దనః। శల్యోఽర్ధదివసం చైవ గదాయుద్ధమతః పరమ్
కర్ణుడు, శత్రు సేనలను నాశనం చేసినవాడు, రెండు రోజులు యుద్ధం చేశాడు. ఆ తరువాత శల్యుడు అరరొజు గదాయుద్ధం చేశాడు.
తస్యైవ దివసస్యాన్తే ద్రౌణిహార్దిక్యగౌతమాః। ప్రసుప్తం నిశి విశ్వస్తం జఘ్నుర్యౌధిష్ఠిరం బలమ్
ఆ రోజు ముగింపు సమయంలో, ద్రోణుని కుమారుడు, కృతవర్మ, కృపాచార్యులు కలిసి, రాత్రి నిద్రలో నమ్మకంగా ఉన్న యుధిష్ఠిరుని సేనను సంహరించారు.
యత్తు శౌనక సత్రే తే భారతాఖ్యానముత్తమమ్। జనమేజయస్య తత్సత్రే వ్యాసశిష్యేణ ధీమతా
ఓ శౌనకా, భారతమనే గొప్ప కథను జనమేజయుని యజ్ఞంలో వ్యాస మహర్షి శిష్యుడు జ్ఞానవంతుడు విన్నవించాడు.
కథితం విస్తరార్థం చ యశో వీర్యం మహీక్షితామ్। పౌష్యం తత్ర చ పౌలోమమాస్తీకం చాదితః స్మృతమ్
రాజుల కీర్తి, పరాక్రమం అన్నీ విస్తారంగా చెప్పబడింది. ఆ మొదట్లోనే పౌష్య, పౌలోమ, ఆస్తీక కథలు కూడా గుర్తించబడ్డాయి.
విచిత్రార్థపదాఖ్యానమనేకసమయాన్వితమ్। ప్రతిపన్నం నరైః ప్రాజ్ఞైర్వైరాగ్యమివ మోక్షిభిః
వివిధ అర్థాలు, పదబంధాలతో కూడిన అనేక సందర్భాల కథలు ఇందులో ఉన్నాయి. ముక్తిని కోరే వారికి వైరాగ్యం ఎంత ప్రీతికరమో, అలాగే జ్ఞానులకు ఈ కథ ప్రియమైనది.
ఆత్మేవ వేదితవ్యేషు ప్రియేష్వివ హి జీవితమ్। ఇతిహాసః ప్రధానార్థః శ్రేష్ఠః సర్వాగమేష్వయమ్
తెలుసుకోవలసిన వాటిలో ప్రాణం ఎంత ప్రియమో, అన్ని ఆగమాలలో ఈ ఇతిహాసం అంతే ముఖ్యమైనది, శ్రేష్ఠమైనది.
అనాశ్రిత్యేదమాఖ్యానం కథా భువి న విద్యతే। ఆహారమనపాశ్రిత్య శరీరస్యేవ ధారణమ్
ఈ కథను ఆధారంగా చేసుకోకుండా భూమిపై ఏ కథా ఉండదు. ఆహారం లేకుండా శరీరం నిలబడలేనట్లు.
తదేతద్భారతం నామ కవిభిస్తూపజీవ్యతే। ఉదయతేప్సుభిర్భృత్యైరభిజాత ఇవేశ్వరః
ఈ భారతాన్ని కవులు ఆధారంగా చేసుకుంటారు. ప్రభువు ఎలా తన విశిష్ట సేవకుల ఆశ్రయాన్ని పొందుతాడో, అలాగే.
ఇతిహాసోత్తమే యస్మిన్నర్పితా బుద్ధిరుత్తమా। స్వరవ్యఞ్జనయోః కృత్స్నా లోకవేదాశ్రయేవ వాక్
ఈ ఉత్తమ ఇతిహాసంలో ఉత్తమ బుద్ధిని పెట్టినప్పుడు, వాక్కు తన స్వర, ఉచ్చారణలతో లోక, వేద జ్ఞానంలో నిలుస్తుంది.
తస్య ప్రజ్ఞాభిపన్నస్య విచిత్రపదపర్వణః। సూక్ష్మార్థన్యాయయుక్తస్య వేదార్థైర్భూషితస్య చ
ఇలా జ్ఞానం పెట్టినవాడికి, వివిధ పదాలతో కూడిన అధ్యాయాలు, సూక్ష్మార్థాలు, న్యాయంతో కూడినవి, వేదార్థాలతో అలంకరించబడ్డవి ఉంటాయి.
భారతస్యేతిహాసస్య శ్రూయతాం పర్వసంగ్రహః। పర్వానుక్రమణీ పూర్వం ద్వితీయః పర్వసంగ్రహః
భారత ఇతిహాసంలోని భాగాల సంకలనాన్ని వినండి. ముందుగా భాగాల జాబితా, తర్వాత రెండవ భాగాల సంకలనం.
పౌష్యం పౌలోమమాస్తీకమాదిరంశావతారణమ్। తతః సంభవపర్వోక్తమద్భుతం రోమహర్షణమ్
పౌష్య, పౌలోమ, ఆస్తీక, ఆది, ఆశ్వతరణ భాగాలు; ఆ తరువాత అద్భుతంగా, రోమాంచకంగా సంభవపర్వం చెప్పబడింది.
దాహో జతుగృహస్యాత్ర హైడిమ్బం పర్వ చోచ్యతే। తతో బకవధః పర్వ పర్వ చైత్రరథం తతః
ఇక్కడ జటుగృహాన్ని కాల్చిన సంఘటన, ఆ తరువాత హిడింబా కథ, తర్వాత బకాసురుని సంహారం, ఆ తరువాత చిత్రరథుని సంఘటన వివరించబడతాయి.
తతః స్వయంవరో దేవ్యాః పాఞ్చాల్యాః పర్వ చోచ్యతే। క్షాత్రధర్మేణ నిర్జిత్య తతో వైవాహికం స్మృతమ్
తర్వాత పాంచాలి దేవికి స్వయంవరం జరిగిన సంగతి, క్షత్రియ ధర్మాన్ని పాటించి ఆమెను గెలుచుకున్న విషయం, ఆ తరువాత పెళ్లి సంభ్రమం చెప్పబడింది.
విదురాగమనం పర్వ రాజ్యలాభస్తథైవ చ। అర్జునస్య వనే వాసః సుభద్రాహరణం తతః
విదురుడు వచ్చిన సందర్భం, రాజ్యం పొందిన విషయం, అర్జునుడు అడవిలో నివసించిన కాలం, ఆ తరువాత సుభద్రను అపహరించిన సంఘటన వివరించబడింది.
సుభద్రాహరణాదూర్ధ్వం జ్ఞేయా హరణహారికా। తతః ఖాణ్డవదాహాఖ్యం తత్రైవ మయదర్శనమ్
సుభద్రను అపహరించిన తరువాత, అపహారకులను తొలగించిన సంఘటన, ఆ తరువాత ఖాండవ వనం కాల్చినది, అక్కడ మయాసురుని దర్శనం జరిగినది.
సభాపర్వ తతః ప్రోక్తం మన్త్రపర్వ తతః పరమ్। జరాసన్ధవధః పర్వ పర్వ దిగ్విజయం తథా
తర్వాత సభాపర్వం, ఆ తరువాత మంత్రపర్వం, జరాసంధుని సంహారం, తరువాత దిక్విజయ యాత్రలు చెప్పబడ్డాయి.
పర్వ దిగ్విజయాదూర్ధ్వం రాజసూయికముచ్యతే। తతశ్చార్ఘాభిహరణం శిశుపాలవధస్తతః
దిక్విజయ యాత్రల తర్వాత రాజసూయ యాగం, ఆ తరువాత అర్ఘ్యం సమర్పించిన సంఘటన, తర్వాత శిశుపాలుని సంహారం వివరించబడింది.
ద్యూతపర్వ తతః ప్రోక్తమనుద్యూతమః పరమ్। తత ఆరణ్యకం పర్వ కిర్మీరవధ ఏవచ
తర్వాత జూదం జరిగిన సంఘటన, ఆ తరువాత జూదం అనంతరం జరిగిన సంఘటన, ఆ తరువాత అరణ్యకపర్వం, కిర్మీరుని సంహారం కూడా చెప్పబడింది.
అర్జునస్యాభిగమనం పర్వ జ్ఞేయమతః పరమ్। ఈశ్వరార్జునయోర్యుద్ధం పర్వ కైరాతసంజ్ఞితమ్
తర్వాత అర్జునుడు వెళ్లిన సంఘటన, ఆ తరువాత ఈశ్వరుడు, అర్జునుడు పోరాడిన కైరాతపర్వం వివరించబడింది.
ఇన్ద్రలోకాభిగమనం పర్వ జ్ఞేయమతః పరమ్। నలోపాఖ్యానమపి చ ధార్మికం కరుణోదయమ్
తర్వాత అర్జునుడు ఇంద్రలోకానికి వెళ్లిన సంఘటన, అలాగే ధర్మబుద్ధి కలిగిన, హృదయాన్ని కదిలించే నలుని కథ కూడా చెప్పబడింది.
తీర్థయాత్రా తతః పర్వ కురురాజస్య ధీమతః। జటాసురవధః పర్వ యక్షయుద్ధమతః పరమ్
తర్వాత కురురాజు చేసిన తీర్థయాత్ర, జటాసురుని సంహారం, ఆ తరువాత యక్షుడితో యుద్ధం జరిగినది.
నివాతకవచైర్యుద్ధం పర్వ చాజగరం తతః। మార్కణ్డేయసమాస్యా చ పర్వానన్తరముచ్యతే
నివాతకవచులతో యుద్ధం, ఆ తరువాత అజగరుని సంఘటన, తర్వాత మార్కండేయుడితో సంభాషణ వివరించబడింది.
సంవాదశ్చ తతః పర్వ ద్రౌపదీసత్యభామయోః। ఘోషయాత్రా తతః పర్వ తతః ప్రాయోపవేశనేమ్। మన్త్రస్య నిశ్చయం చైవ మృగస్వప్నోద్భవం తతః
తర్వాత ద్రౌపది, సత్యభామల సంభాషణ, ఆ తరువాత ఘోషయాత్ర, తర్వాత ప్రాయోపవేశం వ్రతం, మంత్ర నిర్ణయం, ఆ తరువాత మృగస్వప్నం కలగడం చెప్పబడింది.
వ్రీహిద్రౌణికమాఖ్యానమైన్ద్రద్యుమ్నం తథైవ చ। ద్రౌపదీహరణం పర్వ జయద్రథవిమోక్షణమ్
వ్రీహిద్రౌణికుని కథ, అలాగే ఇంద్రద్యూమ్నుని కథ, ద్రౌపదిని అపహరించిన సంఘటన, జయద్రథుని విడుదల కూడా వివరించబడింది.
రామోపాఖ్యానమత్రైవ పర్వ జ్ఞేయమతః పరమ్। పతివ్రతాయా మాహాత్మ్యం సావిత్ర్యాశ్చైవమద్భుతమ్
ఇక్కడ రాముని కథ, తర్వాత పతివ్రతా ధర్మ మహిమ, సావిత్రి అద్భుతమైన కథ కూడా చెప్పబడింది.
కుణ్డలాహరణం పర్వ తతః పరమిహోచ్యతే। ఆరణేయం తతః పర్వ వైరాటం తదనన్తరమ్।। పాణ్డవానాం ప్రవేశశ్చ సమయస్య చ పాలనమ్
తర్వాత కుండలాలు తీసుకున్న సంఘటన, ఆ తరువాత ఆరణేయపర్వం, తర్వాత వైరాటపర్వం, పాండవులు ప్రవేశించిన సందర్భం, ఒప్పందాన్ని పాటించిన విషయం వివరించబడింది.
కీచకానాం వధః పర్వ పర్వ గ్రోగ్రహణం తతః। అభిమన్యోశ్చ వైరాట్యాః పర్వ వైవాహికం స్మృతమ్
తర్వాత కీచకుని సంహారం, ఆ తరువాత గోవులను పట్టుకున్న సంఘటన, అబిమన్యుడు వైరాటదేశంలో పెళ్లి చేసుకున్న సంఘటన చెప్పబడింది.
ఉద్యోగపర్వ విజ్ఞేయమత ఊర్ధ్వం మహాద్భుతమ్। తతః సంజయయానాఖ్యం పర్వ జ్ఞేయమతః పరమ్
తర్వాత ఉద్యోగపర్వం, అది అద్భుతమైనది, ఆ తరువాత సంజయయానం అనే సంఘటన వివరించబడింది.
ప్రజాగరం తథా పర్వ ధృతరాష్ట్రస్య చిన్తయా। పర్వ సానత్సుజాతం వై గుహ్యమధ్యాత్మదర్శనమ్
తర్వాత ధృతరాష్ట్రుడు ఆందోళనతో నిద్రలేక ఉండిన సంఘటన, ఆ తరువాత సనత్సుజాతపర్వం, అది అంతరాత్మ గురించి రహస్యంగా చెప్పిన ఉపదేశం.