సమృద్ధిరసమృద్ధిర్వా పూర్వేషాం మమ సఞ్జయ । ఏవం విద్వాన్యుద్ధమనా భవ మా ప్రత్యుపాహరః
సంజయా, మన పూర్వీకులకు ఐశ్వర్యం వచ్చినా, రాకపోయినా, ఇది తెలుసుకుని, యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉండు, వెనక్కి తగ్గవద్దు.
నాతః పాపీయసీం కాంచిదవస్థాం శమ్బరోఽబ్రవీత్। యత్ర నైవాద్య న ప్రాతర్భోజనం ప్రతిదృశ్యతే
శంబరుడు, ఈ స్థితికన్నా దారుణమైన పరిస్థితిని ఎప్పుడూ చెప్పలేదు. ఎందుకంటే, ఈరోజు, రేపు అన్నా భోజనం కనపడని స్థితి ఇది.
పతిపుత్రవధాదేతత్పరమం దుఃఖమబ్రవీత్ । దారిద్ర్యమితి యత్ప్రోక్తం పర్యాయమరణం హి తత్
భర్త లేదా కుమారుని మరణం తరువాత, అత్యంత దుఃఖం దారిద్ర్యమే అని ఆయన అన్నాడు. అది మరణానికి సమానమే.
అహం మహాకులే జాతా హ్రదాద్ధ్రదమివాగతా। ఈశ్వరీ సర్వకల్యాణీ భర్త్రా పరమపూజితా
నేను గొప్ప కుటుంబంలో పుట్టాను. ఒక సరస్సు ఇంకొక సరస్సులో కలిసినట్టు, అన్ని శుభాలు నాలో ఉన్నాయి. భర్త చేత ఎంతో గౌరవించబడిన ఇలాలిని.
మహార్హమాల్యాభరణాం సుమృష్టామ్బరవాససమ్ । పురా హృష్టః సుహృద్వర్గో మామపశ్యత్సుహృద్గతామ్
ఒకప్పుడు, విలువైన పుష్పమాలలు, ఆభరణాలు ధరించి, మెరిసే వస్త్రాలు వేసుకుని, ఆనందంగా ఉన్న నా స్నేహితులు, స్నేహితుల మధ్య నన్ను చూసారు.
యదా మాం చైవ భార్యాం చ ద్రష్టాసి భృశదుర్బలామ్ । న తదా జీవితేనార్థో భవితా తవ సఞ్జయ
సంజయా! నన్ను, నా భార్యను బలహీనంగా, దుర్భలంగా నువ్వు చూసినప్పుడు, నీకు జీవితం విలువైనదిగా అనిపించదు.
దాసకర్మకరాన్భృత్యానాచార్యర్త్విక్పురోహితాన్। అవృత్త్యాఽస్మాన్ప్రజహతో దృష్ట్వా కిం జీవితేన తే
మన దగ్గర సేవకులు, పనివాళ్లు, ఉపాధ్యాయులు, యజ్ఞకర్తలు, పురోహితులు లేరు; సంపాదన లేకపోవడం వల్ల వారిని వదిలేసిన మనలను చూసినప్పుడు, నీకు జీవితం ఎందుకు అవసరం?
యది కృత్యం న పశ్యామి తవాద్యాహం యథా పురా । శ్లాఘనీయం యశస్యం చ కా శాన్తిర్హృదయస్య మే
నిన్ను పూర్వంలా, ప్రశంసించదగిన, కీర్తిని తెచ్చే పనులు చేస్తూ ఈ రోజు నేను చూడకపోతే, నా హృదయానికి ఎలాంటి శాంతి ఉంటుంది?
నేతి చేద్బ్రాహ్మణం బ్రూయాం దీర్యేత హృదయం మమ। న హ్యద న చ మే భర్తా నేతి బ్రాహ్మణముక్తవాన్
'అతడు లేడు' అని బ్రాహ్మణుడికి చెప్పాల్సి వస్తే నా హృదయం పగిలిపోతుంది; ఎందుకంటే, నా భర్త కూడా, బ్రాహ్మణుడూ ఎప్పుడూ 'అతడు లేడు' అని చెప్పలేదు.
వయమాశ్రయణీయాః స్మ న శ్రోతారః పరస్య చ। అన్యమాసాద్య జీవన్తీ పరిత్యక్ష్యామి జీవితమ్
మేము రక్షణ పొందాల్సినవాళ్లం, ఇతరుల మాటలు వినేవాళ్లు కాదం; ఇంకొకరిని ఆశ్రయించి బ్రతికితే, ఆ బ్రతుకును నేను వదిలేస్తాను.
అపారే భవ నః పారమప్లవే భవ నః ప్లవః । కురుష్వ స్థానమస్థానే మృతాన్సఞ్జీవయస్వ నః
ఈ అపారమైన సముద్రంలో మనకు తీరమై ఉండు, ఈ ప్రవాహంలో మనకు పడవై ఉండు; నిలబడలేని చోట నిలిపెయ్, మరణించిన వారిని తిరిగి బ్రతికించు.
సర్వే తే శత్రవః శక్యా న చేఞ్జీవితుమర్హసి । అథ చేదీదృశీం వృత్తిం క్లీబామభ్యుపపద్యసే
నీ శత్రువులందరినీ జయించగలవు; కానీ నువ్వు బ్రతకదగినవాడివి కాకపోతే, ఇలాంటి నీచమైన జీవనాన్ని ఒప్పుకుంటే—
నిర్విణ్ణాత్మా హతమనా ముఞ్చైతాం పాపజీవికామ్। ఏకశత్రువధేనైవ శూరో గచ్ఛతి విశ్రుతిమ్
మనస్సు విసిగిపోయి, ధైర్యం కోల్పోయినప్పుడు, ఈ పాపమైన బ్రతుకును వదిలిపెట్టు; ఒక శత్రువును చంపిన వాడికే కీర్తి లభిస్తుంది.
ఇన్ద్రో వృత్రవధేనైవ మహేన్ద్రః సమపద్యత। మాహేన్ద్రం చ గ్రహం లేభే లోకానాం చేశ్వరోఽభవత్
ఇంద్రుడు వృత్రాసురుణ్ని సంహరించడం వల్లే మహేంద్రుడయ్యాడు; దేవతల అధిపతిగా, లోకాల పాలకుడిగా మారాడు.
నామ విశ్రావ్య వై శఙ్ఖ్యే శత్రూనాహూయ దంశితాన్। సేనాగ్రం చాపి విద్రావ్య హత్వా వా పురుషం వరమ్
పోరులో తన పేరు ప్రకటించి, శత్రువులను పిలిచి, వారి సైన్యాన్ని చెదరగొట్టి, లేదా గొప్ప యోధుని సంహరించి—
యదైవ లభతే వీరః సుయుద్ధేన మహద్యశః । తదైవ ప్రవ్యథన్తేఽస్య శత్రవో వినమన్తి చ
వీరుడు మంచి యుద్ధంతో గొప్ప కీర్తిని పొందినప్పుడు, అప్పుడే అతని శత్రువులు భయంతో వణికి, అతని ఎదుట వంగిపోతారు.
త్యక్త్వాత్మానం రణే దక్షం శూరం కాపురుషా జనాః । అవశాస్తర్పయన్తి స్మ సర్వకామసమృద్ధిభిః
పోరులో ధైర్యంగా, నైపుణ్యంతో ప్రాణాలు విడిచినవారిని, బలహీనులు అన్ని కోరికలు తీరుస్తూ ఘనంగా గౌరవిస్తారు.
రాజ్యం చాప్యుగ్రవి భ్రంశం సంశయో జీవితస్య వా। న లబ్ధస్య హి శత్రోర్వై శేషం కుర్వన్తి సాధవః
రాజ్యాన్ని కోల్పోయినా, ప్రాణానికి అనిశ్చితి వచ్చినా, సద్గుణులు శత్రువు చేతిలో పడిన దానిలో ఏదీ మిగిలిపోనివ్వరు.
స్వర్గద్వారోపమం రాజ్యమథవాప్యమృతోపమమ్ । రుద్ధమేకాయనం మత్వా పతోల్ముక ఇవారిషు
రాజ్యాన్ని స్వర్గద్వారంగా, లేక అమృతంతో సమానంగా భావించి, అది ఒకే మార్గంలో అడ్డుపడితే, అగ్ని మంటలా శత్రువుల మీద పడి పో.
జహి శత్రూన్రణే రాజన్స్వధర్మనుపాలయ । మా త్వా దృశం సుకృపణం శత్రూణాం భయవర్ధనమ్
రాజా! యుద్ధంలో నీ శత్రువులను సంహరించు, నీ ధర్మాన్ని పాటించు; నిన్ను దయనీయంగా, శత్రువులకు భయం పెంచేలా చూడకుండా ఉండనివ్వు.
అస్మదీయైశ్చ శోచిద్భిర్నదద్భిశ్చ పరైర్వృతమ్ । అపి త్వాం నానుపశ్యేయం దీనాద్దీనమివాస్థితమ్
మనవాళ్లు విలపిస్తూ, ఇతరులు అరుస్తూ చుట్టుముట్టినప్పుడు, నేను నిన్ను దయనీయంగా, బాధలో ఉన్నవాడిగా చూడకూడదు.
హృప్య సౌవీరకన్యాభిః శ్లాఘస్వార్థైర్యథా పురా। మా చ సైన్ధవకన్యానామవసన్నో వశం గమః
సౌవీర దేశపు యువతుల ప్రశంసలతో, వారి ఆశయాలతో పూర్వంలా ఆనందించు; సింధు యువతుల చేతిలో నిరుత్సాహంగా పడిపోకు.
యువా రూపేణ సంపన్నో విద్యయాభిజనేన చ । యత్త్వాదృశో వికుర్వీత యశస్వీ లోకవిశ్రుతః
యువకుడివి, అందంతో, విద్యతో, మంచి కుటుంబంలో పుట్టినవాడివి, లోకంలో పేరుగాంచినవాడివి. నీవంటి వాడు ఇలా ప్రవర్తిస్తే...
అధుర్యవచ్చ వోఢవ్యే మన్యే మరణమేవ తత్। యది త్వామనుపశ్యామి పరస్య ప్రియవాదినమ్
నువ్వు ఇంకొకరితో మధురంగా మాట్లాడితే, నిన్ను భరించడం నాకు యాకుపోతే మృతితో సమానం. యోగానికి తగని భారాన్ని మోయడంలా ఉంటుంది.
పృష్ఠతోఽనువ్రజన్తం వా కా శాన్తిర్హృదయస్య మే। నాస్మిఞ్జాతు కులే జాతో గచ్ఛేద్యోన్యస్య పృష్ఠతః
నువ్వు మరొకరిని వెనకనుంచి అనుసరిస్తుంటే నా హృదయానికి ఎలాంటి శాంతి ఉంటుంది? మన వంశంలో ఎవరూ ఇంకొకరిని వెనకనుంచి వెళ్లలేదు.
న త్వం పరస్యానుచరస్తాత జీవితుమర్హసి । అహం హి క్షత్రహృదయం వేద యత్పరిశాశ్వతమ్
నీవు, నా కుమారుడా, ఇంకొకరికి సేవకుడిగా ఉండడం తగదు. నేను క్షత్రియుల శాశ్వత స్వభావాన్ని బాగా తెలుసు.
పూర్వైః పూర్వతరైః ప్రోక్తం పరైః పరతరైరపి। శాశ్వతం చావ్యయం చైవ ప్రజాపతివినిర్మితమ్
మునుపటి వారు, ఇంకా ముందువారు, గొప్పవారు, ఇంకా గొప్పవారు — అందరూ ఈ ధర్మం శాశ్వతమని, నశించనిదని, సృష్టికర్త నిర్ణయించిందని చెప్పారు.
యో వై కశ్చిదిహాజాతః క్షత్రియః క్షత్రధర్మవిత్ । భయాద్వృత్తిసమీక్షో వా న నమేదిహ కస్యచిత్
ఇక్కడ పుట్టిన ఏ క్షత్రియుడైనా, తన కర్తవ్యాన్ని తెలిసినవాడైనా, భయంతో గానీ, జీవనోపాధి కోసం గానీ, ఎవరికీ తలవంచకూడదు.
ఉద్యచ్ఛేదేవ న నమేదుద్యమో హ్యేవ పౌరుషమ్ । అప్యపర్వణి భజ్యేత న నమేతేహ కస్యచిత్
ఎప్పుడూ పైకి ఎదగాలని ప్రయత్నించాలి, ఎప్పుడూ తలవంచకూడదు. ప్రయత్నమే పురుషత్వం. ఎడమొడమలు విరిగిపోయినా, ఇక్కడ ఎవరికీ తలవంచకూడదు.
మాతఙ్గో మత్త ఇవ చ పరీయాత్స మహామనాః । బ్రాహ్మణేభ్యో నమేన్నిత్యం ధర్మాయైవ చ సఞ్జయ
పెద్ద మనసుతో, మత్తెక్కిన ఏనుగులా తిరగాలి. కానీ బ్రాహ్మణులకు, ధర్మానికి మాత్రం ఎప్పుడూ నమస్కరించాలి, సంజయ.