తమాహుర్వ్యర్థనామానం స్త్రీవద్య ఇహ జీవతి। శూరస్యోర్జితసత్వస్య సింహవిక్రాన్తచారిణః
వృథా పేరుతో జీవించే వాడిని ఇక్కడ ఆడవాడిగా అంటారు. కానీ, ధైర్యవంతుడు, బలవంతుడు, సింహంలా నడిచేవాడు—
దిష్టభావం గతస్యాపి విషయే మోదతే ప్రజా । య ఆత్మనః ప్రియముఖే హిత్వా మృగయతే శ్రియమ్
విధి వచ్చినా, తన ప్రాంతంలో సంతోషంగా ఉంటాడు. తనకు ఇష్టమైనదాన్ని వదిలిపెట్టి ఐశ్వర్యాన్ని వెంబడించేవాడు.
అమాత్యానామథో హర్షమాదధాత్యచిరేణ సః
అతడు తన మంత్రులకు త్వరగా ఆనందాన్ని కలిగిస్తాడు.
కిం ను మే మామపశ్యన్త్యాః పృథివ్యా అపి సర్వయా। కిమాభరణకృత్యం తే కిం భోగైర్జీవితేన వా
ఈ భూమంతా నన్ను చూడకపోతే, నాకు ఆభరణాలు, సుఖాలు, జీవితం కూడా ఏమి ఉపయోగం?
పైరర్విహన్యమానస్య జీవితేనాపి కిం ఫలమ్।' నిర్మన్యుకానాం యే లోకా ద్విషన్తస్తానవాప్నుయుః । యే త్వాదృతాత్మనాం లోకాః సుహృదస్తాన్వ్రజన్తు నః
ఇతరులు కొట్టినప్పుడు జీవితం వల్ల ఏమి లాభం? మనను ద్వేషించే వారు నిరుత్సాహుల లోకాలను పొందాలి. మన మిత్రులు ధైర్యవంతుల లోకాలను చేరాలి.
భృత్యైర్విహీయమానానాం పరపిణ్డోపజీవినామ్। కృపణానామసత్వానాం మా వృత్తిమనువర్తిథాః
దాసులు లేకుండా, ఇతరుల అన్నం మీద ఆధారపడే, దురదృష్టవంతులు, బలహీనులు చేసే జీవనాన్ని నీవు అనుసరించకూడదు.
అను త్వాం తాత జీవన్తు బ్రాహ్మణాః సుహృదస్తథా । పర్యన్యమివ భూతాని దేవా ఇవ శతక్రతుమ్
నీవు ఉండటం వలన, తాత, బ్రాహ్మణులు, స్నేహితులు అందరూ సుఖంగా జీవించగలుగుతారు. వర్షమేఘాన్ని ఆశ్రయించే జీవులు ఎలా ఉంటాయో, దేవతలు ఇంద్రుని మీద ఆధారపడినట్లు, అంతా నిన్నే ఆశ్రయిస్తారు.
యమాజీవన్తి పురుషం సర్వభూతాని సంజయ। పక్వం ద్రుమమివాసాద్య తస్య జీవితమర్థవత్
సంజయా, అన్ని జీవులు ఒక వృద్ధిచెట్టు దగ్గరకి చేరినట్టు, ఒక మంచి మనిషిని ఆశ్రయించి జీవిస్తాయి. అలాంటి మనిషి జీవితం నిజంగా అర్థవంతంగా ఉంటుంది.
యస్య శూరస్య విక్రాన్తైరేధన్తే బాన్ధవాః సుఖమ్। త్రిదశా ఇవ శక్రస్య సాధు తస్యేహ జీవితమ్
ధైర్యవంతుడైన వాడి బంధువులు, ఇంద్రుని పాలనలో దేవతలు సుఖంగా ఉండేలా, సంతోషంగా అభివృద్ధి చెందితే, అలాంటి వాడి జీవితం నిజంగా ధన్యమైనది.
స్వబాహుబలమాశ్రిత్య యోహి జీవతి మానవః । స లోకే లభతే కీర్తిం పరత్ర చ శుభాం గతిమ్
తన చేతబలం మీద ఆధారపడి జీవించే మనిషికి, ఈ లోకంలో మంచి పేరు వస్తుంది, మరణానంతరం కూడా శుభమైన స్థానం లభిస్తుంది.
అథైతస్యామవస్థాయాం పౌరుషం హాతుమిచ్ఛసి। నిహీనసేవితం మార్గం గమిష్యస్యచిరాదివ
ఈ పరిస్థితిలో నీ ధైర్యాన్ని వదిలేయాలని అనుకుంటే, తక్కువవాళ్లు దూరంగా పెట్టే మార్గాన్ని త్వరలోనే నువ్వు అనుసరిస్తావు.
యో హి తేజో యథాశక్తి న కర్శయతి విక్రమాత్। క్షత్రియో జీవితాకాఙ్క్షీ స్తేన ఇత్యేవ తం విదుః
బతకాలని ఆశతో తన శక్తిని, ధైర్యాన్ని పూర్తిగా ఉపయోగించని క్షత్రియుడిని, అందరూ దొంగ అని అంటారు.
అర్థవన్త్యుపపన్నాని వాక్యాని గుణవన్తి చ। నైవ సంప్రాప్నువన్తి త్వాం ముమూర్షుమివ భేషజమ్
అర్థవంతమైన, సరైన, మంచితనంతో కూడిన మాటలు, చావాలని అనుకునే వాడికి మందు ఉపయోగపడనట్టు, నీకు చేరవు.
సన్తి వై సిన్ధురాజస్య సన్తుష్టా న తథా జనాః। దౌర్బల్యాదాసతే మూఢా వ్యసతౌఘపతీక్షిణః
సింధు రాజుకు ధనం ఉన్నా, ప్రజలు సంతృప్తిగా లేరు. బలహీనత వల్ల మూర్ఖులు, దురదృష్టపు ప్రవాహాన్ని చూస్తూ అక్కడే ఉంటారు.
సహాయోపచితిం కృత్వా వ్యవసాయ్య తతస్తతః । అనుదుష్యేయురపరే పశ్యన్తస్తవ పౌరుషమ్
సహాయులను కూడగట్టి, దృఢంగా నిర్ణయాలు తీసుకుంటే, నీ ధైర్యాన్ని చూసి, ఇతరులు నిన్ను తప్పుపట్టరు.
తైః కృత్వా సహ సంఘాతం గిరిదుర్గాలయం చర । కాలే వ్యసనమాకాఙ్క్షన్నైవాయమజరామరః
వారితో కలసి, కొండ కోటలో నివసించు. సమయం వచ్చినప్పుడు కష్టాన్ని ఎదుర్కో. ఎందుకంటే ఈ వాడు శాశ్వతుడూ, అమరుడూ కాదు.
సఞ్జయో నామతశ్చ త్వం న చ పశ్యామి తత్త్వయి । అన్వర్థనామా భవ మే పుత్ర మా వ్యర్థనామకః
నీ పేరు సంజయుడు అయినా, ఆ అర్థం నీలో కనిపించడం లేదు. నా కుమారుడా, నీ పేరుకు తగినట్టు ప్రవర్తించు, వృథా పేరుగానీ ఉండకు.
సమ్యగ్దృష్టిర్మహాప్రాజ్ఞో బాలం త్వాం బ్రాహ్మణోఽబ్రవీత్। అయం ప్రాప్య మహత్కృచ్ఛ్రం పునర్వృద్ధిం గమిష్యతి
ఒక జ్ఞానవంతుడైన బ్రాహ్మణుడు, నిన్ను చిన్నవాడిగా ఉన్నప్పుడు చూచి, సత్యంగా ఇలా అన్నాడు: 'ఇతడు గొప్ప కష్టాన్ని అనుభవించిన తరువాత, మళ్లీ అభివృద్ధిని పొందుతాడు.'
తస్య స్మరన్తీ వచనమాశంసే విజయం తవ। తస్మాత్తాత బ్రవీమి త్వాం వక్ష్యామి చ పునఃపునః
ఆయన మాటలు గుర్తు చేసుకుంటూ, నీ విజయాన్ని ఆశిస్తున్నాను. అందుకే, తాత, నీతో మాట్లాడుతున్నాను, మళ్లీ మళ్లీ చెబుతూనే ఉంటాను.
యస్య హ్యర్థాభినిర్వృత్తౌ భవన్త్యాప్యాయితాః పరే । తస్యార్థసిద్ధిర్నియతా నయేష్వర్థానుసారిణః
తన సంపదతో ఇతరులకు ఉపకారం చేసే వాడికి విజయము ఖచ్చితంగా లభిస్తుంది. సరి మార్గంలో నడిచేవారికి ధనం తప్పకుండా సిద్ధమవుతుంది.
సమృద్ధిరసమృద్ధిర్వా పూర్వేషాం మమ సఞ్జయ । ఏవం విద్వాన్యుద్ధమనా భవ మా ప్రత్యుపాహరః
సంజయా, మన పూర్వీకులకు ఐశ్వర్యం వచ్చినా, రాకపోయినా, ఇది తెలుసుకుని, యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉండు, వెనక్కి తగ్గవద్దు.
నాతః పాపీయసీం కాంచిదవస్థాం శమ్బరోఽబ్రవీత్। యత్ర నైవాద్య న ప్రాతర్భోజనం ప్రతిదృశ్యతే
శంబరుడు, ఈ స్థితికన్నా దారుణమైన పరిస్థితిని ఎప్పుడూ చెప్పలేదు. ఎందుకంటే, ఈరోజు, రేపు అన్నా భోజనం కనపడని స్థితి ఇది.
పతిపుత్రవధాదేతత్పరమం దుఃఖమబ్రవీత్ । దారిద్ర్యమితి యత్ప్రోక్తం పర్యాయమరణం హి తత్
భర్త లేదా కుమారుని మరణం తరువాత, అత్యంత దుఃఖం దారిద్ర్యమే అని ఆయన అన్నాడు. అది మరణానికి సమానమే.
అహం మహాకులే జాతా హ్రదాద్ధ్రదమివాగతా। ఈశ్వరీ సర్వకల్యాణీ భర్త్రా పరమపూజితా
నేను గొప్ప కుటుంబంలో పుట్టాను. ఒక సరస్సు ఇంకొక సరస్సులో కలిసినట్టు, అన్ని శుభాలు నాలో ఉన్నాయి. భర్త చేత ఎంతో గౌరవించబడిన ఇలాలిని.
మహార్హమాల్యాభరణాం సుమృష్టామ్బరవాససమ్ । పురా హృష్టః సుహృద్వర్గో మామపశ్యత్సుహృద్గతామ్
ఒకప్పుడు, విలువైన పుష్పమాలలు, ఆభరణాలు ధరించి, మెరిసే వస్త్రాలు వేసుకుని, ఆనందంగా ఉన్న నా స్నేహితులు, స్నేహితుల మధ్య నన్ను చూసారు.
యదా మాం చైవ భార్యాం చ ద్రష్టాసి భృశదుర్బలామ్ । న తదా జీవితేనార్థో భవితా తవ సఞ్జయ
సంజయా! నన్ను, నా భార్యను బలహీనంగా, దుర్భలంగా నువ్వు చూసినప్పుడు, నీకు జీవితం విలువైనదిగా అనిపించదు.
దాసకర్మకరాన్భృత్యానాచార్యర్త్విక్పురోహితాన్। అవృత్త్యాఽస్మాన్ప్రజహతో దృష్ట్వా కిం జీవితేన తే
మన దగ్గర సేవకులు, పనివాళ్లు, ఉపాధ్యాయులు, యజ్ఞకర్తలు, పురోహితులు లేరు; సంపాదన లేకపోవడం వల్ల వారిని వదిలేసిన మనలను చూసినప్పుడు, నీకు జీవితం ఎందుకు అవసరం?
యది కృత్యం న పశ్యామి తవాద్యాహం యథా పురా । శ్లాఘనీయం యశస్యం చ కా శాన్తిర్హృదయస్య మే
నిన్ను పూర్వంలా, ప్రశంసించదగిన, కీర్తిని తెచ్చే పనులు చేస్తూ ఈ రోజు నేను చూడకపోతే, నా హృదయానికి ఎలాంటి శాంతి ఉంటుంది?
నేతి చేద్బ్రాహ్మణం బ్రూయాం దీర్యేత హృదయం మమ। న హ్యద న చ మే భర్తా నేతి బ్రాహ్మణముక్తవాన్
'అతడు లేడు' అని బ్రాహ్మణుడికి చెప్పాల్సి వస్తే నా హృదయం పగిలిపోతుంది; ఎందుకంటే, నా భర్త కూడా, బ్రాహ్మణుడూ ఎప్పుడూ 'అతడు లేడు' అని చెప్పలేదు.
వయమాశ్రయణీయాః స్మ న శ్రోతారః పరస్య చ। అన్యమాసాద్య జీవన్తీ పరిత్యక్ష్యామి జీవితమ్
మేము రక్షణ పొందాల్సినవాళ్లం, ఇతరుల మాటలు వినేవాళ్లు కాదం; ఇంకొకరిని ఆశ్రయించి బ్రతికితే, ఆ బ్రతుకును నేను వదిలేస్తాను.