నృశంస్యామయశస్యాం చ దుఃఖాం కాపురుషోచితామ్। యమేనమభినన్దేయురమిత్రాః పురుషం కృశమ్
క్రూరమైన, అపఖ్యాతికరమైన, బాధాకరమైన, నీచులకు మాత్రమే తగిన జీవనాన్ని వెంబడించకూడదు. అలాంటి జీవితం ఉన్న బలహీనుడిని శత్రువులు మెచ్చుకుంటారు.
లోకస్య సమవజ్ఞాతం నిహీనాసనవాససమ్ । అహోలాభకరం హీనమల్పజీవనమల్పకమ్
ప్రపంచం తక్కువగా చూసే, నీచమైన వస్త్రాలు ధరించిన, సంపాదన లేక, విలువ తక్కువగా, ఆయుష్కాలం చిన్నదిగా ఉండే జీవితం అవమానకరం.
నేదృశం బన్ధుమాసాద్య బాన్ధవః సుఖమేధతే। అవృత్త్యైవ విపత్స్యామో వయం రాష్ట్రాత్ప్రవాసితాః
ఇలాంటి బంధువును పొందిన బంధువులకు ఎప్పుడూ ఆనందం ఉండదు. ఉపాధి లేకుండా, రాజ్యం నుండి వెలివేయబడితే మనం కష్టపడాల్సిందే.
సర్వకామరసైర్హీనాః స్థానభ్రష్టా అకించనాః । అవల్గుకారిణ సత్సు కులవంశస్య నాశనమ్
అన్ని కోరికలూ నెరవేరకుండా, స్థానాన్ని కోల్పోయి, దరిద్రంగా, మంచివారిలో నియంత్రణ లేకుండా ప్రవర్తించి, కుటుంబాన్ని నాశనం చేయడం తగదు.
కలిం పుత్రప్రవాదేన సఞ్జయ త్వామజీజనమ్ । నిరమర్షం నిరుత్సాహం నిర్వీర్యమరినన్దనమ్
సంజయా! నీ కుమారుని ద్వారా కలియుగం పుట్టింది. అతడికి కోపం లేదు, ఉత్సాహం లేదు, శక్తి లేదు, బలహీనుని సంతానమే.
మా స్మ సీమన్తినీ కాచిఞ్జనయేత్పుత్రమీదృశమ్। మా ధూమాయ జ్వలాత్యన్తమాక్రమ్య జహి శాత్రవాన్
ఎవ్వరి గర్భవతి అయినా ఇలాంటి కుమారుణ్ని కనకూడదు. అగ్ని పొగగా కాకుండా, మంటగా ఎగిసి, శత్రువులను జయించు.
జ్వల మూర్ధన్యమిత్రాణాం ముహూర్తమపి వా క్షణమ్। ఏతావానేవ పురుషో యదమర్షీ యదక్షమీ
శత్రువుల తలపై కనీసం క్షణమైనా మంటగా మండిపో. కోపం కలిగి, తట్టుకోలేని వాడే నిజమైన పురుషుడు.
క్షమావాన్నిరమర్షశ్చ నైవ స్త్రీ న పునః పుమాన్ । సంతోషో వై శ్రియం హన్తి తథాఽనుక్రోశ ఏవ చ
క్షమతో, కోపం లేకుండా ఉన్నవాడు, ఆడవాడు కాదు, మగవాడు కూడా కాదు. తృప్తి ఐశ్వర్యాన్ని నాశనం చేస్తుంది, అలాగే అతి దయ కూడా.
అనుత్థానభయే చోభే నిరీహో నాశ్రుతే మహత్। ఏభ్యో నికృతిపాపేభ్యః ప్రముఞ్చాత్మానమాత్మనా
ఏదైనా చేయడాన్ని భయపడి, పడిపోతానని భయపడి, నిర్లక్ష్యంగా, గొప్ప విద్య లేకుండా ఉండకూడదు. ఇలాంటి చెడు లక్షణాలనుండి నీవు నిన్ను నీవే విముక్తి చేసుకో.
ఆయసం హృదయం కృత్వా మృగయస్వ పునః స్వకమ్ । పరం విషహతే యస్మాత్తస్మాత్పురుష ఉచ్యతే
నీ హృదయాన్ని ఇనుపలా కఠినంగా చేసుకుని, మళ్లీ నీదైనదాన్ని వెతుకు. ఇతరుల బాధను భరించగలిగినవాడే నిజమైన మనిషి.
తమాహుర్వ్యర్థనామానం స్త్రీవద్య ఇహ జీవతి। శూరస్యోర్జితసత్వస్య సింహవిక్రాన్తచారిణః
వృథా పేరుతో జీవించే వాడిని ఇక్కడ ఆడవాడిగా అంటారు. కానీ, ధైర్యవంతుడు, బలవంతుడు, సింహంలా నడిచేవాడు—
దిష్టభావం గతస్యాపి విషయే మోదతే ప్రజా । య ఆత్మనః ప్రియముఖే హిత్వా మృగయతే శ్రియమ్
విధి వచ్చినా, తన ప్రాంతంలో సంతోషంగా ఉంటాడు. తనకు ఇష్టమైనదాన్ని వదిలిపెట్టి ఐశ్వర్యాన్ని వెంబడించేవాడు.
అమాత్యానామథో హర్షమాదధాత్యచిరేణ సః
అతడు తన మంత్రులకు త్వరగా ఆనందాన్ని కలిగిస్తాడు.
కిం ను మే మామపశ్యన్త్యాః పృథివ్యా అపి సర్వయా। కిమాభరణకృత్యం తే కిం భోగైర్జీవితేన వా
ఈ భూమంతా నన్ను చూడకపోతే, నాకు ఆభరణాలు, సుఖాలు, జీవితం కూడా ఏమి ఉపయోగం?
పైరర్విహన్యమానస్య జీవితేనాపి కిం ఫలమ్।' నిర్మన్యుకానాం యే లోకా ద్విషన్తస్తానవాప్నుయుః । యే త్వాదృతాత్మనాం లోకాః సుహృదస్తాన్వ్రజన్తు నః
ఇతరులు కొట్టినప్పుడు జీవితం వల్ల ఏమి లాభం? మనను ద్వేషించే వారు నిరుత్సాహుల లోకాలను పొందాలి. మన మిత్రులు ధైర్యవంతుల లోకాలను చేరాలి.
భృత్యైర్విహీయమానానాం పరపిణ్డోపజీవినామ్। కృపణానామసత్వానాం మా వృత్తిమనువర్తిథాః
దాసులు లేకుండా, ఇతరుల అన్నం మీద ఆధారపడే, దురదృష్టవంతులు, బలహీనులు చేసే జీవనాన్ని నీవు అనుసరించకూడదు.
అను త్వాం తాత జీవన్తు బ్రాహ్మణాః సుహృదస్తథా । పర్యన్యమివ భూతాని దేవా ఇవ శతక్రతుమ్
నీవు ఉండటం వలన, తాత, బ్రాహ్మణులు, స్నేహితులు అందరూ సుఖంగా జీవించగలుగుతారు. వర్షమేఘాన్ని ఆశ్రయించే జీవులు ఎలా ఉంటాయో, దేవతలు ఇంద్రుని మీద ఆధారపడినట్లు, అంతా నిన్నే ఆశ్రయిస్తారు.
యమాజీవన్తి పురుషం సర్వభూతాని సంజయ। పక్వం ద్రుమమివాసాద్య తస్య జీవితమర్థవత్
సంజయా, అన్ని జీవులు ఒక వృద్ధిచెట్టు దగ్గరకి చేరినట్టు, ఒక మంచి మనిషిని ఆశ్రయించి జీవిస్తాయి. అలాంటి మనిషి జీవితం నిజంగా అర్థవంతంగా ఉంటుంది.
యస్య శూరస్య విక్రాన్తైరేధన్తే బాన్ధవాః సుఖమ్। త్రిదశా ఇవ శక్రస్య సాధు తస్యేహ జీవితమ్
ధైర్యవంతుడైన వాడి బంధువులు, ఇంద్రుని పాలనలో దేవతలు సుఖంగా ఉండేలా, సంతోషంగా అభివృద్ధి చెందితే, అలాంటి వాడి జీవితం నిజంగా ధన్యమైనది.
స్వబాహుబలమాశ్రిత్య యోహి జీవతి మానవః । స లోకే లభతే కీర్తిం పరత్ర చ శుభాం గతిమ్
తన చేతబలం మీద ఆధారపడి జీవించే మనిషికి, ఈ లోకంలో మంచి పేరు వస్తుంది, మరణానంతరం కూడా శుభమైన స్థానం లభిస్తుంది.
అథైతస్యామవస్థాయాం పౌరుషం హాతుమిచ్ఛసి। నిహీనసేవితం మార్గం గమిష్యస్యచిరాదివ
ఈ పరిస్థితిలో నీ ధైర్యాన్ని వదిలేయాలని అనుకుంటే, తక్కువవాళ్లు దూరంగా పెట్టే మార్గాన్ని త్వరలోనే నువ్వు అనుసరిస్తావు.
యో హి తేజో యథాశక్తి న కర్శయతి విక్రమాత్। క్షత్రియో జీవితాకాఙ్క్షీ స్తేన ఇత్యేవ తం విదుః
బతకాలని ఆశతో తన శక్తిని, ధైర్యాన్ని పూర్తిగా ఉపయోగించని క్షత్రియుడిని, అందరూ దొంగ అని అంటారు.
అర్థవన్త్యుపపన్నాని వాక్యాని గుణవన్తి చ। నైవ సంప్రాప్నువన్తి త్వాం ముమూర్షుమివ భేషజమ్
అర్థవంతమైన, సరైన, మంచితనంతో కూడిన మాటలు, చావాలని అనుకునే వాడికి మందు ఉపయోగపడనట్టు, నీకు చేరవు.
సన్తి వై సిన్ధురాజస్య సన్తుష్టా న తథా జనాః। దౌర్బల్యాదాసతే మూఢా వ్యసతౌఘపతీక్షిణః
సింధు రాజుకు ధనం ఉన్నా, ప్రజలు సంతృప్తిగా లేరు. బలహీనత వల్ల మూర్ఖులు, దురదృష్టపు ప్రవాహాన్ని చూస్తూ అక్కడే ఉంటారు.
సహాయోపచితిం కృత్వా వ్యవసాయ్య తతస్తతః । అనుదుష్యేయురపరే పశ్యన్తస్తవ పౌరుషమ్
సహాయులను కూడగట్టి, దృఢంగా నిర్ణయాలు తీసుకుంటే, నీ ధైర్యాన్ని చూసి, ఇతరులు నిన్ను తప్పుపట్టరు.
తైః కృత్వా సహ సంఘాతం గిరిదుర్గాలయం చర । కాలే వ్యసనమాకాఙ్క్షన్నైవాయమజరామరః
వారితో కలసి, కొండ కోటలో నివసించు. సమయం వచ్చినప్పుడు కష్టాన్ని ఎదుర్కో. ఎందుకంటే ఈ వాడు శాశ్వతుడూ, అమరుడూ కాదు.
సఞ్జయో నామతశ్చ త్వం న చ పశ్యామి తత్త్వయి । అన్వర్థనామా భవ మే పుత్ర మా వ్యర్థనామకః
నీ పేరు సంజయుడు అయినా, ఆ అర్థం నీలో కనిపించడం లేదు. నా కుమారుడా, నీ పేరుకు తగినట్టు ప్రవర్తించు, వృథా పేరుగానీ ఉండకు.
సమ్యగ్దృష్టిర్మహాప్రాజ్ఞో బాలం త్వాం బ్రాహ్మణోఽబ్రవీత్। అయం ప్రాప్య మహత్కృచ్ఛ్రం పునర్వృద్ధిం గమిష్యతి
ఒక జ్ఞానవంతుడైన బ్రాహ్మణుడు, నిన్ను చిన్నవాడిగా ఉన్నప్పుడు చూచి, సత్యంగా ఇలా అన్నాడు: 'ఇతడు గొప్ప కష్టాన్ని అనుభవించిన తరువాత, మళ్లీ అభివృద్ధిని పొందుతాడు.'
తస్య స్మరన్తీ వచనమాశంసే విజయం తవ। తస్మాత్తాత బ్రవీమి త్వాం వక్ష్యామి చ పునఃపునః
ఆయన మాటలు గుర్తు చేసుకుంటూ, నీ విజయాన్ని ఆశిస్తున్నాను. అందుకే, తాత, నీతో మాట్లాడుతున్నాను, మళ్లీ మళ్లీ చెబుతూనే ఉంటాను.
యస్య హ్యర్థాభినిర్వృత్తౌ భవన్త్యాప్యాయితాః పరే । తస్యార్థసిద్ధిర్నియతా నయేష్వర్థానుసారిణః
తన సంపదతో ఇతరులకు ఉపకారం చేసే వాడికి విజయము ఖచ్చితంగా లభిస్తుంది. సరి మార్గంలో నడిచేవారికి ధనం తప్పకుండా సిద్ధమవుతుంది.