కృత్వా మానుష్యకం కర్మ సృత్వాఽఽజిం యావదుత్తమమ్ । ధర్మస్యానృణ్యమాప్నోతి న చాత్మానం విగర్హతే
మనిషిగా చేయాల్సిన పనిని చేసి, ఉత్తమ యుద్ధాన్ని సాగించి, ధర్మానికి ఋణం తీరుతుంది. అప్పుడు మనసు నిందించదు.
అలబ్ధ్వా యది వా లబ్ధ్వా నానుశోచతి పణ్డితః । ఆనన్తర్యం చారభతే న ప్రాణానాం ధనాయతే
దక్కకపోయినా, దక్కినా, జ్ఞాని దుఃఖించడు. శాశ్వతమైన పనిని చేపడతాడు, ప్రాణాలను ధనానికి విలువ ఇవ్వడు.
ఉద్భావయస్వం వీర్యం వా తాం వా గచ్ఛ ధ్రువాం గతిమ్ । ధర్మం పుత్రాగ్రతః కృత్వా కింనిమిత్తం హి జీవసి
నీ బలాన్ని ప్రదర్శించు, లేకపోతే ఆ నిశ్చితమైన మార్గాన్ని చేరు. ధర్మాన్ని పిల్లల ముందుంచి, ఎందుకు బతుకుతున్నావు?
ఇష్టాపూర్తం హి తే క్లీబ కీర్తిశ్చ సకలా హతా । విచ్ఛిన్నం భోగమూలం తే కింనిమిత్తం హి జీవసి
నీ యజ్ఞాలు, దానాలు, కీర్తి అన్నీ నశించాయి, ఓ దుర్బలుడా. నీ ఆనందానికి మూలం తెగిపోయింది, మరి ఎందుకు బతుకుతున్నావు?
శత్రుర్నిమఞ్జతా గ్రాహ్యో జఙ్ఘాయాం ప్రపతిష్యతా। విపరిచ్ఛిన్నమూలోఽపి న విషీదేత్కథంచన
శత్రువు మునిగిపోతున్నా పట్టుకోవాలి, పడిపోతున్నా ప్రయత్నించాలి. మూలం తెగిపోయినా, ఎప్పుడూ నిరాశ చెందకూడదు.
ఉద్యమ్య ధురముత్కర్షేదాజానేయకతం స్మరన్। కురు సత్వం చ మానం చ విద్ధి పౌరుషమాత్మనః
భారం మోసి ముందుకు సాగు, అజాయుడు కుమారుల పరాక్రమాన్ని గుర్తు చేసుకో. ధైర్యం, గౌరవం చూపు, నీ పురుషత్వాన్ని తెలుసుకో.
ఉద్భావయ కులం మగ్నం త్వత్కృతే స్వయమేవ హి। యస్య వృత్తం న జల్పన్తి మానవా మహదద్భుతమ్
నీ వల్ల కూలిపోయిన కుటుంబాన్ని నువ్వే మళ్లీ పైకి తీసుకెళ్ళు. ఎవరి ప్రవర్తనను మానవులు గొప్పదిగా, ఆశ్చర్యంగా చెప్పరు?
రాశివర్ధనమాత్రం స నైవ స్త్రీ న పునః పుమాన్ । దానే తపసి సత్యే చ యస్య నోచ్చరితం యశః
దానం, తపస్సు, సత్యంలో పేరు లేని వాడి జీవితం మాంసపు గుట్టే, అతడు మగవాడు కాదు, ఆడవాడు కూడా కాదు.
విద్యాయామర్థలాభే వా మాతురుచ్చార ఏవ సః। శ్రుతేన తపసా వాఽపి శ్రియా వా విక్రమేణ వా
విద్య పొందడంలోనైనా, ధనం సంపాదించడంలోనైనా, ఇది అన్నీ తల్లిదెబ్బే. చదువుతోనో, తపస్సుతోనో, ఐశ్వర్యంతోనో, ధైర్యంతోనో సాధించేది అంతా తల్లిపేరు వల్లే.
జనాన్యోఽభిభవత్యన్యాన్కర్మణా హి స వై పుమాన్ । న త్వేవ జాల్మీం కాపాలీం వృత్తిమేషితుమర్హసి
మనిషి తన పనులతో ఇతరులను మించగలడు. కానీ, నీచమైన, అవమానకరమైన జీవనాన్ని ఎప్పుడూ ఆశించకూడదు.
నృశంస్యామయశస్యాం చ దుఃఖాం కాపురుషోచితామ్। యమేనమభినన్దేయురమిత్రాః పురుషం కృశమ్
క్రూరమైన, అపఖ్యాతికరమైన, బాధాకరమైన, నీచులకు మాత్రమే తగిన జీవనాన్ని వెంబడించకూడదు. అలాంటి జీవితం ఉన్న బలహీనుడిని శత్రువులు మెచ్చుకుంటారు.
లోకస్య సమవజ్ఞాతం నిహీనాసనవాససమ్ । అహోలాభకరం హీనమల్పజీవనమల్పకమ్
ప్రపంచం తక్కువగా చూసే, నీచమైన వస్త్రాలు ధరించిన, సంపాదన లేక, విలువ తక్కువగా, ఆయుష్కాలం చిన్నదిగా ఉండే జీవితం అవమానకరం.
నేదృశం బన్ధుమాసాద్య బాన్ధవః సుఖమేధతే। అవృత్త్యైవ విపత్స్యామో వయం రాష్ట్రాత్ప్రవాసితాః
ఇలాంటి బంధువును పొందిన బంధువులకు ఎప్పుడూ ఆనందం ఉండదు. ఉపాధి లేకుండా, రాజ్యం నుండి వెలివేయబడితే మనం కష్టపడాల్సిందే.
సర్వకామరసైర్హీనాః స్థానభ్రష్టా అకించనాః । అవల్గుకారిణ సత్సు కులవంశస్య నాశనమ్
అన్ని కోరికలూ నెరవేరకుండా, స్థానాన్ని కోల్పోయి, దరిద్రంగా, మంచివారిలో నియంత్రణ లేకుండా ప్రవర్తించి, కుటుంబాన్ని నాశనం చేయడం తగదు.
కలిం పుత్రప్రవాదేన సఞ్జయ త్వామజీజనమ్ । నిరమర్షం నిరుత్సాహం నిర్వీర్యమరినన్దనమ్
సంజయా! నీ కుమారుని ద్వారా కలియుగం పుట్టింది. అతడికి కోపం లేదు, ఉత్సాహం లేదు, శక్తి లేదు, బలహీనుని సంతానమే.
మా స్మ సీమన్తినీ కాచిఞ్జనయేత్పుత్రమీదృశమ్। మా ధూమాయ జ్వలాత్యన్తమాక్రమ్య జహి శాత్రవాన్
ఎవ్వరి గర్భవతి అయినా ఇలాంటి కుమారుణ్ని కనకూడదు. అగ్ని పొగగా కాకుండా, మంటగా ఎగిసి, శత్రువులను జయించు.
జ్వల మూర్ధన్యమిత్రాణాం ముహూర్తమపి వా క్షణమ్। ఏతావానేవ పురుషో యదమర్షీ యదక్షమీ
శత్రువుల తలపై కనీసం క్షణమైనా మంటగా మండిపో. కోపం కలిగి, తట్టుకోలేని వాడే నిజమైన పురుషుడు.
క్షమావాన్నిరమర్షశ్చ నైవ స్త్రీ న పునః పుమాన్ । సంతోషో వై శ్రియం హన్తి తథాఽనుక్రోశ ఏవ చ
క్షమతో, కోపం లేకుండా ఉన్నవాడు, ఆడవాడు కాదు, మగవాడు కూడా కాదు. తృప్తి ఐశ్వర్యాన్ని నాశనం చేస్తుంది, అలాగే అతి దయ కూడా.
అనుత్థానభయే చోభే నిరీహో నాశ్రుతే మహత్। ఏభ్యో నికృతిపాపేభ్యః ప్రముఞ్చాత్మానమాత్మనా
ఏదైనా చేయడాన్ని భయపడి, పడిపోతానని భయపడి, నిర్లక్ష్యంగా, గొప్ప విద్య లేకుండా ఉండకూడదు. ఇలాంటి చెడు లక్షణాలనుండి నీవు నిన్ను నీవే విముక్తి చేసుకో.
ఆయసం హృదయం కృత్వా మృగయస్వ పునః స్వకమ్ । పరం విషహతే యస్మాత్తస్మాత్పురుష ఉచ్యతే
నీ హృదయాన్ని ఇనుపలా కఠినంగా చేసుకుని, మళ్లీ నీదైనదాన్ని వెతుకు. ఇతరుల బాధను భరించగలిగినవాడే నిజమైన మనిషి.
తమాహుర్వ్యర్థనామానం స్త్రీవద్య ఇహ జీవతి। శూరస్యోర్జితసత్వస్య సింహవిక్రాన్తచారిణః
వృథా పేరుతో జీవించే వాడిని ఇక్కడ ఆడవాడిగా అంటారు. కానీ, ధైర్యవంతుడు, బలవంతుడు, సింహంలా నడిచేవాడు—
దిష్టభావం గతస్యాపి విషయే మోదతే ప్రజా । య ఆత్మనః ప్రియముఖే హిత్వా మృగయతే శ్రియమ్
విధి వచ్చినా, తన ప్రాంతంలో సంతోషంగా ఉంటాడు. తనకు ఇష్టమైనదాన్ని వదిలిపెట్టి ఐశ్వర్యాన్ని వెంబడించేవాడు.
అమాత్యానామథో హర్షమాదధాత్యచిరేణ సః
అతడు తన మంత్రులకు త్వరగా ఆనందాన్ని కలిగిస్తాడు.
కిం ను మే మామపశ్యన్త్యాః పృథివ్యా అపి సర్వయా। కిమాభరణకృత్యం తే కిం భోగైర్జీవితేన వా
ఈ భూమంతా నన్ను చూడకపోతే, నాకు ఆభరణాలు, సుఖాలు, జీవితం కూడా ఏమి ఉపయోగం?
పైరర్విహన్యమానస్య జీవితేనాపి కిం ఫలమ్।' నిర్మన్యుకానాం యే లోకా ద్విషన్తస్తానవాప్నుయుః । యే త్వాదృతాత్మనాం లోకాః సుహృదస్తాన్వ్రజన్తు నః
ఇతరులు కొట్టినప్పుడు జీవితం వల్ల ఏమి లాభం? మనను ద్వేషించే వారు నిరుత్సాహుల లోకాలను పొందాలి. మన మిత్రులు ధైర్యవంతుల లోకాలను చేరాలి.
భృత్యైర్విహీయమానానాం పరపిణ్డోపజీవినామ్। కృపణానామసత్వానాం మా వృత్తిమనువర్తిథాః
దాసులు లేకుండా, ఇతరుల అన్నం మీద ఆధారపడే, దురదృష్టవంతులు, బలహీనులు చేసే జీవనాన్ని నీవు అనుసరించకూడదు.
అను త్వాం తాత జీవన్తు బ్రాహ్మణాః సుహృదస్తథా । పర్యన్యమివ భూతాని దేవా ఇవ శతక్రతుమ్
నీవు ఉండటం వలన, తాత, బ్రాహ్మణులు, స్నేహితులు అందరూ సుఖంగా జీవించగలుగుతారు. వర్షమేఘాన్ని ఆశ్రయించే జీవులు ఎలా ఉంటాయో, దేవతలు ఇంద్రుని మీద ఆధారపడినట్లు, అంతా నిన్నే ఆశ్రయిస్తారు.
యమాజీవన్తి పురుషం సర్వభూతాని సంజయ। పక్వం ద్రుమమివాసాద్య తస్య జీవితమర్థవత్
సంజయా, అన్ని జీవులు ఒక వృద్ధిచెట్టు దగ్గరకి చేరినట్టు, ఒక మంచి మనిషిని ఆశ్రయించి జీవిస్తాయి. అలాంటి మనిషి జీవితం నిజంగా అర్థవంతంగా ఉంటుంది.
యస్య శూరస్య విక్రాన్తైరేధన్తే బాన్ధవాః సుఖమ్। త్రిదశా ఇవ శక్రస్య సాధు తస్యేహ జీవితమ్
ధైర్యవంతుడైన వాడి బంధువులు, ఇంద్రుని పాలనలో దేవతలు సుఖంగా ఉండేలా, సంతోషంగా అభివృద్ధి చెందితే, అలాంటి వాడి జీవితం నిజంగా ధన్యమైనది.
స్వబాహుబలమాశ్రిత్య యోహి జీవతి మానవః । స లోకే లభతే కీర్తిం పరత్ర చ శుభాం గతిమ్
తన చేతబలం మీద ఆధారపడి జీవించే మనిషికి, ఈ లోకంలో మంచి పేరు వస్తుంది, మరణానంతరం కూడా శుభమైన స్థానం లభిస్తుంది.