నిర్మన్యుశ్చాప్యసఙ్ఖ్యేయః పురుషః క్లీబసాధనః । యావజ్జీవం నిరాశోఽసి కల్యాణాయ ధురం వహ
కోపం లేకుండా, లెక్కలేనంత మందిలో, శక్తిలేని మనిషి జీవితాంతం ఆశ లేకుండా ఉంటాడు. నీవు మంచికోసం భారం మోయాలి.
మాఽఽత్మానమవమన్యస్వ మైనమల్పేన బీభరః । మనః కృత్వా సుకల్యాణం మా భైస్త్వం ప్రతిసంహర
నువ్వు నిన్ను తక్కువగా భావించకు, చిన్న విషయానికి భయపడవద్దు. నీ మనసు మంచి దారిలో పెట్టు, భయపడక, నీలోకి వెనక్కు తీయుకో.
ఉత్తిష్ఠ హే కాపురుష మా శేష్వైవం పరాజితః। అమిత్రాన్నన్దయన్సర్వాన్నిర్మానో బన్ధుశోకదః
ఓ దుర్బలుడా, లేచి నిలబడు, ఇలా ఓడిపోయి పడుకోకు. శత్రువులను సంతోషపెట్టడం, బంధువులకు దుఃఖం కలిగించడం నీకు తగదు.
సుపూరా వై కునదికా సుపూరో ముషికాఞ్జలిః । సుసంతోషః కాపురుషః స్వల్పకేనైవ తుష్యతి
చిన్న నది కూడా నిండిపోతుంది, ఎలుకకు ఒక ముద్ద అన్నం చాలిపోతుంది. అలాగే, దుర్బలుడు తక్కువదానికే సంతృప్తి చెందుతాడు.
అప్యహేరారుజన్దంష్ట్రామాశ్వేవ నిధనం వ్రజ । అపి వా సంశయం ప్రాప్య జీవితేఽపి పరాక్రమేః
పాము పంజాలు చూపినట్టు, గుర్రం చివరకు పరుగెత్తినట్టు, మరణం ఎదురైనా, లేక అనిశ్చితి ఎదురైనా, నీ ధైర్యాన్ని చూపు.
అప్యరేః శ్యేనవచ్ఛిద్రం పశ్యేస్త్వం విపరిక్రమన్ । వివదన్వాఽథవా తూష్ణీం వ్యోమ్నీవాపరిశఙ్కితః
శత్రువు బలహీనతను గద్దపక్షి లాగా చూచి, ధైర్యంగా ముందుకు సాగు. వాదనలోనైనా, మౌనంగా ఉన్నా, ఆకాశంలా భయపడకుండా ఉండు.
త్వమేవం ప్రేతవచ్ఛేషే కస్మాద్వజ్రహతో యథా। ఉత్తిష్ఠ హే కాపురుష మా స్వాప్సీః శత్రునిర్జితః
నీవు మృతుడిలా, వజ్రంతో కొట్టినట్టు ఎందుకు పడుకున్నావు? ఓ దుర్బలుడా, లేచి నిలబడు, శత్రువుల చేతిలో ఓడిపోయి నిద్రపోవద్దు.
మాఽస్తం గమస్త్వం కృపణో వి శ్రూయస్వ స్వకర్మణా । మా మధ్యే మా జఘన్యే త్వం మాఽధో భూస్తిష్ఠ గర్జితః
నీవు దురదృష్టంలో మునిగిపోకు, నీ పనులతో అపఖ్యాతి తెచ్చుకోకు. మధ్యలోనో, తక్కువలోనో ఉండకు, గర్వంగా పైకి నిలబడి గర్జించు.
అలాతం తిన్దుకస్యేవ ముహూర్తమపి హి జ్వల । మా తుషాగ్నిరివానర్చిర్ధూమాయస్వ జిజీవిషుః
తిండుక చెట్టు అగ్ని ముక్కలా, కనీసం ఒక క్షణమైనా బాగా మండిపో. బతకాలని తపించి, పుల్ల అగ్నిలా పొగతో మాత్రమే ఉండకూ.
ముహూర్తం జ్వలితం శ్రేయో న చ ధూమాయితం చిరమ్ । మా హ స్మ కస్యచిద్గేహే జనీ రాజ్ఞః స్వరీమృదుః
ఒక క్షణం మంటగా వెలిగినదే మేలైనది, పొగతో ఎక్కువ కాలం ఉండడంవల్ల కాదు. రాజు ఇంట్లో ఎవ్వరూ మృదువైన హృదయంతో జన్మించకూడదు.
కృత్వా మానుష్యకం కర్మ సృత్వాఽఽజిం యావదుత్తమమ్ । ధర్మస్యానృణ్యమాప్నోతి న చాత్మానం విగర్హతే
మనిషిగా చేయాల్సిన పనిని చేసి, ఉత్తమ యుద్ధాన్ని సాగించి, ధర్మానికి ఋణం తీరుతుంది. అప్పుడు మనసు నిందించదు.
అలబ్ధ్వా యది వా లబ్ధ్వా నానుశోచతి పణ్డితః । ఆనన్తర్యం చారభతే న ప్రాణానాం ధనాయతే
దక్కకపోయినా, దక్కినా, జ్ఞాని దుఃఖించడు. శాశ్వతమైన పనిని చేపడతాడు, ప్రాణాలను ధనానికి విలువ ఇవ్వడు.
ఉద్భావయస్వం వీర్యం వా తాం వా గచ్ఛ ధ్రువాం గతిమ్ । ధర్మం పుత్రాగ్రతః కృత్వా కింనిమిత్తం హి జీవసి
నీ బలాన్ని ప్రదర్శించు, లేకపోతే ఆ నిశ్చితమైన మార్గాన్ని చేరు. ధర్మాన్ని పిల్లల ముందుంచి, ఎందుకు బతుకుతున్నావు?
ఇష్టాపూర్తం హి తే క్లీబ కీర్తిశ్చ సకలా హతా । విచ్ఛిన్నం భోగమూలం తే కింనిమిత్తం హి జీవసి
నీ యజ్ఞాలు, దానాలు, కీర్తి అన్నీ నశించాయి, ఓ దుర్బలుడా. నీ ఆనందానికి మూలం తెగిపోయింది, మరి ఎందుకు బతుకుతున్నావు?
శత్రుర్నిమఞ్జతా గ్రాహ్యో జఙ్ఘాయాం ప్రపతిష్యతా। విపరిచ్ఛిన్నమూలోఽపి న విషీదేత్కథంచన
శత్రువు మునిగిపోతున్నా పట్టుకోవాలి, పడిపోతున్నా ప్రయత్నించాలి. మూలం తెగిపోయినా, ఎప్పుడూ నిరాశ చెందకూడదు.
ఉద్యమ్య ధురముత్కర్షేదాజానేయకతం స్మరన్। కురు సత్వం చ మానం చ విద్ధి పౌరుషమాత్మనః
భారం మోసి ముందుకు సాగు, అజాయుడు కుమారుల పరాక్రమాన్ని గుర్తు చేసుకో. ధైర్యం, గౌరవం చూపు, నీ పురుషత్వాన్ని తెలుసుకో.
ఉద్భావయ కులం మగ్నం త్వత్కృతే స్వయమేవ హి। యస్య వృత్తం న జల్పన్తి మానవా మహదద్భుతమ్
నీ వల్ల కూలిపోయిన కుటుంబాన్ని నువ్వే మళ్లీ పైకి తీసుకెళ్ళు. ఎవరి ప్రవర్తనను మానవులు గొప్పదిగా, ఆశ్చర్యంగా చెప్పరు?
రాశివర్ధనమాత్రం స నైవ స్త్రీ న పునః పుమాన్ । దానే తపసి సత్యే చ యస్య నోచ్చరితం యశః
దానం, తపస్సు, సత్యంలో పేరు లేని వాడి జీవితం మాంసపు గుట్టే, అతడు మగవాడు కాదు, ఆడవాడు కూడా కాదు.
విద్యాయామర్థలాభే వా మాతురుచ్చార ఏవ సః। శ్రుతేన తపసా వాఽపి శ్రియా వా విక్రమేణ వా
విద్య పొందడంలోనైనా, ధనం సంపాదించడంలోనైనా, ఇది అన్నీ తల్లిదెబ్బే. చదువుతోనో, తపస్సుతోనో, ఐశ్వర్యంతోనో, ధైర్యంతోనో సాధించేది అంతా తల్లిపేరు వల్లే.
జనాన్యోఽభిభవత్యన్యాన్కర్మణా హి స వై పుమాన్ । న త్వేవ జాల్మీం కాపాలీం వృత్తిమేషితుమర్హసి
మనిషి తన పనులతో ఇతరులను మించగలడు. కానీ, నీచమైన, అవమానకరమైన జీవనాన్ని ఎప్పుడూ ఆశించకూడదు.
నృశంస్యామయశస్యాం చ దుఃఖాం కాపురుషోచితామ్। యమేనమభినన్దేయురమిత్రాః పురుషం కృశమ్
క్రూరమైన, అపఖ్యాతికరమైన, బాధాకరమైన, నీచులకు మాత్రమే తగిన జీవనాన్ని వెంబడించకూడదు. అలాంటి జీవితం ఉన్న బలహీనుడిని శత్రువులు మెచ్చుకుంటారు.
లోకస్య సమవజ్ఞాతం నిహీనాసనవాససమ్ । అహోలాభకరం హీనమల్పజీవనమల్పకమ్
ప్రపంచం తక్కువగా చూసే, నీచమైన వస్త్రాలు ధరించిన, సంపాదన లేక, విలువ తక్కువగా, ఆయుష్కాలం చిన్నదిగా ఉండే జీవితం అవమానకరం.
నేదృశం బన్ధుమాసాద్య బాన్ధవః సుఖమేధతే। అవృత్త్యైవ విపత్స్యామో వయం రాష్ట్రాత్ప్రవాసితాః
ఇలాంటి బంధువును పొందిన బంధువులకు ఎప్పుడూ ఆనందం ఉండదు. ఉపాధి లేకుండా, రాజ్యం నుండి వెలివేయబడితే మనం కష్టపడాల్సిందే.
సర్వకామరసైర్హీనాః స్థానభ్రష్టా అకించనాః । అవల్గుకారిణ సత్సు కులవంశస్య నాశనమ్
అన్ని కోరికలూ నెరవేరకుండా, స్థానాన్ని కోల్పోయి, దరిద్రంగా, మంచివారిలో నియంత్రణ లేకుండా ప్రవర్తించి, కుటుంబాన్ని నాశనం చేయడం తగదు.
కలిం పుత్రప్రవాదేన సఞ్జయ త్వామజీజనమ్ । నిరమర్షం నిరుత్సాహం నిర్వీర్యమరినన్దనమ్
సంజయా! నీ కుమారుని ద్వారా కలియుగం పుట్టింది. అతడికి కోపం లేదు, ఉత్సాహం లేదు, శక్తి లేదు, బలహీనుని సంతానమే.
మా స్మ సీమన్తినీ కాచిఞ్జనయేత్పుత్రమీదృశమ్। మా ధూమాయ జ్వలాత్యన్తమాక్రమ్య జహి శాత్రవాన్
ఎవ్వరి గర్భవతి అయినా ఇలాంటి కుమారుణ్ని కనకూడదు. అగ్ని పొగగా కాకుండా, మంటగా ఎగిసి, శత్రువులను జయించు.
జ్వల మూర్ధన్యమిత్రాణాం ముహూర్తమపి వా క్షణమ్। ఏతావానేవ పురుషో యదమర్షీ యదక్షమీ
శత్రువుల తలపై కనీసం క్షణమైనా మంటగా మండిపో. కోపం కలిగి, తట్టుకోలేని వాడే నిజమైన పురుషుడు.
క్షమావాన్నిరమర్షశ్చ నైవ స్త్రీ న పునః పుమాన్ । సంతోషో వై శ్రియం హన్తి తథాఽనుక్రోశ ఏవ చ
క్షమతో, కోపం లేకుండా ఉన్నవాడు, ఆడవాడు కాదు, మగవాడు కూడా కాదు. తృప్తి ఐశ్వర్యాన్ని నాశనం చేస్తుంది, అలాగే అతి దయ కూడా.
అనుత్థానభయే చోభే నిరీహో నాశ్రుతే మహత్। ఏభ్యో నికృతిపాపేభ్యః ప్రముఞ్చాత్మానమాత్మనా
ఏదైనా చేయడాన్ని భయపడి, పడిపోతానని భయపడి, నిర్లక్ష్యంగా, గొప్ప విద్య లేకుండా ఉండకూడదు. ఇలాంటి చెడు లక్షణాలనుండి నీవు నిన్ను నీవే విముక్తి చేసుకో.
ఆయసం హృదయం కృత్వా మృగయస్వ పునః స్వకమ్ । పరం విషహతే యస్మాత్తస్మాత్పురుష ఉచ్యతే
నీ హృదయాన్ని ఇనుపలా కఠినంగా చేసుకుని, మళ్లీ నీదైనదాన్ని వెతుకు. ఇతరుల బాధను భరించగలిగినవాడే నిజమైన మనిషి.