బ్రాహ్మణః ప్రచరేద్భైక్షం క్షత్రియః పరిపాలయేత్। వైశ్యో ధనార్జనం కుర్యాచ్ఛూద్రః పరిచరేచ్చ తాన్
బ్రాహ్మణుడు భిక్షాటన చేయాలి, క్షత్రియుడు ప్రజలను కాపాడాలి, వైశ్యుడు ధనం సంపాదించాలి, శూద్రుడు వీరందరినీ సేవించాలి.
భైక్షం విప్రతిషిద్ధం తే కృషిర్నైవోపపద్యతే । క్షత్రియోఽసి క్షతాత్రాతా బాహువీర్యోపజీవితా
నీకు భిక్షాటన నిషిద్ధం, వ్యవసాయం కూడా తగదు; నీవు క్షత్రియుడు, రక్షణకర్త, బాహుబలంతో జీవించేవాడు.
పిత్ర్యమంశం మహాబాహో నిమగ్నం పునరుద్ధర । సామ్నా భేదేన దానేన దణ్డేనాథ నయేన వా
ఓ మహాబాహువంతుడా, మునిగిపోయిన పితృఆస్తిని మళ్లీ పైకి తేవు—సమాధానంతో, విడదీయడంతో, దానంతో, శిక్షతో, లేక వ్యూహంతో అయినా.
ఇతో దుఃఖతరం కిం ను యదహం దీనబాన్ధవా। పరపిణ్డముదీక్షే వై త్వాం సూత్వా మిత్రనన్దన
నేను, బలహీన బంధువులతో, నిన్ను కనిపెట్టి, పరుల భోజనాన్ని ఆశించాల్సి వస్తే, దానికంటే బాధ మరొకటి ఏముంటుంది, మిత్రుల ఆనందకరుడా?
యుధ్యస్వ రాజధర్మేణ మా నిమఞ్జీః పితామహాన్ । మా గమః క్షీణపుణ్యస్త్వం సానుజః పాపికాం గతిం
రాజధర్మాన్ని అనుసరించి యుద్ధం చేయు; పితామహులను ముంచిపోనివ్వకు; పుణ్యం తగ్గిపోయి, సోదరులతో కలిసి చెడు మార్గంలోకి పోవద్దు.
అత్రాప్యుదాహరన్తీమమితిహాసం పురాతనమ్ । విదులాయాశ్చ సంవాదం పుత్రస్య చ పరన్తప
ఇక్కడ కూడా, ఓ శత్రువులను కాల్చేవాడా, పురాతన కథను ఉదాహరిస్తారు—విదుల మరియు ఆమె కుమారుని సంభాషణను.
తతః శ్రేయశ్చ భూయశ్చ యథావద్వక్తుమర్హసి । యశస్వినీ మన్యుమతీ కులే జాతా విభావరీ
కాబట్టి, నీవు శ్రేయస్సు కలిగిన, మంచిది అయిన మాటను సరిగ్గా చెప్పాలి; కీర్తివంతురాలు, తెలివైనది, మంచి కుటుంబంలో పుట్టినది, ప్రకాశవంతురాలు.
క్షత్రధర్మరతా దాన్తా విదులా దీర్ఘదర్శినీ । విశ్రుతా రాజసంసత్సు శ్రుతవాక్యా బహుశ్రుతా
క్షత్రధర్మాన్ని ప్రేమించే, నియమితురాలు, దీర్ఘదృష్టి కలిగిన విద్యుల, రాజసభల్లో ప్రసిద్ధి గాంచినది, అనేక వాక్యాలు విన్నది.
విదులా నామ రాజన్యా జగర్హే పుత్రమౌరసమ్ । నిర్జితం సిన్ధురాజేన శయానం దీనచేతసమ్
విదుల అనే రాజకుమార్తె, సింధు రాజు చేతిలో ఓడిపోయి, నిరుత్సాహంగా పడుకున్న తన కుమారుణ్ణి మందలించింది.
అనన్దన మయా జాత ద్విషతాం హర్షవర్ధన । న మయా త్వం న పిత్రా చ జాతః క్వాభ్యాగతోహ్యసి
దురదృష్టవంతుడా, నీవు నన్ను బట్టి పుట్టినా, శత్రువులకు ఆనందాన్ని పెంచుతున్నావు; నీవు నా కొడుకూ, నీ తండ్రి కొడుకూ కాదనిపిస్తోంది—నువ్వెక్కడి నుంచి వచ్చావు?
నిర్మన్యుశ్చాప్యసఙ్ఖ్యేయః పురుషః క్లీబసాధనః । యావజ్జీవం నిరాశోఽసి కల్యాణాయ ధురం వహ
కోపం లేకుండా, లెక్కలేనంత మందిలో, శక్తిలేని మనిషి జీవితాంతం ఆశ లేకుండా ఉంటాడు. నీవు మంచికోసం భారం మోయాలి.
మాఽఽత్మానమవమన్యస్వ మైనమల్పేన బీభరః । మనః కృత్వా సుకల్యాణం మా భైస్త్వం ప్రతిసంహర
నువ్వు నిన్ను తక్కువగా భావించకు, చిన్న విషయానికి భయపడవద్దు. నీ మనసు మంచి దారిలో పెట్టు, భయపడక, నీలోకి వెనక్కు తీయుకో.
ఉత్తిష్ఠ హే కాపురుష మా శేష్వైవం పరాజితః। అమిత్రాన్నన్దయన్సర్వాన్నిర్మానో బన్ధుశోకదః
ఓ దుర్బలుడా, లేచి నిలబడు, ఇలా ఓడిపోయి పడుకోకు. శత్రువులను సంతోషపెట్టడం, బంధువులకు దుఃఖం కలిగించడం నీకు తగదు.
సుపూరా వై కునదికా సుపూరో ముషికాఞ్జలిః । సుసంతోషః కాపురుషః స్వల్పకేనైవ తుష్యతి
చిన్న నది కూడా నిండిపోతుంది, ఎలుకకు ఒక ముద్ద అన్నం చాలిపోతుంది. అలాగే, దుర్బలుడు తక్కువదానికే సంతృప్తి చెందుతాడు.
అప్యహేరారుజన్దంష్ట్రామాశ్వేవ నిధనం వ్రజ । అపి వా సంశయం ప్రాప్య జీవితేఽపి పరాక్రమేః
పాము పంజాలు చూపినట్టు, గుర్రం చివరకు పరుగెత్తినట్టు, మరణం ఎదురైనా, లేక అనిశ్చితి ఎదురైనా, నీ ధైర్యాన్ని చూపు.
అప్యరేః శ్యేనవచ్ఛిద్రం పశ్యేస్త్వం విపరిక్రమన్ । వివదన్వాఽథవా తూష్ణీం వ్యోమ్నీవాపరిశఙ్కితః
శత్రువు బలహీనతను గద్దపక్షి లాగా చూచి, ధైర్యంగా ముందుకు సాగు. వాదనలోనైనా, మౌనంగా ఉన్నా, ఆకాశంలా భయపడకుండా ఉండు.
త్వమేవం ప్రేతవచ్ఛేషే కస్మాద్వజ్రహతో యథా। ఉత్తిష్ఠ హే కాపురుష మా స్వాప్సీః శత్రునిర్జితః
నీవు మృతుడిలా, వజ్రంతో కొట్టినట్టు ఎందుకు పడుకున్నావు? ఓ దుర్బలుడా, లేచి నిలబడు, శత్రువుల చేతిలో ఓడిపోయి నిద్రపోవద్దు.
మాఽస్తం గమస్త్వం కృపణో వి శ్రూయస్వ స్వకర్మణా । మా మధ్యే మా జఘన్యే త్వం మాఽధో భూస్తిష్ఠ గర్జితః
నీవు దురదృష్టంలో మునిగిపోకు, నీ పనులతో అపఖ్యాతి తెచ్చుకోకు. మధ్యలోనో, తక్కువలోనో ఉండకు, గర్వంగా పైకి నిలబడి గర్జించు.
అలాతం తిన్దుకస్యేవ ముహూర్తమపి హి జ్వల । మా తుషాగ్నిరివానర్చిర్ధూమాయస్వ జిజీవిషుః
తిండుక చెట్టు అగ్ని ముక్కలా, కనీసం ఒక క్షణమైనా బాగా మండిపో. బతకాలని తపించి, పుల్ల అగ్నిలా పొగతో మాత్రమే ఉండకూ.
ముహూర్తం జ్వలితం శ్రేయో న చ ధూమాయితం చిరమ్ । మా హ స్మ కస్యచిద్గేహే జనీ రాజ్ఞః స్వరీమృదుః
ఒక క్షణం మంటగా వెలిగినదే మేలైనది, పొగతో ఎక్కువ కాలం ఉండడంవల్ల కాదు. రాజు ఇంట్లో ఎవ్వరూ మృదువైన హృదయంతో జన్మించకూడదు.
కృత్వా మానుష్యకం కర్మ సృత్వాఽఽజిం యావదుత్తమమ్ । ధర్మస్యానృణ్యమాప్నోతి న చాత్మానం విగర్హతే
మనిషిగా చేయాల్సిన పనిని చేసి, ఉత్తమ యుద్ధాన్ని సాగించి, ధర్మానికి ఋణం తీరుతుంది. అప్పుడు మనసు నిందించదు.
అలబ్ధ్వా యది వా లబ్ధ్వా నానుశోచతి పణ్డితః । ఆనన్తర్యం చారభతే న ప్రాణానాం ధనాయతే
దక్కకపోయినా, దక్కినా, జ్ఞాని దుఃఖించడు. శాశ్వతమైన పనిని చేపడతాడు, ప్రాణాలను ధనానికి విలువ ఇవ్వడు.
ఉద్భావయస్వం వీర్యం వా తాం వా గచ్ఛ ధ్రువాం గతిమ్ । ధర్మం పుత్రాగ్రతః కృత్వా కింనిమిత్తం హి జీవసి
నీ బలాన్ని ప్రదర్శించు, లేకపోతే ఆ నిశ్చితమైన మార్గాన్ని చేరు. ధర్మాన్ని పిల్లల ముందుంచి, ఎందుకు బతుకుతున్నావు?
ఇష్టాపూర్తం హి తే క్లీబ కీర్తిశ్చ సకలా హతా । విచ్ఛిన్నం భోగమూలం తే కింనిమిత్తం హి జీవసి
నీ యజ్ఞాలు, దానాలు, కీర్తి అన్నీ నశించాయి, ఓ దుర్బలుడా. నీ ఆనందానికి మూలం తెగిపోయింది, మరి ఎందుకు బతుకుతున్నావు?
శత్రుర్నిమఞ్జతా గ్రాహ్యో జఙ్ఘాయాం ప్రపతిష్యతా। విపరిచ్ఛిన్నమూలోఽపి న విషీదేత్కథంచన
శత్రువు మునిగిపోతున్నా పట్టుకోవాలి, పడిపోతున్నా ప్రయత్నించాలి. మూలం తెగిపోయినా, ఎప్పుడూ నిరాశ చెందకూడదు.
ఉద్యమ్య ధురముత్కర్షేదాజానేయకతం స్మరన్। కురు సత్వం చ మానం చ విద్ధి పౌరుషమాత్మనః
భారం మోసి ముందుకు సాగు, అజాయుడు కుమారుల పరాక్రమాన్ని గుర్తు చేసుకో. ధైర్యం, గౌరవం చూపు, నీ పురుషత్వాన్ని తెలుసుకో.
ఉద్భావయ కులం మగ్నం త్వత్కృతే స్వయమేవ హి। యస్య వృత్తం న జల్పన్తి మానవా మహదద్భుతమ్
నీ వల్ల కూలిపోయిన కుటుంబాన్ని నువ్వే మళ్లీ పైకి తీసుకెళ్ళు. ఎవరి ప్రవర్తనను మానవులు గొప్పదిగా, ఆశ్చర్యంగా చెప్పరు?
రాశివర్ధనమాత్రం స నైవ స్త్రీ న పునః పుమాన్ । దానే తపసి సత్యే చ యస్య నోచ్చరితం యశః
దానం, తపస్సు, సత్యంలో పేరు లేని వాడి జీవితం మాంసపు గుట్టే, అతడు మగవాడు కాదు, ఆడవాడు కూడా కాదు.
విద్యాయామర్థలాభే వా మాతురుచ్చార ఏవ సః। శ్రుతేన తపసా వాఽపి శ్రియా వా విక్రమేణ వా
విద్య పొందడంలోనైనా, ధనం సంపాదించడంలోనైనా, ఇది అన్నీ తల్లిదెబ్బే. చదువుతోనో, తపస్సుతోనో, ఐశ్వర్యంతోనో, ధైర్యంతోనో సాధించేది అంతా తల్లిపేరు వల్లే.
జనాన్యోఽభిభవత్యన్యాన్కర్మణా హి స వై పుమాన్ । న త్వేవ జాల్మీం కాపాలీం వృత్తిమేషితుమర్హసి
మనిషి తన పనులతో ఇతరులను మించగలడు. కానీ, నీచమైన, అవమానకరమైన జీవనాన్ని ఎప్పుడూ ఆశించకూడదు.