తతో వసతి దుష్కర్మా నరకే శాశ్వతీః సమాః । రాజదోషేణ హి జగత్స్పృశ్యతే జగతః స చ
అప్పుడు దుష్కర్మ చేసినవాడు ఎన్నో యుగాలు నరకంలో ఉంటాడు. ఎందుకంటే రాజు తప్పు వల్ల లోకానికి బాధ కలుగుతుంది, ఆ బాధ రాజుని కూడా తాకుతుంది.
రాజధర్మానవేక్షస్వ పితృపైతామహోచితాన్। నైతద్రాజర్షివృత్తం హి యత్ర త్వం స్థాతుమిచ్ఛసి
నీ తండ్రి, తాతలు పాటించిన రాజధర్మాలను నీవు గమనించు. నీవు ఉండదలచిన ఈ మార్గం రాజర్షుల తీరుకాదు.
న హి వైక్లబ్యసంసృష్ట ఆనృశంస్యే వ్యవస్థితః । ప్రజాపాలనసంభూతం ఫలం కించన లబ్ధవాన్
బలహీనతతో నిండినవాడు, కరుణతో నిలబడితే, ప్రజలను కాపాడటంతో కలిగే ఫలితాన్ని ఎప్పుడూ పొందడు.
న హ్యేతామాశిషం పాణ్డుర్న చాహం న పితామహః । ప్రయుక్తవన్తః పూర్వం తే యయా చరసి మేధయా
నీవు ఇప్పుడు బుద్ధితో చేస్తున్న పని కోసం, పాండు గారు, నేను, లేదా పితామహుడు ఎప్పుడూ అలాంటి ఆశయాన్ని చెప్పలేదు.
యజ్ఞో దానం తపః శౌర్యం ప్రజ్ఞా సన్తానమేవ చ । మాహాత్మ్యం బలమోజశ్చ నిత్యమాశంసితం మయా
యజ్ఞం, దానం, తపస్సు, శౌర్యం, జ్ఞానం, సంతానం, మహాత్మ్యం, బలం, ఉత్సాహం—ఇవి ఎప్పుడూ నేను కోరుకున్నవే.
నిత్యం స్వాహా స్వధా నిత్యం దద్యుర్మానుషదేవతాః । దీర్ఘమాయుర్ధనం పుత్రాన్సమ్యగారాధితాః శుభాః
మనుషులు, దేవతలు సరిగ్గా పూజించబడితే, ఎప్పుడూ హోమాలు, పిండప్రదానాలు, దీర్ఘాయువు, ధనం, మంచిపిల్లలను ప్రసాదించాలి.
పుత్రేష్వాశాసతే నిత్యం పితరో దైవతాని చ। దానమధ్యయనం యజ్ఞః ప్రజానాం పరిపాలనమ్
పితృదేవతలు, దేవతలు ఎప్పుడూ సంతానాన్ని ఆశిస్తారు; దానం, అధ్యయనం, యజ్ఞం, ప్రజల పరిరక్షణను కోరుకుంటారు.
ఏతద్ధర్మమధర్మం వా జన్మనైవాభ్యజాయథాః । తే తు వైద్యాః కులే జాతా అవృత్త్యా తాత పీడితాః
ఇది ధర్మమా, అధర్మమా అన్నది పక్కన పెడితే, నీవు పుట్టినప్పటి నుంచే ఇది నీలో ఉంది; కానీ మంచి కుటుంబాల్లో పుట్టిన పండితులు ఉపాధి లేక బాధపడుతున్నారు, బిడ్డా.
యత్ర దానపతిం శూరం క్షుధితాః పృథివీచరాః । ప్రాప్య తుష్టాః ప్రతిష్ఠన్తే ధర్మః కోఽభ్యధికస్తతః
ఈ భూమిపై ఆకలితో తిరిగే వారు, ఓ ధనవంతుడు, ధైర్యవంతుడిని చేరి తృప్తిగా ఉండగలిగితే, దానికంటే గొప్ప ధర్మం ఇంకేదీ లేదు.
దానేనాన్యం బలేనాన్యం తథా సూనృతయాఽపరమ్। సర్వతః ప్రతిగృహ్ణీయాద్రాజ్యం ప్రాప్యేహ ధార్మికః
ఒకరిని దానంతో, మరొకరిని బలంతో, ఇంకొకరిని సత్యవాక్యంతో—ఇలా రాజ్యం లభించినవాడు, ధర్మబద్ధంగా అన్ని దిశల నుంచీ స్వీకరించాలి.
బ్రాహ్మణః ప్రచరేద్భైక్షం క్షత్రియః పరిపాలయేత్। వైశ్యో ధనార్జనం కుర్యాచ్ఛూద్రః పరిచరేచ్చ తాన్
బ్రాహ్మణుడు భిక్షాటన చేయాలి, క్షత్రియుడు ప్రజలను కాపాడాలి, వైశ్యుడు ధనం సంపాదించాలి, శూద్రుడు వీరందరినీ సేవించాలి.
భైక్షం విప్రతిషిద్ధం తే కృషిర్నైవోపపద్యతే । క్షత్రియోఽసి క్షతాత్రాతా బాహువీర్యోపజీవితా
నీకు భిక్షాటన నిషిద్ధం, వ్యవసాయం కూడా తగదు; నీవు క్షత్రియుడు, రక్షణకర్త, బాహుబలంతో జీవించేవాడు.
పిత్ర్యమంశం మహాబాహో నిమగ్నం పునరుద్ధర । సామ్నా భేదేన దానేన దణ్డేనాథ నయేన వా
ఓ మహాబాహువంతుడా, మునిగిపోయిన పితృఆస్తిని మళ్లీ పైకి తేవు—సమాధానంతో, విడదీయడంతో, దానంతో, శిక్షతో, లేక వ్యూహంతో అయినా.
ఇతో దుఃఖతరం కిం ను యదహం దీనబాన్ధవా। పరపిణ్డముదీక్షే వై త్వాం సూత్వా మిత్రనన్దన
నేను, బలహీన బంధువులతో, నిన్ను కనిపెట్టి, పరుల భోజనాన్ని ఆశించాల్సి వస్తే, దానికంటే బాధ మరొకటి ఏముంటుంది, మిత్రుల ఆనందకరుడా?
యుధ్యస్వ రాజధర్మేణ మా నిమఞ్జీః పితామహాన్ । మా గమః క్షీణపుణ్యస్త్వం సానుజః పాపికాం గతిం
రాజధర్మాన్ని అనుసరించి యుద్ధం చేయు; పితామహులను ముంచిపోనివ్వకు; పుణ్యం తగ్గిపోయి, సోదరులతో కలిసి చెడు మార్గంలోకి పోవద్దు.
అత్రాప్యుదాహరన్తీమమితిహాసం పురాతనమ్ । విదులాయాశ్చ సంవాదం పుత్రస్య చ పరన్తప
ఇక్కడ కూడా, ఓ శత్రువులను కాల్చేవాడా, పురాతన కథను ఉదాహరిస్తారు—విదుల మరియు ఆమె కుమారుని సంభాషణను.
తతః శ్రేయశ్చ భూయశ్చ యథావద్వక్తుమర్హసి । యశస్వినీ మన్యుమతీ కులే జాతా విభావరీ
కాబట్టి, నీవు శ్రేయస్సు కలిగిన, మంచిది అయిన మాటను సరిగ్గా చెప్పాలి; కీర్తివంతురాలు, తెలివైనది, మంచి కుటుంబంలో పుట్టినది, ప్రకాశవంతురాలు.
క్షత్రధర్మరతా దాన్తా విదులా దీర్ఘదర్శినీ । విశ్రుతా రాజసంసత్సు శ్రుతవాక్యా బహుశ్రుతా
క్షత్రధర్మాన్ని ప్రేమించే, నియమితురాలు, దీర్ఘదృష్టి కలిగిన విద్యుల, రాజసభల్లో ప్రసిద్ధి గాంచినది, అనేక వాక్యాలు విన్నది.
విదులా నామ రాజన్యా జగర్హే పుత్రమౌరసమ్ । నిర్జితం సిన్ధురాజేన శయానం దీనచేతసమ్
విదుల అనే రాజకుమార్తె, సింధు రాజు చేతిలో ఓడిపోయి, నిరుత్సాహంగా పడుకున్న తన కుమారుణ్ణి మందలించింది.
అనన్దన మయా జాత ద్విషతాం హర్షవర్ధన । న మయా త్వం న పిత్రా చ జాతః క్వాభ్యాగతోహ్యసి
దురదృష్టవంతుడా, నీవు నన్ను బట్టి పుట్టినా, శత్రువులకు ఆనందాన్ని పెంచుతున్నావు; నీవు నా కొడుకూ, నీ తండ్రి కొడుకూ కాదనిపిస్తోంది—నువ్వెక్కడి నుంచి వచ్చావు?
నిర్మన్యుశ్చాప్యసఙ్ఖ్యేయః పురుషః క్లీబసాధనః । యావజ్జీవం నిరాశోఽసి కల్యాణాయ ధురం వహ
కోపం లేకుండా, లెక్కలేనంత మందిలో, శక్తిలేని మనిషి జీవితాంతం ఆశ లేకుండా ఉంటాడు. నీవు మంచికోసం భారం మోయాలి.
మాఽఽత్మానమవమన్యస్వ మైనమల్పేన బీభరః । మనః కృత్వా సుకల్యాణం మా భైస్త్వం ప్రతిసంహర
నువ్వు నిన్ను తక్కువగా భావించకు, చిన్న విషయానికి భయపడవద్దు. నీ మనసు మంచి దారిలో పెట్టు, భయపడక, నీలోకి వెనక్కు తీయుకో.
ఉత్తిష్ఠ హే కాపురుష మా శేష్వైవం పరాజితః। అమిత్రాన్నన్దయన్సర్వాన్నిర్మానో బన్ధుశోకదః
ఓ దుర్బలుడా, లేచి నిలబడు, ఇలా ఓడిపోయి పడుకోకు. శత్రువులను సంతోషపెట్టడం, బంధువులకు దుఃఖం కలిగించడం నీకు తగదు.
సుపూరా వై కునదికా సుపూరో ముషికాఞ్జలిః । సుసంతోషః కాపురుషః స్వల్పకేనైవ తుష్యతి
చిన్న నది కూడా నిండిపోతుంది, ఎలుకకు ఒక ముద్ద అన్నం చాలిపోతుంది. అలాగే, దుర్బలుడు తక్కువదానికే సంతృప్తి చెందుతాడు.
అప్యహేరారుజన్దంష్ట్రామాశ్వేవ నిధనం వ్రజ । అపి వా సంశయం ప్రాప్య జీవితేఽపి పరాక్రమేః
పాము పంజాలు చూపినట్టు, గుర్రం చివరకు పరుగెత్తినట్టు, మరణం ఎదురైనా, లేక అనిశ్చితి ఎదురైనా, నీ ధైర్యాన్ని చూపు.
అప్యరేః శ్యేనవచ్ఛిద్రం పశ్యేస్త్వం విపరిక్రమన్ । వివదన్వాఽథవా తూష్ణీం వ్యోమ్నీవాపరిశఙ్కితః
శత్రువు బలహీనతను గద్దపక్షి లాగా చూచి, ధైర్యంగా ముందుకు సాగు. వాదనలోనైనా, మౌనంగా ఉన్నా, ఆకాశంలా భయపడకుండా ఉండు.
త్వమేవం ప్రేతవచ్ఛేషే కస్మాద్వజ్రహతో యథా। ఉత్తిష్ఠ హే కాపురుష మా స్వాప్సీః శత్రునిర్జితః
నీవు మృతుడిలా, వజ్రంతో కొట్టినట్టు ఎందుకు పడుకున్నావు? ఓ దుర్బలుడా, లేచి నిలబడు, శత్రువుల చేతిలో ఓడిపోయి నిద్రపోవద్దు.
మాఽస్తం గమస్త్వం కృపణో వి శ్రూయస్వ స్వకర్మణా । మా మధ్యే మా జఘన్యే త్వం మాఽధో భూస్తిష్ఠ గర్జితః
నీవు దురదృష్టంలో మునిగిపోకు, నీ పనులతో అపఖ్యాతి తెచ్చుకోకు. మధ్యలోనో, తక్కువలోనో ఉండకు, గర్వంగా పైకి నిలబడి గర్జించు.
అలాతం తిన్దుకస్యేవ ముహూర్తమపి హి జ్వల । మా తుషాగ్నిరివానర్చిర్ధూమాయస్వ జిజీవిషుః
తిండుక చెట్టు అగ్ని ముక్కలా, కనీసం ఒక క్షణమైనా బాగా మండిపో. బతకాలని తపించి, పుల్ల అగ్నిలా పొగతో మాత్రమే ఉండకూ.
ముహూర్తం జ్వలితం శ్రేయో న చ ధూమాయితం చిరమ్ । మా హ స్మ కస్యచిద్గేహే జనీ రాజ్ఞః స్వరీమృదుః
ఒక క్షణం మంటగా వెలిగినదే మేలైనది, పొగతో ఎక్కువ కాలం ఉండడంవల్ల కాదు. రాజు ఇంట్లో ఎవ్వరూ మృదువైన హృదయంతో జన్మించకూడదు.