యచ్చ త్వం మన్యసే మూఢ భీష్మద్రోణకృపాదయః। యోత్స్యన్తే సర్వశక్త్యేతి నైతదద్యోపపద్యతే
నీవు అనుకుంటున్నట్టు, భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృపాచార్యుడు మొదలైనవారు తమ శక్తినంతా పెట్టి యుద్ధిస్తారని ఊహించడమూ, ఈ రోజున సాధ్యపడదు.
సమం హి రాజ్యం ప్రీతిశ్చ స్థానం హి విదితాత్మనామ్ । పాణ్డవేష్వథ యుష్మాసు ధర్మస్త్వభ్యధికస్తతః
రాజ్యం, ప్రేమ, స్థానం — ఇవన్నీ ఆత్మజ్ఞానం ఉన్నవారికి పాండవులకైనా, మీకైనా సమానమే. కానీ, ధర్మం మాత్రం పాండవుల్లో మీకంటే ఎక్కువగా ఉంది.
రాజపిణ్డభయాదేతే యది హాస్యన్తి జీవితమ్ । న హి శక్ష్యన్తి రాజానం యుధిష్ఠిరముదీక్షితుమ్
రాజు కోపానికి భయపడి వీళ్ళు ప్రాణాలు వదిలిపెడితే, యుద్ధంలో యుధిష్ఠిరుణ్ని ఎదుర్కోవడం వీళ్ళకు అసాధ్యం.
న లోభాదర్థసంపత్తిర్నరాణామిహ దృశ్యతే । తదలం తాత లోభేన ప్రశామ్య భరతర్షభ
మనుషులకు లోభంతో సంపద కలుగుతుందని ఎక్కడా కనిపించదు. అందువల్ల, లోభాన్ని విడిచి, మనసు చల్లబెట్టుకో, భరత వంశశ్రేష్ఠుడా.
తత్తు వాక్యమనాదృత్య సోఽర్థవన్మాతృభాషితమ్ । పునః ప్రతస్థే సంరమ్భాత్సకాశమకృతాత్మనామ్
తల్లి చెప్పిన ఆ అర్థవంతమైన మాటలను పట్టించుకోకుండా, అతడు కోపంతో ఆత్మనిగ్రహం లేని వారి వైపు మళ్లీ బయలుదేరాడు.
తతః సభాయా నిర్గమ్య మన్త్రయామాస కౌరవః। సౌబలేన మతాక్షేణ రాజ్ఞా శకునినా సహ
ఆ తర్వాత సభను వదిలి బయటకు వచ్చి, సౌబలుడు తన చూపుతో అభిప్రాయాన్ని తెలియజేస్తూ, రాజు శకునితో కలసి కౌరవుడు ఆలోచన చేశాడు.
దుర్యోధనం ధార్తరాష్ట్రం కర్ణం దుఃశాసనోఽబ్రవీతి । నోచేత్సన్ధాస్యసే రాజన్స్వేన కామేన పాణ్డవైః । బద్ధ్వైవ త్వాం ప్రదాస్యన్తి పాణ్డుపుత్రాయ భారత
ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు దుర్యోధనుడు, కర్ణుడు, దుఃశాసనుడితో ఇలా అన్నాడు: 'మీ ఇష్టానికి అనుగుణంగా పాండవులతో సంధి చేయకపోతే, వారు నిన్ను బంధించి అప్పగిస్తారు.'
వైకర్తనం త్వాం చ మాం చ త్రీనేతాన్భరతర్షభ । పాణ్డవేభ్యః ప్రదాస్యన్తి భీష్మద్రోణౌ పితా చ తే
'కర్ణుడిని, నిన్ను, నన్ను — ఈ ముగ్గురినీ, భీష్ముడు, ద్రోణుడు, నీ తండ్రితో పాటు పాండవులకు అప్పగిస్తారు.'
దుఃశాసనస్య తద్వాక్యం నిశమ్య భరతర్షభ । దుర్యోధనో ధార్తరాష్ట్రో నిశ్వస్య ప్రహసన్నివ
దుఃశాసనుడు చెప్పిన ఆ మాటలు విని, భరత వంశశ్రేష్ఠుడా, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు దుర్యోధనుడు ఊపిరి పీల్చి, హేళనగా నవ్వాడు.
ఏకాన్తముపసృత్యేహ మన్త్రం పునరమన్త్రయత్ । సౌబలేన మతాక్షేణ రాజ్ఞా శకునినా సహ
తర్వాత, ఒంటరిగా ఒక ప్రదేశానికి వెళ్లి, సౌబలుడు తన చూపుతో అభిప్రాయాన్ని తెలియజేస్తూ, రాజు శకునితో కలసి మళ్లీ మంత్రణ చేశాడు.
దుర్యోధనస్య కర్ణస్య శకునేః సౌబలస్య చ। దుఃశాసనచతుర్థానామిదమాసీద్విచేష్టితమ్
దుర్యోధనుడు, కర్ణుడు, సౌబలుని కుమారుడు శకుని, దుఃశాసనుడు — ఈ నలుగురూ కలసి ఇదే కుట్రను పన్నారు.
పురాఽయమస్మాన్గృహ్ణాతి క్షిప్రకారీ జనార్దనః । సహితో ధృతరాష్ట్రేణ రాజ్ఞా శాన్తనవేన చ
'జనార్దనుడు, వెంటనే చర్య తీసుకునే వాడు, ధృతరాష్ట్రుడు, శాంతనువు కుమారుడు రాజుతో కలసి మనల్ని పట్టుకునే ముందు…'
వయమేవ హృషీకేశం నిగృహ్ణీమ బలాదివ। ప్రసహ్య పురుషవ్యాఘ్రమిన్ద్రో వైరోచనిం యథా
'మనమే ఈ కేశవుణ్ని బలవంతంగా పట్టుకోవాలి. పురుషశార్దూలుడైన వాడిని, ఇంద్రుడు విరోచనుని కుమారుణ్ని ఎలా పట్టుకున్నాడో అలా.'
శ్రుత్వా గృహీతం వార్ష్ణేయం పాణ్డవా హతచేతసః । నిరుత్సాహా భవిష్యన్తి భగ్నదంష్ట్రా ఇవోరగాః
'వృష్ణివంశీయుడైన కృష్ణుడిని పట్టుకున్నారని విని, పాండవులు ధైర్యం కోల్పోతారు. పాములు పంజాలు విరిగినట్టు అవుతారు.'
అయం హ్యేషాం మహాబాహుః సర్వేషాం శర్మ వర్మ చ । అస్మిన్గృహీతే వరదే ఋషభే సర్వసాత్వతామ్। నిరుద్యమా భవిష్యన్తి పాణ్డవాః సోమకైః సహ
'అతడే వాళ్లకు రక్షకుడు, కవచం. వృష్ణివంశంలో ఉత్తముడైన ఈ రుషభుణ్ని పట్టుకుంటే, పాండవులు, సోమకులు — అందరూ ఉత్సాహం కోల్పోతారు.'
తస్మాద్వయమిహైవైకం కేశవం క్షిప్రకారిణమ్ । క్రోశతో ధృతరాష్ట్రస్య బద్ధ్వా యోత్స్యామహే రిపూన్
'కాబట్టి, ఇక్కడే త్వరగా చర్యలు తీసుకునే కేశవుణ్ని, ధృతరాష్ట్రుడు అరుస్తున్నా పట్టుకుని, తర్వాత శత్రువులతో యుద్ధం చేద్దాం.'
తేషాం పాపమభిప్రాయం పాపానాం దుష్టచేతసామ్। ఇఙ్గితజ్ఞః కవిః క్షిప్రమన్వబుద్ధ్యత సాత్యకిః
ఆ దుష్టహృదయులైన పాపాత్ములు ఏదో చెడ్డ ఉద్దేశంతో ఉన్నారని, సంకేతాలు బాగా గ్రహించగలవాడైన సాత్యకి వెంటనే అర్థం చేసుకున్నాడు.
తదర్థమభినిష్క్రమ్య హార్దిక్యేన సహాస్థితః । అబ్రవీత్కృతవర్మాణం క్షిప్రం యోజయ వాహినీమ్
ఆ కారణంగా హార్దిక్యుడితో కలిసి బయటకు వచ్చి, కృతవర్ముడు వెంటనే, 'సేనను సిద్ధం చేయి' అని ఆజ్ఞాపించాడు.
వ్యూఢానీకః సభాద్వారముపతిష్ఠస్వ దంశితః । యావదాఖ్యామ్యహం చైతత్కృష్ణాయాక్లిష్టకారిణే
సైన్యం ఏర్పాటుచేసి, సభ ద్వారంలో జాగ్రత్తగా నిలబడి ఉండు. నేను ఈ సంగతిని నిష్కళంకుడైన కృష్ణుడికి చెప్పేవరకు అక్కడే ఉండు.
స ప్రవిశ్య సభాం వీరః సింహో గిరిగుహామివ । ఆచష్ట తమభిప్రాయం కేశవాయ మహాత్మనే
అతడు సింహంలా ధైర్యంగా సభలోకి ప్రవేశించి, ఆ ఉద్దేశాన్ని మహాత్ముడైన కేశవునికి వివరించాడు.
ధృతరాష్ట్రం తతశ్చైవ విదురం చాన్వభాషత । తేషామేతమభిప్రాయమాచచక్షే స్మయన్నివ
తర్వాత ధృతరాష్ట్రుడిని, విదురుని కూడా ఉద్దేశించి, చిరునవ్వుతో ఆ యోచనను వారికి తెలియజేశాడు.
ధర్మాదర్థాచ్చ కామాచ్చ కర్మ సాధువిగర్హితమ్ । మన్దాః కర్తుమిహేచ్ఛన్తి న చావాప్యం కథంచన
ధర్మానికి, లాభానికి, కామానికి వ్యతిరేకంగా, ఎవ్వరూ చేయరాని పనిని, మూర్ఖులు ఇక్కడ చేయాలని కోరుకుంటున్నారు.
పురా వికుర్వతే మూఢాః పాపాత్మానః సమాగతాః । ధర్షితాః కామమన్యుభ్యాం క్రోధలోభవశానుగాః
ఇంతకుముందు కూడా, ఈ మూర్ఖ పాపాత్ములు కోపం, లోభం వల్ల కూడి, కామమూ క్రోధానికి లోనై చెడు పనులు చేశారు.
ఇమం హి పుణ్డరీకాక్షం జిఘృక్షన్త్యల్పచేతసః। పటేనాగ్నిం ప్రజ్వలితం యథా బాలా యథా జడాః
ఈ చిన్న మనస్కులు, పద్మనేత్రుడైన ఈయన్ని పట్టుకోవాలని ప్రయత్నిస్తున్నారు. అది చిన్నపిల్లలు లేదా మూర్ఖులు మంటను బట్టతో పట్టుకోవడంలాంటిది.
సాత్యకేస్తద్వచః శ్రుత్వా విదురో దీర్ఘదర్శివాన్ । ధృతరాష్ట్రం మహాబాహుమబ్రవీత్కురుసంసది
సాత్యకిప్రసంగాన్ని వినిన దూరదృష్టి గల విదురు, కురు సభలో ధృతరాష్ట్ర మహాబాహువుతో ఇలా అన్నాడు.
రాజన్పరీతకాలాస్తే పుత్రాః సర్వే పరన్తప । అసక్యమయశస్యం చ కర్తుం కర్మ సముద్యతాః
రాజా! శత్రువులను భయపెట్టేవాడా, నీ కుమారులందరినీ విధి ముట్టుకుంది. వారు సాధ్యం కాని, అపకీర్తి తెచ్చే పనికి సిద్ధమయ్యారు.
ఇమం హి పుణ్డరీకాక్షమభిభూయ ప్రసహ్య చ । నిగ్రహీతుం కిలేచ్ఛన్తి సహితా వాసవానుజమ్
వారు పద్మనేత్రుడైన ఈయన్ని, వాసవుని తమ్ముడితో కలిసి బలవంతంగా జయించి, అదుపులో పెట్టాలని కోరుకుంటున్నారు.
ఇమం పురుషశార్దూలమప్రధృష్యం దురసదమ్ । ఆసాద్య నభవిష్యన్తి పతఙ్గా ఇవ పావకమ్
ఈ మానవసింహుడిని, ఎవ్వరూ ఎదుర్కోలేని వీరుణ్ణి చేరితే, వారు జ్యోతిలోకి దూకే పురుగుల్లా నశించిపోతారు.
అయమిచ్ఛన్హి తాన్సర్వాన్యుధ్యమానాఞ్జనార్దనః । సింహో నాగానివ క్రుద్ధో గమయేద్యమసాదనమ్
జనార్దనుడు కోరితే, తనతో యుద్ధం చేసే వారందరినీ, కోపంతో ఉన్న సింహం ఏనుగులను సంహరించ듯, యమలోకానికి పంపగలడు.
న త్వయం నిన్దితం కర్మ కుర్యాత్పాపం కథంచన । న చ ధర్మాదపక్రామదేచ్యుతః పురుషోత్తమః
కానీ, అచ్యుతుడు, పురుషోత్తముడు, ఎప్పుడూ నిందించదగిన లేదా పాపమైన పనిని చేయడు. ధర్మాన్ని ఎప్పుడూ విడిచిపెట్టడు.