భీష్మేణ హి మహాప్రాజ్ఞ పిత్ర తే బాహ్లికేన చ। దత్తోంఽశః పాణ్డుపుత్రాణాం భేదాద్భతైరరిన్దమ
నీ తండ్రి భీష్ముడు, బాహ్లికుడు కూడా, యోధుల మధ్య విభేదాల వల్ల పాండవులకు వాటా ఇచ్చారు, శత్రువులను నశింపజేసేవాడా.
తస్థ చైతత్ప్రదానస్య ఫలమద్యానుపశ్యసి । యద్భుఙ్క్షే పృథివీం కృత్స్నాం శూరైర్నిహతకణ్టకామ్
ఆ దానానికి ఫలితాన్ని నువ్వు ఇప్పుడు చూస్తున్నావు—వీరులు ముల్లు లేని భూమిని నీకు అనుభవింపజేశారు.
ప్రయచ్ఛ పాణ్డుపుత్రాణాం యథోచితమరిన్దమ । యదీచ్ఛసి సహామాత్యో భోక్తుమర్ధం ప్రదీయతామ్
శత్రువులను నశింపజేసేవాడా! పాండవులకు తగిన వాటా ఇవ్వు. నువ్వు నీ మంత్రులతో కలిసి భూమిని అనుభవించాలనుకుంటే, వారికి వాటా ఇవ్వాలి.
అలమర్ధం పృథివ్యాస్తే మహామాత్యస్య జీవితుమ్ । సుహృదాం వచనే తిష్ఠన్యశః ప్రాప్స్యతి భారత
భూమిలో సగం నీకు, నీ మంత్రులకు జీవించడానికి చాలును. మిత్రుల మాట విను, భారతా! అప్పుడు నీవు కీర్తిని పొందుతావు.
శ్రీమద్భిరాత్మవద్భిస్తైర్బుద్ధిమద్భిర్జితేన్ద్రియైః । పాణ్డవైర్విగ్రహస్తాత భ్రంశయేన్మహతః సుఖాత్
శ్రీమంతులు, ఆత్మవశులు, జ్ఞానులు, ఇంద్రియాలను జయించిన పాండవులతో కలహం చేస్తే, ప్రియమైనవాడా, నీకు గొప్ప సుఖం పోతుంది.
నిగృహ్య సుహృదాం మన్యుం శాధి రాజ్యం యథోచితమ్। స్వమంశం పాణ్డుపుత్రేభ్యః ప్రదాయ భరతర్షభ
మిత్రుల కోపాన్ని అదుపులో పెట్టి, రాజ్యాన్ని సరిగ్గా పాలించు. నీ వాటాను పాండవులకు ఇవ్వు, భారతశ్రేష్ఠుడా.
అలమఙ్గ నికారోఽయం త్రయోదశసమాః కృతః । శమయైనం మహాప్రాజ్ఞ కామక్రోధసమేధితమ్
ఇప్పటివరకు పదమూడు సంవత్సరాలు ఈ వైరం చాలించు. కోరిక, కోపాల వల్ల పెరిగిన ఈ విరోధాన్ని, జ్ఞానవంతుడా, శాంతిపరచు.
న చైష శక్తః పార్థానాం యస్త్వదర్థమభీప్సతి । సూతపుత్రో దృఢక్రోధో భ్రాతా దుఃశాసనశ్చ తే
నీ కోసం కోరుకుంటూ, కోపంలో దృఢంగా ఉన్న సూతపుత్రుడు గానీ, నీ అన్నయ్య దుఃశాసనుడు గానీ, పార్థులను జయించలేరు.
భీష్మే ద్రోణే కృపే కర్ణే భీమసేనే ధనఞ్జయే। ధృష్టద్యుమ్నే చ సంక్రుద్ధే న స్యుః సర్వాః ప్రజా ధ్రువమ్
భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృపాచార్యుడు, కర్ణుడు, భీమసేనుడు, అర్జునుడు, ధృష్టద్యుమ్నుడు — వీళ్ళు యుద్ధంలో కోపంతో నిండితే, ఈ లోకంలో జీవులు ఒక్కరైనా మిగలరు కదా.
అమర్షవశమాపన్నో మా కురూంస్తాత జీఘనః । ఏషా హి పృథివీ కృత్స్నా మా గమత్త్వత్కృతే వధమ్
ప్రియమైనవాడా, కోపంతో కౌరవులను నాశనం చేయకూ. నీవల్ల ఈ భూమంతా నాశనం కాకుండా జాగ్రత్తపడు.
యచ్చ త్వం మన్యసే మూఢ భీష్మద్రోణకృపాదయః। యోత్స్యన్తే సర్వశక్త్యేతి నైతదద్యోపపద్యతే
నీవు అనుకుంటున్నట్టు, భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృపాచార్యుడు మొదలైనవారు తమ శక్తినంతా పెట్టి యుద్ధిస్తారని ఊహించడమూ, ఈ రోజున సాధ్యపడదు.
సమం హి రాజ్యం ప్రీతిశ్చ స్థానం హి విదితాత్మనామ్ । పాణ్డవేష్వథ యుష్మాసు ధర్మస్త్వభ్యధికస్తతః
రాజ్యం, ప్రేమ, స్థానం — ఇవన్నీ ఆత్మజ్ఞానం ఉన్నవారికి పాండవులకైనా, మీకైనా సమానమే. కానీ, ధర్మం మాత్రం పాండవుల్లో మీకంటే ఎక్కువగా ఉంది.
రాజపిణ్డభయాదేతే యది హాస్యన్తి జీవితమ్ । న హి శక్ష్యన్తి రాజానం యుధిష్ఠిరముదీక్షితుమ్
రాజు కోపానికి భయపడి వీళ్ళు ప్రాణాలు వదిలిపెడితే, యుద్ధంలో యుధిష్ఠిరుణ్ని ఎదుర్కోవడం వీళ్ళకు అసాధ్యం.
న లోభాదర్థసంపత్తిర్నరాణామిహ దృశ్యతే । తదలం తాత లోభేన ప్రశామ్య భరతర్షభ
మనుషులకు లోభంతో సంపద కలుగుతుందని ఎక్కడా కనిపించదు. అందువల్ల, లోభాన్ని విడిచి, మనసు చల్లబెట్టుకో, భరత వంశశ్రేష్ఠుడా.
తత్తు వాక్యమనాదృత్య సోఽర్థవన్మాతృభాషితమ్ । పునః ప్రతస్థే సంరమ్భాత్సకాశమకృతాత్మనామ్
తల్లి చెప్పిన ఆ అర్థవంతమైన మాటలను పట్టించుకోకుండా, అతడు కోపంతో ఆత్మనిగ్రహం లేని వారి వైపు మళ్లీ బయలుదేరాడు.
తతః సభాయా నిర్గమ్య మన్త్రయామాస కౌరవః। సౌబలేన మతాక్షేణ రాజ్ఞా శకునినా సహ
ఆ తర్వాత సభను వదిలి బయటకు వచ్చి, సౌబలుడు తన చూపుతో అభిప్రాయాన్ని తెలియజేస్తూ, రాజు శకునితో కలసి కౌరవుడు ఆలోచన చేశాడు.
దుర్యోధనం ధార్తరాష్ట్రం కర్ణం దుఃశాసనోఽబ్రవీతి । నోచేత్సన్ధాస్యసే రాజన్స్వేన కామేన పాణ్డవైః । బద్ధ్వైవ త్వాం ప్రదాస్యన్తి పాణ్డుపుత్రాయ భారత
ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు దుర్యోధనుడు, కర్ణుడు, దుఃశాసనుడితో ఇలా అన్నాడు: 'మీ ఇష్టానికి అనుగుణంగా పాండవులతో సంధి చేయకపోతే, వారు నిన్ను బంధించి అప్పగిస్తారు.'
వైకర్తనం త్వాం చ మాం చ త్రీనేతాన్భరతర్షభ । పాణ్డవేభ్యః ప్రదాస్యన్తి భీష్మద్రోణౌ పితా చ తే
'కర్ణుడిని, నిన్ను, నన్ను — ఈ ముగ్గురినీ, భీష్ముడు, ద్రోణుడు, నీ తండ్రితో పాటు పాండవులకు అప్పగిస్తారు.'
దుఃశాసనస్య తద్వాక్యం నిశమ్య భరతర్షభ । దుర్యోధనో ధార్తరాష్ట్రో నిశ్వస్య ప్రహసన్నివ
దుఃశాసనుడు చెప్పిన ఆ మాటలు విని, భరత వంశశ్రేష్ఠుడా, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు దుర్యోధనుడు ఊపిరి పీల్చి, హేళనగా నవ్వాడు.
ఏకాన్తముపసృత్యేహ మన్త్రం పునరమన్త్రయత్ । సౌబలేన మతాక్షేణ రాజ్ఞా శకునినా సహ
తర్వాత, ఒంటరిగా ఒక ప్రదేశానికి వెళ్లి, సౌబలుడు తన చూపుతో అభిప్రాయాన్ని తెలియజేస్తూ, రాజు శకునితో కలసి మళ్లీ మంత్రణ చేశాడు.
దుర్యోధనస్య కర్ణస్య శకునేః సౌబలస్య చ। దుఃశాసనచతుర్థానామిదమాసీద్విచేష్టితమ్
దుర్యోధనుడు, కర్ణుడు, సౌబలుని కుమారుడు శకుని, దుఃశాసనుడు — ఈ నలుగురూ కలసి ఇదే కుట్రను పన్నారు.
పురాఽయమస్మాన్గృహ్ణాతి క్షిప్రకారీ జనార్దనః । సహితో ధృతరాష్ట్రేణ రాజ్ఞా శాన్తనవేన చ
'జనార్దనుడు, వెంటనే చర్య తీసుకునే వాడు, ధృతరాష్ట్రుడు, శాంతనువు కుమారుడు రాజుతో కలసి మనల్ని పట్టుకునే ముందు…'
వయమేవ హృషీకేశం నిగృహ్ణీమ బలాదివ। ప్రసహ్య పురుషవ్యాఘ్రమిన్ద్రో వైరోచనిం యథా
'మనమే ఈ కేశవుణ్ని బలవంతంగా పట్టుకోవాలి. పురుషశార్దూలుడైన వాడిని, ఇంద్రుడు విరోచనుని కుమారుణ్ని ఎలా పట్టుకున్నాడో అలా.'
శ్రుత్వా గృహీతం వార్ష్ణేయం పాణ్డవా హతచేతసః । నిరుత్సాహా భవిష్యన్తి భగ్నదంష్ట్రా ఇవోరగాః
'వృష్ణివంశీయుడైన కృష్ణుడిని పట్టుకున్నారని విని, పాండవులు ధైర్యం కోల్పోతారు. పాములు పంజాలు విరిగినట్టు అవుతారు.'
అయం హ్యేషాం మహాబాహుః సర్వేషాం శర్మ వర్మ చ । అస్మిన్గృహీతే వరదే ఋషభే సర్వసాత్వతామ్। నిరుద్యమా భవిష్యన్తి పాణ్డవాః సోమకైః సహ
'అతడే వాళ్లకు రక్షకుడు, కవచం. వృష్ణివంశంలో ఉత్తముడైన ఈ రుషభుణ్ని పట్టుకుంటే, పాండవులు, సోమకులు — అందరూ ఉత్సాహం కోల్పోతారు.'
తస్మాద్వయమిహైవైకం కేశవం క్షిప్రకారిణమ్ । క్రోశతో ధృతరాష్ట్రస్య బద్ధ్వా యోత్స్యామహే రిపూన్
'కాబట్టి, ఇక్కడే త్వరగా చర్యలు తీసుకునే కేశవుణ్ని, ధృతరాష్ట్రుడు అరుస్తున్నా పట్టుకుని, తర్వాత శత్రువులతో యుద్ధం చేద్దాం.'
తేషాం పాపమభిప్రాయం పాపానాం దుష్టచేతసామ్। ఇఙ్గితజ్ఞః కవిః క్షిప్రమన్వబుద్ధ్యత సాత్యకిః
ఆ దుష్టహృదయులైన పాపాత్ములు ఏదో చెడ్డ ఉద్దేశంతో ఉన్నారని, సంకేతాలు బాగా గ్రహించగలవాడైన సాత్యకి వెంటనే అర్థం చేసుకున్నాడు.
తదర్థమభినిష్క్రమ్య హార్దిక్యేన సహాస్థితః । అబ్రవీత్కృతవర్మాణం క్షిప్రం యోజయ వాహినీమ్
ఆ కారణంగా హార్దిక్యుడితో కలిసి బయటకు వచ్చి, కృతవర్ముడు వెంటనే, 'సేనను సిద్ధం చేయి' అని ఆజ్ఞాపించాడు.
వ్యూఢానీకః సభాద్వారముపతిష్ఠస్వ దంశితః । యావదాఖ్యామ్యహం చైతత్కృష్ణాయాక్లిష్టకారిణే
సైన్యం ఏర్పాటుచేసి, సభ ద్వారంలో జాగ్రత్తగా నిలబడి ఉండు. నేను ఈ సంగతిని నిష్కళంకుడైన కృష్ణుడికి చెప్పేవరకు అక్కడే ఉండు.
స ప్రవిశ్య సభాం వీరః సింహో గిరిగుహామివ । ఆచష్ట తమభిప్రాయం కేశవాయ మహాత్మనే
అతడు సింహంలా ధైర్యంగా సభలోకి ప్రవేశించి, ఆ ఉద్దేశాన్ని మహాత్ముడైన కేశవునికి వివరించాడు.